Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 12

कालकूटवत्सनाभहालाहलमेषशृङ्गमुस्ताकुष्ठमहाविषवेल्लितकगौरार्द्रबालकमार्कटहैमवतकालिङ्गकदारदकाङ्कोलसारकोष्ट्रकादीनि विषाणि सर्पाः कीटाश्च त एव कुम्भगताः विषवर्गः ॥ कZ_०२.१७.१२ ॥

kālakūṭavatsanābhahālāhalameṣaśṛṅgamustākuṣṭhamahāviṣavellitakagaurārdrabālakamārkaṭahaimavatakāliṅgakadāradakāṅkolasārakoṣṭrakādīni viṣāṇi sarpāḥ kīṭāś ca ta eva kumbhagatāḥ viṣavargaḥ

กาลกูฏะ วัตสนาภะ หาลาหละ เมษศฤงคะ มุสตา กุษฐะ มหาวิษะ เวลลิตกะ เการะ อารทรพาลกะ มารกฏะ ไหมวตะ กาลิงคะ ดารทะ กางโกละ สารกะ โกษฏรกะ เป็นต้น—รวมทั้งงูและแมลงจำพวกเดียวกันเมื่อเก็บไว้ในหม้อ—จัดเป็น ‘หมวดพิษ’ (กลุ่มพิษ)

कालकूटवत्सनाभहालाहलमेषशृङ्गमुस्ताकुष्ठमहाविषवेल्लितकगौरार्द्रबालकमार्कटहैमवतकालिङ्गकदारदकाङ्कोलसारकोष्ट्रकादीनि(the following) poisons: kālakūṭa, vatsanābha, hālāhala, meṣaśṛṅga, mustā, kuṣṭha, mahāviṣa, vellitaka, gaura, ārdrabālaka, mārkaṭa, haimavata, kāliṅga, dārada, kāṅkola, sāra, koṣṭraka, etc.
कालकूटवत्सनाभहालाहलमेषशृङ्गमुस्ताकुष्ठमहाविषवेल्लितकगौरार्द्रबालकमार्कटहैमवतकालिङ्गकदारदकाङ्कोलसारकोष्ट्रकादीनि:
TypeNoun
Root(समास; बहूनि नामपदानि)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन; ‘विषाणि’ इत्यस्य विशेषणरूपेण सूची
विषाणिpoisons
विषाणि:
TypeNoun
Root√विष् (हिंसायाम्) → विष (नाम)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन
सर्पाःsnakes
सर्पाः:
TypeNoun
Rootसर्प (नाम)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन
कीटाःinsects
कीटाः:
TypeNoun
Rootकीट (नाम)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
तेthose
ते:
TypePronoun
Rootतद्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; ‘सर्पाः कीटाः’ इत्यस्य निर्देशः
एवindeed/only
एव:
TypeParticle
Rootएव
Formअवधारणार्थक अव्यय
कुम्भगताःkept/placed in a jar (jar-contained)
कुम्भगताः:
TypeParticiple
Root√गम् (गतौ)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘गत’
विषवर्गःthe class/category of poisons
विषवर्गः:
TypeNoun
Rootवर्ग (नाम)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन
K
kālakūṭa
V
vatsanābha
H
hālāhala
M
meṣaśṛṅga
M
mustā
K
kuṣṭha
M
mahāviṣa
V
vellitaka
G
gaura
Ā
ārdrabālaka
M
mārkaṭa
H
haimavata
K
kāliṅga
D
dārada
K
kāṅkola
S
sāraka
K
koṣṭraka
S
sarpāḥ (snakes)
K
kīṭāḥ (insects)

FAQs

It signals custody and containment: dangerous biological agents are treated as inventory only when secured, enabling accountability and preventing misuse.

Assassination, sabotage, and accidental poisoning; classification supports licensing, guarded storage, and audit of withdrawals.