Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 9

यथा श्वगणिनां धेनुः श्वभ्यो दुह्यते न ब्राह्मणेभ्यः एवमयं राजा सत्त्वप्रज्ञावाक्यशक्तिहीनेभ्यो दुह्यते नात्मगुणसम्पन्नेभ्यः असौ राजा पुरुषविशेषज्ञः तत्र गम्यतामिति लुब्धवर्गं उपजापयेत् ॥ कZ_०१.१४.०९ ॥

yathā śvagaṇināṃ dhenuḥ śvabhyo duhyate na brāhmaṇebhyaḥ evam ayaṃ rājā sattvaprajñāvākyaśaktihīnebhyo duhyate nātmaguṇasampannebhyaḥ asau rājā puruṣaviśeṣajñaḥ tatra gamyatām iti lubdhavargaṃ upajāpayet

ดุจโคของพวกเลี้ยงสุนัขที่ถูกรีดนมเพื่อสุนัข มิใช่เพื่อพราหมณ์—ฉันใด กษัตริย์ผู้นี้ก็ฉันนั้น ถูก ‘รีด’ โดยคนที่ขาดคุณธรรม ปัญญา และพลังวาจา มิใช่โดยผู้มีคุณสมบัติส่วนตน. กษัตริย์ผู้นั้นรู้จักประเมินคน; จงไปที่นั่น—กล่าวเช่นนี้แล้วพึงติดสินบน/ชักจูงพวกโลภ

यथाjust as; as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
Formसम्बन्धाव्ययम् (उपमान/उपमेय-सम्बन्धे)
श्वगणिनाम्of dog-keepers / of a pack of dogs (i.e., those associated with dogs)
श्वगणिनाम्:
TypeNoun
Rootश्वगणिन्
Formषष्ठी-बहुवचनम् (पुं.)
धेनुःa milch-cow
धेनुः:
TypeNoun
Rootधेनु
Formप्रथमा-एकवचनम् (स्त्री.)
श्वभ्यःfor dogs; to dogs
श्वभ्यः:
TypeNoun
Rootश्वन्
Formचतुर्थी-बहुवचनम् (पुं.)
दुह्यतेis milked; yields milk (to)
दुह्यते:
TypeVerb
Rootदुह्
Formलट्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्; कर्मणि प्रयोगः (passive)
not
:
TypeParticle
Root
Formनिषेधः
ब्राह्मणेभ्यःfor Brahmins; to Brahmins
ब्राह्मणेभ्यः:
TypeNoun
Rootब्राह्मण
Formचतुर्थी-बहुवचनम् (पुं.)
एवम्thus; in the same way
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
Formप्रकारवाचक-अव्ययम्
अयम्this
अयम्:
TypePronoun
Rootइदम्
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं.)
राजाking
राजा:
TypeNoun
Rootराजन्
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं.)
सत्त्वप्रज्ञावाक्यशक्तिहीनेभ्यःfrom those who lack character/steadfastness, intelligence, speech, and capability
सत्त्वप्रज्ञावाक्यशक्तिहीनेभ्यः:
TypeAdjective (used substantively)
Rootसत्त्व + प्रज्ञा + वाक्य + शक्ति + हीन
Formपञ्चमी-बहुवचनम् (पुं./नपुं.); ‘-हीन’ अन्तः; अपादानार्थे
दुह्यतेis milked/exploited; yields (benefit)
दुह्यते:
TypeVerb
Rootदुह्
Formलट्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्; कर्मणि प्रयोगः (passive)
not
:
TypeParticle
Root
Formनिषेधः
आत्मगुणसम्पन्नेभ्यःfrom those endowed with their own virtues (good qualities)
आत्मगुणसम्पन्नेभ्यः:
TypeAdjective (used substantively)
Rootआत्मन् + गुण + सम्पन्न
Formपञ्चमी-बहुवचनम् (पुं./नपुं.)
असौthat (aforementioned)
असौ:
TypePronoun
Rootअदस्
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं.)
राजाking
राजा:
TypeNoun
Rootराजन्
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं.)
पुरुषविशेषज्ञःknower of individual types of men; judge of persons
पुरुषविशेषज्ञः:
TypeNoun/Adjective
Rootपुरुष + विशेष + ज्ञ
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं.)
तत्रthere; in that matter
तत्र:
TypeIndeclinable
Rootतत्र
Formदेश/प्रसङ्गवाचक-अव्ययम्
गम्यताम्let (him) be approached; let one go (to him)
गम्यताम्:
TypeVerb
Rootगम्
Formलोट्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्; कर्मणि/भावे प्रयोगः (let it be gone/approached)
इतिthus; saying so
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
Formवाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक-अव्ययम्
लुब्धवर्गम्the greedy faction/group
लुब्धवर्गम्:
TypeNoun
Rootलुब्ध + वर्ग
Formद्वितीया-एकवचनम् (पुं.)
उपजापयेत्he should induce/bring over (by secret persuasion); should win over
उपजापयेत्:
TypeVerb
Rootउप-√जप् (causative)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; णिच् (causative)
L
lubdhavarga (greedy faction)
R
rājā (king)
B
brāhmaṇa (as normative 'deserving' archetype)

FAQs

State resources and access are captured by low-capacity, low-integrity courtiers, producing rent-seeking and driving competent actors away.

To create an attractive alternative patron who ‘recognizes merit,’ making defection feel rational and profitable.