Adhyaya 217: Eulogy of the Merits (Phalaśruti) of the Dharāṇī–Varāha Dialogue
Dharāṇī–Varāha-saṃvāda-phalaśruti-varṇanam
Phalaśruti (Recitation-Merit) and Tīrtha-Comparative Praise
ఈ అధ్యాయంలో ధరణీ–వరాహ సంభాషణకు సంబంధించిన అధికారిక ఫలశ్రుతి వర్ణించబడింది. దీని శ్రవణం, పఠనం, సంరక్షణ వల్ల నైతిక శుద్ధి మరియు సామాజిక హితం కలుగుతాయి. సనత్కుమారుడు—పరమేష్ఠి/ప్రజాపతి బ్రహ్మ ప్రశ్నను ఇప్పటికే నిర్ణయించి, మిగిలిన వివరణను పులస్త్యునికి అప్పగించాడని చెప్పి—సంభాషణ ‘సారం’ శిష్టాచారంతో ఉన్న వర్గాలు నిత్యం వినేందుకు ఉద్దేశించబడిందని తెలియజేస్తాడు. ఇది మంగళకరం, ధర్మ–కామ–అర్థ సాధకం, పాపనాశకం, ఆయుష్షు-సంపద వర్ధకం. శ్రవణ–పఠన పుణ్యం మహాయజ్ఞాలు, దానాలు, తీర్థస్నానాలతో సమానమని పోల్చబడింది. గ్రంథాన్ని వ్రాయడం, గృహంలో నిల్వచేయడం, పూజించడం వల్ల దీర్ఘకాల దైవానుగ్రహం నిలుస్తుంది; అలాగే ధరణీ (భూమి) పట్ల గౌరవం, రక్షణ వరాహకథలో నాగరిక ధర్మంగా ప్రతిష్ఠించబడుతుంది.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 217
Verse 1
अथ धरणीवराहसंवादफलश्रुतिवर्णनम् ॥ सनत्कुमार उवाच ॥ उक्तं भगवता सर्वं यथावत्परमेष्ठिना ॥ पृष्टेन संशयं सम्यक्परं कृत्वार्थनिश्चयम् ॥
ఇప్పుడు ధరణీ-వరాహ సంభాషణ ఫలశ్రుతి వర్ణనం. సనత్కుమారుడు అన్నాడు—పరమేశ్ఠి భగవానుడు ప్రశ్నించబడినప్పుడు అన్నిటినీ యథావిధిగా చెప్పి, సందేహాన్ని పూర్తిగా నివృత్తి చేసి, విషయనిర్ణయాన్ని స్థాపించాడు.
Verse 2
भगवद्विश्वरूपस्य स्थाणोरप्रतिमौजसः ॥ क्रीडतो लोकनाथस्य कानने मृगरूपिणः ॥
భగవానుని విశ్వరూపము—అప్రతిమ తేజస్సుగల స్థాణువు—మరియు మృగరూపం ధరించి అరణ్యంలో క్రీడించే లోకనాథుని (విషయము).
Verse 3
यथा शरीरं शृङ्गं च पुण्यक्षेत्रे प्रतिष्ठितम् ॥ हिताय जगतस्तत्र तीर्थानि च यथाभवन् ॥
శరీరమూ శృంగమూ పుణ్యక్షేత్రంలో ఎలా ప్రతిష్ఠితమయ్యాయో, అలాగే అక్కడ జగత్హితార్థం తీర్థాలు ఎలా ఉద్భవించాయో చెప్పండి.
Verse 4
तन्मे ब्रूहि महाभाग यथातत्त्वं जगत्पते ॥ ब्रह्मोवाच ॥ पुलस्त्यो वक्ष्यते शेषं यदतोऽन्यन्महामुने ॥
మహాభాగా, జగత్పతీ, దానిని యథాతత్త్వంగా నాకు చెప్పండి. బ్రహ్ముడు పలికెను: మహామునీ, మిగిలినదీ మరియు దీనికి మించినదీ పులస్త్యుడు వివరిస్తాడు.
Verse 5
सर्वेषामेव तीर्थानामेषां फलविनिश्चयम् ॥ कुरु राज्यं पुरस्कृत्य मुनीनां पुरतो वने ॥
ఈ అన్ని తీర్థాల ఫలాన్ని నిర్ణయించు; అరణ్యంలో మునుల సమక్షంలో, రాజధర్మాన్ని ముందుంచి అలా చేయు.
Verse 6
पुत्रो मे मत्समः सम्यग्वेदवेदाङ्गतत्त्ववित् ॥ यच्छ्रुत्वा पुरुषस्तात विमुक्तः सर्वकिल्बिषैः
నా కుమారుడు నాతో సమానుడు; వేదమూ వేదాంగముల తత్త్వాన్ని సమ్యక్గా తెలిసినవాడు. తాతా, ఇది విన్న మనిషి సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.
