Opening the text

Svarga-lokasya Amarāvatī-dharmasabhā ca (Sudharmā) — digpura-varṇanam
Ancient-Geography (Purāṇic Cosmography)
వరాహ–పృథివీ సంభాషణలోని ఈ అధ్యాయంలో రుద్రుడు మేరుపర్వతానికి తూర్పున ఉన్న ప్రకాశమయ ప్రాంతాన్ని వర్ణిస్తాడు; అది చక్రవాట అనే వృత్తాకార పర్వత-ప్రాకారంతో ఆవరించబడి, నానారత్న-ధాతుసంపదలతో సమృద్ధిగా ఉంటుంది. ఆ ప్రాంతంలో దేవనగరం అమరావతి—జాంబూనద స్వర్ణప్రాకారాలతో రక్షితమై, అనేక విమానాలు, మహాసరోవరాలు, ధ్వజపతాకలు, పుష్పాలంకారాలతో విరాజిల్లుతుంది; దేవులు, యక్షులు, అప్సరసలు, ఋషులతో నిండివుంటుంది. నగరమధ్యంలో రత్నమయ సుధర్మ సభ, అక్కడ శచీపతి సహస్రాక్ష ఇంద్రుడు సిద్ధులతో కలిసి ఆసీనుడై ఉంటాడు. అనంతరం అగ్ని, యమ, నిరృతి, వరుణ, వాయు, కుబేర, ఈశానాది దేవతలకు సంబంధించిన దిక్పురులను సూచించి స్వర్గలోకాన్ని క్రమబద్ధమైన బహుప్రాంత రాజ్యంగా చిత్రిస్తుంది।
Verse 1
रुद्र उवाच । तस्यैव मेरोः पूर्वे तु देशे परमवर्चसे । चक्रवाटपरिक्षिप्ते नानाधातुविराजिते ॥ ७६.१ ॥
రుద్రుడు పలికెను—ఆ మేరు పర్వతానికి తూర్పున పరమ తేజస్సుతో కూడిన ఒక దేశం ఉంది; అది చక్రవాటంతో పరివేష్టితమై, నానావిధ ధాతువులతో విరాజిల్లుతుంది।
Verse 2
तत्र सर्वामरपुरं चक्रवातसमुद्धतम् । दुर्धर्षं बलदृप्तानां देवदानवरक्षसाम् । तत्र जाम्बूनदमयः सुप्राकारः सुतोरणः ॥ ७६.२ ॥
అక్కడ సమస్త అమరుల నగరం ఉంది; అది చక్రవాతంతో పైకి ఎత్తబడినట్లుగా కనిపించేది. బలగర్వంతో మత్తులైన దేవులు, దానవులు, రాక్షసులకూ అది దుర్ధర్షం. అక్కడ జాంబూనద స్వర్ణమయమైన ఉత్తమ ప్రాకారము, సుందర తోరణములు ఉన్నాయి।
Verse 3
तस्याप्युत्तरपूर्वे तु देशे परमवर्चसे । आलोकजनसंपूर्णा विमानशतसंकुला ॥ ७६.३ ॥
ఆ నగరానికి ఉత్తర–తూర్పు భాగంలో పరమ తేజస్సుగల ఒక దేశం ఉంది; అది ప్రకాశమయ జనులతో నిండివుండి, వందల విమానాలతో కిటకిటలాడుతుంది।
Verse 4
महावापीसमायुक्ता नित्यं प्रमुदिता शुभा । शोभिता पुष्पशबलैः पताकाध्वजमालिनी ॥ ७६.४ ॥
మహావాపి (విశాల జలాశయం)తో సమన్వితమై, నిత్యం ఆనందంగా శుభప్రదంగా ఉన్న ఆ నగరం రంగురంగుల పుష్పాలతో శోభిల్లి, పతాకా ధ్వజమాలలతో అలంకృతమై ఉంది।
Verse 5
देवैर्यक्षोप्सरोभिश्च ऋषिभिश्च सुषोभिता । पुरन्दरपुरी रम्या समृद्धा त्वमरावती ॥ ७६.५ ॥
దేవులు, యక్షులు, అప్సరసలు, ఋషులు వీరందరిచే సువిశేషంగా శోభిల్లే ఆ రమ్యమైన పురందరపురి—నీవే అమరావతి—సమృద్ధి, ఐశ్వర్యాలతో పరిపూర్ణంగా ఉంది।
