Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 2

जनपदं महान्तमल्पप्रमाणं वादेवमातृकं प्रभूतधान्यं धान्यस्यांशं तृतीयं चतुर्थं वा याचेत यथासारं मध्यमवरं वा ॥ कZ_०५.२.०२ ॥

janapadaṃ mahāntam alpapramāṇaṃ vā devamātṛkaṃ prabhūtadhānyaṃ dhānyasyāṃśaṃ tṛtīyaṃ caturthaṃ vā yācet yathāsāraṃ madhyamavaraṃ vā

จากเขตที่ใหญ่หรือเล็กก็ตามซึ่งเป็น ‘เทวมาตฤกะ’ (พึ่งพาฝน) แต่มีธัญญาหารอุดม เขาอาจขอส่วนแบ่งธัญญาหาร—หนึ่งในสามหรือหนึ่งในสี่—ตามกำลังความสามารถ ในอัตราปานกลางหรืออัตราต่ำ

जनपदम्the territory/realm
जनपदम्:
TypeNoun
Rootजनपद
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
महान्तम्great, large
महान्तम्:
TypeAdjective
Rootमहत्
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (जनपदम् इति विशेषणम्)
अल्पप्रमाणम्of small extent/limited size
अल्पप्रमाणम्:
TypeAdjective
Rootअल्प-प्रमाण
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (जनपदम् इति विशेषणम्)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
देवमातृकम्dependent on rain (lit. having the gods as its source)
देवमातृकम्:
TypeAdjective
Rootदेव-मातृक
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (जनपदम् इति विशेषणम्)
प्रभूतधान्यम्having abundant grain
प्रभूतधान्यम्:
TypeAdjective
Rootप्रभूत-धान्य
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (जनपदम् इति विशेषणम्)
धान्यस्यof the grain (produce)
धान्यस्य:
TypeNoun
Rootधान्य
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी
अंशम्a share/portion
अंशम्:
TypeNoun
Rootअंश
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया
तृतीयम्one-third
तृतीयम्:
TypeNumeral/Adjective
Rootतृतीय
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (अंशम् इति विशेषणम्)
चतुर्थम्one-fourth
चतुर्थम्:
TypeNumeral/Adjective
Rootचतुर्थ
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (अंशम् इति विशेषणम्)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
याचेतshould ask/demand
याचेत:
TypeVerb
Rootयाच्
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचन
यथासारम्according to (their) capacity/means
यथासारम्:
TypeAdverb
Rootयथा-सार
Formअव्ययभाव-समास; क्रियाविशेषणम् (याचेत इति)
मध्यमवरम्a medium or lower (share)
मध्यमवरम्:
TypeAdjective (used adverbially)
Rootमध्यम-अवर
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; क्रियाविशेषणवत् (याचेत इति)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्यय
J
janapada (district)
G
grain producers (implied)

FAQs

Rates are not flat; they vary by local capacity (yathāsāra) and can be moderated (medium or lower) to avoid collapse of production.

To signal vulnerability and variability; even if grain is abundant now, extraction should be calibrated to climatic dependence and future risk.