Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 3

तेषां जनपदभिजनमवग्रहं चाप्ततः परीक्षेत समानविद्येभ्यः शिल्पं शास्त्रचक्षुष्मत्तां च कर्मारम्भेषु प्रज्ञां धारयिष्णुतां दाक्ष्यं च कथायोगेषु वाग्मित्वं प्रागल्भ्यं प्रतिभानवत्त्वं च संवासिभ्यः शीलबलारोग्यसत्त्वयोगमस्तम्भमचापलं च प्रत्यक्षतः सम्प्रियत्वमवैरत्वं च ॥ कZ_०१.९.०३ ॥

teṣāṃ janapadabhijanamavagrahaṃ cāptataḥ parīkṣeta samānavidyebhyaḥ śilpaṃ śāstracakṣuṣmattāṃ ca karmārambheṣu prajñāṃ dhārayiṣṇutāṃ dākṣyaṃ ca kathāyogeṣu vāgmitvaṃ prāgalbhyaṃ pratibhānavattvaṃ ca saṃvāsibhyaḥ śīlabalārogyasattvayogamastambhamacāpalaṃ ca pratyakṣataḥ sampriyatvamavairatvaṃ ca

เขาควรตรวจสอบพวกเขาดังนี้: จากผู้ให้ข่าวที่เชื่อถือได้ ให้ดูถิ่นกำเนิด/แคว้นและฐานะตระกูล รวมทั้งข้อบกพร่องที่ทำให้ขาดคุณสมบัติ; จากผู้ที่ฝึกในสาขาเดียวกัน ให้ดูทักษะเชิงช่าง/เทคนิคและความสามารถในการใช้เหตุผลตามคัมภีร์; ในการเริ่มงาน ให้ดูปัญญา ความมั่นคง และความชำนาญเชิงปฏิบัติ; ในการปรึกษาหารือ ให้ดูวาทศิลป์ ความมั่นใจ และไหวพริบ; จากผู้ร่วมพำนัก ให้ดูความประพฤติ กำลัง สุขภาพ และความกล้าหาญ พร้อมทั้งความไม่โอหังและไม่โลเล; และจากการสังเกตโดยตรง ให้ดูความน่าคบหาและความไร้ศัตรู.

तेषाम्of them (i.e., of those persons)
तेषाम्:
TypePronoun
Rootतद्
Formषष्ठी-बहुवचनम् (पुं./नपुं.), सर्वनाम
जनपदthe country/territory (janapada)
जनपद:
TypeNoun
Rootजनपद
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं.)
अभिजनम्lineage, noble birth
अभिजनम्:
TypeNoun
Rootअभिजन
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं.)
अवग्रहम्comprehension, grasp
अवग्रहम्:
TypeNoun
Rootअवग्रह
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं.)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
आप्ततःfrom trustworthy persons
आप्ततः:
TypeIndeclinable
Rootआप्ततः
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्ययम् (आप्त + तस्)
परीक्षेतshould examine, should test
परीक्षेत:
TypeVerb
Rootपरीक्ष्
Formलोट्/विधिलिङ्?—विधिलिङ्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्, आत्मनेपदम् (परि+ईक्ष्)
समानविद्येभ्यःfrom those of equal learning
समानविद्येभ्यः:
TypeNoun
Rootसमानविद्या
Formपञ्चमी-बहुवचनम् (स्त्री.)
शिल्पम्skill, craft-competence
शिल्पम्:
TypeNoun
Rootशिल्प
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
शास्त्रचक्षुष्मत्ताम्having ‘śāstra as one’s eyes’; scriptural/disciplinary insight
शास्त्रचक्षुष्मत्ताम्:
TypeNoun
Rootशास्त्रचक्षुष्मत्ता
Formद्वितीया-एकवचनम् (स्त्री.)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
कर्मारम्भेषुin the commencement of tasks/undertakings
कर्मारम्भेषु:
TypeNoun
Rootकर्मारम्भ
Formसप्तमी-बहुवचनम् (पुं.)
प्रज्ञाम्intelligence, discernment
प्रज्ञाम्:
TypeNoun
Rootप्रज्ञा
Formद्वितीया-एकवचनम् (स्त्री.)
धारयिष्णुताम्steadfastness; capacity to sustain/maintain
धारयिष्णुताम्:
TypeNoun
Rootधारयिष्णुता
Formद्वितीया-एकवचनम् (स्त्री.); धृ-धातोः इच्छार्थ/शीलार्थ ‘इष्णु’ प्रत्ययान्त भाव
दाक्ष्यम्skillfulness, efficiency
दाक्ष्यम्:
TypeNoun
Rootदाक्ष्य
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
कथायोगेषुin conversations/discussions
कथायोगेषु:
TypeNoun
Rootकथायोग
Formसप्तमी-बहुवचनम् (पुं.)
वाग्मित्वम्eloquence
वाग्मित्वम्:
TypeNoun
Rootवाग्मित्व
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
प्रागल्भ्यम्confidence, boldness
प्रागल्भ्यम्:
TypeNoun
Rootप्रागल्भ्य
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
प्रतिभानवत्त्वम्quick-wittedness, presence of mind
प्रतिभानवत्त्वम्:
TypeNoun
Rootप्रतिभानवत्
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
संवासिभ्यःfrom cohabitants/associates
संवासिभ्यः:
TypeNoun
Rootसंवासिन्
Formपञ्चमी-बहुवचनम् (पुं.); ‘संवासिन्’ (सहवासकर्ता)
शीलcharacter, conduct
शील:
TypeNoun
Rootशील
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
बलstrength
बल:
TypeNoun
Rootबल
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
आरोग्यhealth
आरोग्य:
TypeNoun
Rootआरोग्य
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
सत्त्वspirit, courage
सत्त्व:
TypeNoun
Rootसत्त्व
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.)
योगम्fitness, suitability
योगम्:
TypeNoun
Rootयोग
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं.)
अस्तम्भम्non-obstinacy; not stiff/overbearing
अस्तम्भम्:
TypeNoun
Rootअस्तम्भ
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं./नपुं.); नञ्-समासभावः (a-स्तम्भ)
अचापलम्non-fickleness; steadiness
अचापलम्:
TypeNoun
Rootअचापल
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.); नञ्-समासभावः (a-चापल)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
प्रत्यक्षतःdirectly, by personal observation
प्रत्यक्षतः:
TypeIndeclinable
Rootप्रत्यक्षतः
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्ययम् (प्रत्यक्ष + तस्)
सम्प्रियत्वम्agreeableness; being liked
सम्प्रियत्वम्:
TypeNoun
Rootसम्प्रियत्व
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.); सम्+प्रिय + त्व
अवैरत्वम्non-enmity; being without hostility
अवैरत्वम्:
TypeNoun
Rootअवैरत्व
Formद्वितीया-एकवचनम् (नपुं.); नञ्-समासभावः (a-वैर + त्व)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
K
king (implied appointing authority)
Ā
āpta (trusted informants)
P
peers/same-discipline evaluators
C
co-residents/neighbors

FAQs

A layered, multi-source assessment: informant reports for origin/lineage and disqualifying marks; peer review for skill and śāstra-based judgment; task-start observation for intelligence and execution ability; deliberation settings for communication and presence of mind; neighborhood testimony for conduct/health/courage; and direct observation for social acceptability and absence of active enmities.

Triangulated verification (background checks + peer evaluation + performance observation) to reduce appointment risk and information asymmetry.