Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 26

मध्यमं त्वरिविजिगीष्वोर्लिप्समानयोर्मध्यमस्य पार्ष्णिं गृह्णतोर्लब्धलाभापगमने यो मध्यमं मित्राद्वियोजयत्यमित्रं च मित्रमाप्नोति सोऽतिसंधत्ते ॥ कZ_०७.१३.२६ ॥

madhyamaṃ tvari-vijigīṣvor lipsamānayor madhyamasya pārṣṇiṃ gṛhṇator labdhalābhāpagamane yo madhyamaṃ mitrād viyojayaty amitraṃ ca mitram āpnoti so 'tisaṃdhatte

เมื่อผู้ใฝ่หวังที่เป็นคู่แข่งกันสองฝ่าย (ฝ่าย ‘รวดเร็ว’ และผู้ใคร่พิชิต) พยายามช่วงชิงกษัตริย์กลาง (มธฺยม) และยึดด้านหลังของเขา (ปารฺษฺณิ) ในยามที่ผลประโยชน์ที่ได้มาเริ่มหลุดมือ ผู้ใดทำให้มธฺยมแยกจากพันธมิตรและเปลี่ยนศัตรูให้เป็นมิตร ผู้นั้นกระทำ ‘อติสันธิ’ (การรุกล้ำเชิงยุทธศาสตร์)

मध्यमम्the middle king (as object)
मध्यमम्:
TypeNoun/Adjective
Rootमध्यम
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (कर्मपद); विशेष्य/कर्म—‘मध्यम’ (the middle king)
त्वरि-विजिगीष्वोःof the hasty one and of the would-be conqueror
त्वरि-विजिगीष्वोः:
TypeNoun
Rootत्वरि-विजिगीषु
Formपुंलिङ्ग, द्विवचन, षष्ठी; ‘त्वरि’ + ‘विजिगीषु’ — ‘of the hasty (king) and of the would-be conqueror’
लिप्समानयोःof the two who are seeking to obtain (it)
लिप्समानयोः:
TypeVerb (participle)
Rootलिप्स्
Formवर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (लिप्समान), पुंलिङ्ग, द्विवचन, षष्ठी; desiderative sense ‘seeking to obtain’
मध्यमस्यof the middle king
मध्यमस्य:
TypeNoun
Rootमध्यम
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी; ‘of the middle (king)’
पार्ष्णिम्the heel (vulnerable rear/weak point)
पार्ष्णिम्:
TypeNoun
Rootपार्ष्णि
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘heel; rear/weak point’
गृह्णतोःof the two who seize
गृह्णतोः:
TypeVerb (participle)
Rootग्रह्
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (गृह्णत्), पुंलिङ्ग, द्विवचन, षष्ठी; ‘of the two who seize/take’
लब्ध-लाभ-अपगमनेwhen obtained gains are lost/when gains slip away
लब्ध-लाभ-अपगमने:
TypeNoun
Rootलब्ध-लाभ-अपगमन
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी; ‘in (the situation of) loss/cessation of obtained gains’
यःwho
यः:
TypePronoun
Rootयद्
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; relative pronoun ‘who’
मध्यमम्the middle king
मध्यमम्:
TypeNoun/Adjective
Rootमध्यम
Formपुं/नपुंस, एकवचन, द्वितीया; object of ‘वियोजयति’ (separates)
मित्रात्from (his) ally
मित्रात्:
TypeNoun
Rootमित्र
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, पञ्चमी; ‘from (his) ally/friend’
वियोजयतिseparates (disunites)
वियोजयति:
TypeVerb
Rootवि-युज्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative/denominative sense ‘separates/disunites’
अमित्रम्the enemy
अमित्रम्:
TypeNoun
Rootअमित्र
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; object of ‘आप्नोति’
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चय-अव्यय; ‘and’
मित्रम्(as) an ally/friend
मित्रम्:
TypeNoun
Rootमित्र
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; predicate-object with ‘आप्नोति’ — ‘as a friend/ally’
आप्नोतिobtains
आप्नोति:
TypeVerb
Rootआप्
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘obtains/gets’
सःhe
सः:
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; correlative ‘he’
अति-संधत्तेmakes an excessive compact / over-conciliates (overreaches in alliance-making)
अति-संधत्ते:
TypeVerb
Rootअति-सम्-धा
Formलट्, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘overreaches/acts with excessive alliance-making/overdoes conciliation’
M
madhyama (middle king)
V
vijigīṣu (would-be conqueror)
M
mitra (ally)
A
amitra (enemy)
P
pārṣṇi (rear position)

FAQs

Breaking the opponent’s alignment by pulling the middle king away from his ally while simultaneously converting an enemy into one’s own ally.