Verse 6
तस्या मध्येऽमरावत्यां वज्रवैडूर्यवेदिका । त्रैलोक्यगुणविख्याता सुधर्मा नाम वै सभा ॥ ७६.६ ॥
ఆ అమరావతి మధ్యలో వజ్రం మరియు వైడూర్యమణులతో చేసిన వేదిక ఉంది; అక్కడ ‘సుధర్మా’ అనే సభాభవనం ఉంది, అది త్రిలోకమంతటా తన గుణమహిమతో ప్రసిద్ధి పొందింది।
Verse 7
तत्रास्ते श्रीपतेः श्रीमान् सहस्राक्षः शचीपतिः । सिद्धादिभिः परिवृतः सर्वाभिर्देवयोनिभिः ॥ ७६.७ ॥
అక్కడ శ్రీపతి (విష్ణువు) సన్నిధిలో శ్రీమంతుడైన సహస్రాక్షుడు, శచీపతి ఇంద్రుడు ఆసీనుడై ఉన్నాడు; సిద్ధులు మొదలైనవారితోను, సమస్త దేవయోనులచేతను పరివృతుడై ఉన్నాడు।
Verse 8
तत्र चैव सुवंशः स्याद् भास्करस्य महात्मनः । साक्षात् तत्र सुराध्यक्षः सर्वदेवनमस्कृतः ॥ ७६.८ ॥
అక్కడే మహాత్ముడైన భాస్కరుడు (సూర్యుడు) యొక్క సువంశం ఉన్నదని చెప్పబడుతుంది; అలాగే అక్కడే ప్రత్యక్షంగా దేవాధిపతి ఉన్నాడు, సమస్త దేవతలచే నమస్కరింపబడేవాడు।
Verse 9
तस्याश्च दिक्षु विस्तीर्णा तत्तद्गुणसमन्विता । तेजोवती नाम पुरी हुताशस्य महात्मनः ॥ ७६.९ ॥
ఆ ప్రాంత దిక్కులలో తత్తత్ గుణసంపన్నమై విస్తారంగా వ్యాపించిన ‘తేజోవతీ’ అనే పురి ఉండెను; అది మహాత్ముడైన హుతాశుడు (అగ్ని) యొక్క నగరం.
Verse 10
तत्तद्गुणवती रम्या पुरी वैवस्वतस्य च । नाम्ना संयमनी नाम पुरी त्रैलोक्यविश्रुता ॥ ७६.१० ॥
వైవస్వతుడు (యముడు) యొక్క తత్తత్ గుణసంపన్నమైన రమ్య పురి కూడా ఉంది; అది ‘సంయమనీ’ అనే పేరుతో, త్రిలోకమంతటా ప్రసిద్ధి చెందిన నగరం.
Verse 11
तथा चतुर्थे दिग्भागे नैर्ऋताधिपतेः शुभा । नाम्ना कृष्णावती नाम विरूपाक्षस्य धीमतः ॥ ७६.११ ॥
అలాగే నాల్గవ దిక్భాగంలో, నైరృత (దక్షిణ-పడమర) ప్రాంతాధిపతి యొక్క శుభాధికారంలో, ధీమంతుడైన విరూపాక్షునికి సంబంధించిన ‘కృష్ణావతీ’ అనే (పురి) ఉంది.
Verse 12
पञ्चमे ह्युत्तरपुटे नाम्ना शुद्धवती पुरी । उदकाधिपतेः ख्याता वरुणस्य महात्मनः ॥ ७६.१२ ॥
ఐదవ ఉత్తర-పుటంలో ‘శుద్ధవతీ’ అనే పురి ఉంది; అది జలాధిపతి మహాత్ముడైన వరుణుని నగరమని ప్రసిద్ధి.
Verse 13
तथा पञ्चोत्तरे देवस्वस्योत्तरपुटे पुरी । वायोर्गन्धवती नाम ख्याता सर्वगुणोत्तरा ॥ ७६.१३ ॥
అలాగే పంచోత్తర భాగంలో, దేవస్వ యొక్క ఉత్తర-పుటంలో ఒక పురి ఉంది; అది వాయువు యొక్క ‘గంధవతీ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి, సర్వగుణోత్తమమని వర్ణించబడింది.
