Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 40

मार्गशीर्षीं तैषीं चान्तरेण दीर्घकालां यात्रां यायात् चैत्रीं वैशाखीं चान्तरेण मध्यमकालां ज्येष्ठामूलीयामाषाढीं चान्तरेण ह्रस्वकालामुपोषिष्यन्व्यसने चतुर्थीम् ॥ कZ_०९.१.४० ॥

mārgaśīrṣīṃ taiṣīṃ cāntareṇa dīrghakālāṃ yātrāṃ yāyāt, caitrīṃ vaiśākhīṃ cāntareṇa madhyamakālāṃ, jyeṣṭhāmūlīyām āṣāḍhīṃ cāntareṇa hrasvakālām; upoṣiṣyan vyasane caturthīm

การยกทัพระยะยาวควรทำในช่วงระหว่างมารคศีรษะกับไตษะ; ระยะปานกลางในช่วงระหว่างไจตรกับไวศาขะ; ระยะสั้นในช่วงระหว่างชเยษฐามูลียะกับอาษาฒะ. ในยามคับขันควรถือปฏิบัติ ‘จตุรถี’ (วัตรเคร่งครัด/การอดอาหาร).

मार्गशीर्षीम्(in) Mārgaśīrṣa (month) / the Mārgaśīrṣa-timed (journey)
मार्गशीर्षीम्:
TypeNoun/Adjective
Rootमार्गशीर्ष
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; विशेषण (यात्राम् इति)
तैषीम्(in) Taiṣa (month) / the Taiṣa-timed (journey)
तैषीम्:
TypeNoun/Adjective
Rootतैष
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; विशेषण (यात्राम् इति)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
अन्तरेणexcluding; without; except (for)
अन्तरेण:
TypePreposition/Avyaya
Rootअन्तरेण
Formअव्यय; ‘विना/अन्तरे’ अर्थे; तृतीया-समर्थ (instrumental-governing)
दीर्घकालाम्a long-duration (journey/campaign)
दीर्घकालाम्:
TypeAdjective
Rootदीर्घकाल
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; विशेषण (यात्राम् इति)
यात्राम्campaign; expedition; march
यात्राम्:
TypeNoun
Rootयात्रा
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; कर्मपद
यायात्should go; should set out
यायात्:
TypeVerb
Rootया
Formविधिलिङ् (optative); परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन; धातुः ‘या’ (गत्यर्थ)
चैत्रीम्(in) Caitra (month) / the Caitra-timed (journey)
चैत्रीम्:
TypeNoun/Adjective
Rootचैत्र
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; विशेषण (यात्राम् इति)
वैशाखीम्(in) Vaiśākha (month) / the Vaiśākha-timed (journey)
वैशाखीम्:
TypeNoun/Adjective
Rootवैशाख
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; विशेषण (यात्राम् इति)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
अन्तरेणexcluding; without; except (for)
अन्तरेण:
TypePreposition/Avyaya
Rootअन्तरेण
Formअव्यय; ‘विना/अन्तरे’ अर्थे; तृतीया-समर्थ
मध्यमकालाम्a medium-duration (journey/campaign)
मध्यमकालाम्:
TypeAdjective
Rootमध्यमकाल
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; विशेषण (यात्राम् इति)
ज्येष्ठामूलीया(in) Jyeṣṭha and Mūla (months/periods)
ज्येष्ठामूलीया:
TypeNoun/Adjective
Rootज्येष्ठामूलीय
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; विशेषण (यात्राम् इति); ‘ज्येष्ठा’ + ‘मूलीया/मूल’ (आषाढपूर्व/आषाढोत्तर-पूर्वमास-निर्देशः)
आषाढीम्(in) Āṣāḍha (month) / the Āṣāḍha-timed (journey)
आषाढीम्:
TypeNoun/Adjective
Rootआषाढ
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; विशेषण (यात्राम् इति)
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
अन्तरेणexcluding; without; except (for)
अन्तरेण:
TypePreposition/Avyaya
Rootअन्तरेण
Formअव्यय; ‘विना/अन्तरे’ अर्थे; तृतीया-समर्थ
ह्रस्वकालाम्a short-duration (journey/campaign)
ह्रस्वकालाम्:
TypeAdjective
Rootह्रस्वकाल
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; विशेषण (यात्राम् इति)
उपोषिष्यन्intending to wait/fast; remaining in a state of ‘upavāsa’ (halt/abstain)
उपोषिष्यन्:
TypeVerb (Participle)
Rootउप-वास्
Formभविष्यत्कालिक कृदन्त (लृट्-प्राय/भविष्यत्-कर्तरि); वर्तमान-प्रत्ययवत्; प्रथमा एकवचन पुंलिङ्ग (कर्तृ-विशेषण); ‘उप-वास्’ = उपोषणम्
व्यसनेin calamity; in distress
व्यसने:
TypeNoun
Rootव्यसन
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचन; सप्तमी; अधिकरण
चतुर्थीम्the fourth lunar day (Caturthī)
चतुर्थीम्:
TypeNoun
Rootचतुर्थी
Formस्त्रीलिङ्ग; एकवचन; द्वितीया; कर्म/विधेय (दिन-विशेषः)
M
Mārgaśīrṣa
T
Taiṣa
C
Caitra
V
Vaiśākha
J
Jyeṣṭha–Mūla
Ā
Āṣāḍha
V
vyasana (distress)

FAQs

He assigns long/medium/short expeditions to specific seasonal intervals to control supply risk, mobility, and agricultural impacts.

In crisis, the ruler adopts austerity and restraint—signaling discipline, conserving resources, and enforcing frugality across the administration.