Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 15

विनयमूलो दण्डः प्राणभृतां योगक्षेमावहः ॥ कZ_०१.५.०२ ॥

vinayamūlo daṇḍaḥ prāṇabhṛtāṃ yogakṣemāvahaḥ

ทัณฑะ (การลงโทษ/อำนาจบังคับ) ที่มีวินัย (วินยะ) เป็นรากฐาน นำมาซึ่งความมั่นคงและสวัสดิภาพ (โยคเกษมะ) แก่สรรพชีวิต.

विनय-मूलःhaving discipline/training as its basis; rooted in vinaya
विनय-मूलः:
TypeAdjective
Rootविनय; मूल
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; दण्डः इत्यस्य विशेषणम्; ‘विनयस्य मूलम्’ इति विग्रहः
दण्डःpunishment; the king’s coercive authority (daṇḍa)
दण्डः:
TypeNoun
Rootदण्ड
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; कर्तृ/विषय-पदम्
प्राण-भृताम्of living beings; of those who sustain life
प्राण-भृताम्:
TypeNoun (genitive plural)
Rootप्राण; भृ
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-समूहवाचक, षष्ठी-बहुवचन; ‘प्राणान् बिभ्रति’ इति बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः; ‘जीवितधारिणाम्/प्राणिनाम्’
योग-क्षेम-अवहःbringing acquisition and security; ensuring welfare (yoga-kṣema)
योग-क्षेम-अवहः:
TypeAdjective
Rootयोग; क्षेम; वह्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; दण्डः इत्यस्य विशेषणम्; ‘योगं च क्षेमं च आवहति’ (वह् धातोः कर्तरि)
आवहःbringing; carrying towards (as an agentive epithet)
आवहः:
TypeVerbal derivative (agentive adjective)
Rootवह् (आ + वह्)
Formवह् धातोः ‘अवह’ (कर्तरि) प्रातिपदिकम्; पुंलिङ्ग, प्रथमा-एकवचन; पूर्वपद-समासे ‘योगक्षेमावहः’ इति समस्तपदम्
D
daṇḍa
V
vinaya
S
subjects (prāṇabhṛt)

FAQs

Because coercion without disciplined restraint becomes arbitrary and predatory; disciplined enforcement aligns punishment with public welfare and stability.