Verse 14
तस्योत्तरपुटे रम्या गुह्यकाधिपतेः पुरी । नाम्ना महोदया नाम शुभा वैदूर्यवेदिका ॥ ७६.१४ ॥
దాని ఉత్తర ప్రాంగణంలో గుహ్యకాధిపతి యొక్క రమ్యమైన నగరం ఉంది. అది ‘మహోదయా’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి, శుభకరమైనది, వైదూర్య రత్నవేదికలతో అలంకృతమైనది.
Verse 15
तथाष्टमेऽन्तरपुटे ईशानस्य महात्मनः । पुरी मनोहरा नाम भूतैर्नानाविधैर्युता । पुष्पैर्धन्यैश्च विविधैर्वनैराश्रमसंस्थितैः ॥ ७६.१५ ॥
అలాగే ఎనిమిదవ అంతఃప్రాంగణంలో మహాత్ముడైన ఈశానునికి చెందిన ‘మనోహరా’ అనే నగరం ఉంది. అది నానావిధ భూతజాతులతో నిండినది; పుష్పాలు, ధాన్యాలు, మరియు ఆశ్రమాలు స్థాపితమైన విభిన్న వనాలతో సమృద్ధిగా ఉంది.
Verse 16
प्रार्थ्यते देवलोकोऽयं स स्वर्ग इति कीर्तितः ॥ ७६.१६ ॥
ఈ దేవలోకం కోరబడేది; అందుకే దీనిని ‘స్వర్గం’ అని కీర్తిస్తారు.
Within the Varāha–Pṛthivī dialogue frame, the discourse shifts to cosmography: a luminous region to the east of Mount Meru is introduced, bounded by a circular rampart-mountain (cakravāṭa) and distinguished by abundant minerals and radiance.
Rudra’s descriptive mapping of svarga’s eastern sector culminates in the portrayal of Amarāvatī—its golden fortifications, aerial vimānas, reservoirs, banners, floral ornamentation, and its inhabitants (devas, yakṣas, apsarases, ṛṣis, siddhas).
The narrative peaks at the Sudharmā sabhā: a jewel-like assembly hall at Amarāvatī’s center where Indra (Śacīpati/Sahasrākṣa) presides among perfected beings, embodying ordered divine governance; it then resolves by extending the same order outward into a directional grid of deity-linked cities.
Mount Meru (Meru); meror pūrva-deśa (the eastern region of Meru); cakravāṭa-parikṣipta (encircling mountain/rampart); Amarāvatī; Sudharmā sabhā; Tejovatī (city of Hutāśa/Agni); Saṃyamanī (city of Vaivasvata/Yama); Kṛṣṇāvatī (city of Nirṛti/Virūpākṣa); Śuddhavatī (city of Varuṇa); Gandhavatī (city of Vāyu); Mahodayā (city of Guhyakādhipati/Kubera); Manoharā (city of Īśāna).
The chapter primarily instructs through cosmographic ordering: it presents svarga as a structured, directionally organized environment centered on Meru, where civic splendor, assembly space (Sudharmā), and deity-linked regions model an ideal of regulated cosmic governance rather than a direct code of social ethics.
No explicit chronological markers (tithi, nakṣatra, māsa, or seasonal observances) appear in this passage; the content is descriptive geography/cosmography rather than ritual timing.
Environmental balance is implied via spatial design: the realm is depicted as enclosed (cakravāṭa-parikṣipta), resource-rich (nānā-dhātu-virājita), and systematically partitioned into directional cities. This models a stable, managed cosmos that can be read as an analogue for terrestrial stewardship—order, containment, and resource awareness—within the broader Varāha–Pṛthivī Earth-centered narrative tradition.
The passage references primarily deity figures rather than human lineages: Indra (Sahasrākṣa, Śacīpati), Agni (Hutāśa), Yama (Vaivasvata), Nirṛti (associated here with Virūpākṣa), Varuṇa, Vāyu, Kubera (Guhyakādhipati), and Īśāna, along with classes of beings (deva, yakṣa, apsaras, ṛṣi, siddha).
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.