समाहर्तृप्रदिष्टाश्च गृहपतिकव्यञ्जना येषु ग्रामेषु प्रणिहितास्तेषां ग्रामाणां क्षेत्रगृहकुलाग्रं विद्युः मानसंजाताभ्यां क्षेत्राणि भोगपरिहाराभ्यां गृहाणि वर्णकर्मभ्यां कुलानि च ॥ कZ_०२.३५.०८ ॥
samāhartṛpradiṣṭāś ca gṛhapatika-vyañjanā yeṣu grāmeṣu praṇihitās teṣāṃ grāmāṇāṃ kṣetra-gṛha-kulāgraṃ vidyuḥ; māna-saṃjātābhyāṃ kṣetrāṇi, bhoga-parihārābhyāṃ gṛhāṇi, varṇa-karmabhyāṃ kulāni ca
สายลับที่ถูกวางไว้ในหมู่บ้าน—ปลอมเป็นเจ้าบ้านและพ่อค้า ตามคำสั่งของสมาหรรตฤ (samāhartṛ)—พึงรู้ยอดรวมของที่นา บ้าน และตระกูล/ครัวเรือนของหมู่บ้านเหล่านั้น: ที่นาโดยการวัดและผลผลิต; บ้านโดยการอยู่อาศัย/การใช้สอยและการยกเว้น/ผ่อนผัน; และตระกูลโดยวรรณะและอาชีพ/หน้าที่
Area alone can be manipulated; yield cross-validates productivity and helps detect underreporting, crop concealment, or fraudulent classification.
Occupancy/use reveals real economic status, while exemptions/remissions are common leakage points; pairing them enables audit of privilege claims.