Verse 7
यशस्वी कीर्त्तिमान्भूत्वा वन्द्यते प्रेत्य चेह च ॥ श्रोतव्यमेतत्सततं चातुर्वर्ण्यैः सुसंयुतैः
యశస్సు, కీర్తి కలిగి ఉన్నవాడు ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ వందనీయుడవుతాడు. చాతుర్వర్ణ్యములో సుసంయములు గలవారు దీనిని నిత్యం శ్రవణం చేయవలెను.
Verse 8
माङ्गल्यं च शिवं चैव धर्मकामार्थसाधकम् ॥ श्रीभूतिजननं पुण्यमायुष्यं विजयावहम्
ఇది మాంగల్యకరమూ శివకరమూ; ధర్మ‑కామ‑అర్థములను సాధింపజేయునది. ఇది శ్రీమత్త్వం, భూతిసంపదను జనింపజేసి, పుణ్యప్రదమై, ఆయుష్షును పెంచి, విజయాన్ని కలిగిస్తుంది.
Verse 9
धन्यं यशस्यं पापघ्नं स्वस्तिकृच्छान्तिकारकम् ॥ श्रुत्वैवं पुरुषः सम्यङ्न दुर्गतिमवाप्नुयात्
ఇది ధన్యమైనది, యశస్సును ప్రసాదించేది, పాపనాశకము, స్వస్తి మరియు శాంతిని కలిగించేది. దీనిని ఈ విధంగా సమ్యకంగా విన్నవాడు దుర్గతిని పొందడు.
Verse 10
सनत्कुमारं संदिश्य विरराम महायशाः ॥ एतद्वः कथितं सर्वं मया तत्त्वेन सत्तमाः
సనత్కుమారునికి ఉపదేశించి ఆ మహాయశస్సుగలవాడు విరమించాడు. ‘హే సత్తములారా, తత్త్వానుసారంగా ఇవన్నీ నేను మీకు చెప్పితిని.’
Verse 11
वराहभूमिसंवादं सारमुद्धृत्य सत्तमाः ॥ यश्चैव कीर्त्तयेन्नित्यं श्रृणुयाद्वापि भक्तितः
హే సత్తములారా, వరాహుడు–భూమి సంభాషణ యొక్క సారాన్ని సంగ్రహించి—దీనిని నిత్యం కీర్తించువాడు గానీ, భక్తితో శ్రవణం చేయువాడు గానీ…
Verse 12
सर्वपापविनिर्मुक्तः स याति परमां गतिम् ॥ प्रभासे नैमिषारण्ये गङ्गाद्वारेऽथ पुष्करे
సర్వపాపముల నుండి విముక్తుడైన వాడు పరమగతిని పొందును—ప్రభాసలో, నైమిషారణ్యంలో, గంగాద్వారంలో మరియు పుష్కరంలో కూడా।
Verse 13
प्रयागे ब्रह्मतीर्थे च तीर्थे चामरकण्टके ॥ यत्पुण्यफलमाप्नोति तत्कोटिगुणितं भवेत्
ప్రయాగంలో, బ్రహ్మతీర్థంలో మరియు అమరకంటకంలోని తీర్థంలో—అక్కడ లభించే పుణ్యఫలం కోటి రెట్లు వృద్ధి చెందును।
Verse 14
कपिलां द्विजमुख्याय सम्यग्दत्त्वा तु यत्फलम् ॥ प्राप्नोति सकलं श्रुत्वा चाध्यायं तु न संशयः
శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణునికి విధివిధానంగా కపిలా గోవును దానం చేసిన ఫలము ఏదో, ఈ అధ్యాయాన్ని వినుటవలన ఆ సమస్త ఫలమూ లభించును—సందేహం లేదు।
Verse 15
श्रुत्वाऽस्यैव दशाध्यायं शुचिर्भूत्वा समाहितः ॥ अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः
ఈ పది అధ్యాయాలను వినిన తరువాత, శుద్ధుడై సమాధానచిత్తంతో ఏకాగ్రుడై, మనిషి అగ్నిష్టోమ మరియు అతిరాత్ర యాగాల సమానమైన ఫలాన్ని పొందును।
Verse 16
यः पुनः सततं शृण्वन्नैरन्तर्येण बुद्धिमान् ॥ पारयेत्परया भक्त्या तस्यापि शृणु यत्फलम् ॥
మరియు జ్ఞానవంతుడు నిరంతరం విరామం లేకుండా వింటూ, పరమభక్తితో (ఈ గ్రంథాన్ని) పూర్తిచేస్తే—అతనికి కలుగు ఫలమును కూడా వినుము।
Verse 17
सर्वयज्ञेषु यत्पुण्यं सर्वदानेषु यत्फलम् ॥ सर्वतीर्थाभिषेकेन यत्फलं मुनिभिः स्मृतम् ॥
సర్వ యజ్ఞాలలో ఉన్న పుణ్యం, సర్వ దానాలలో కలిగే ఫలం, మరియు సమస్త తీర్థాలలో స్నాన-అభిషేకం వల్ల కలిగే ఫలమని మునులు స్మరించినది—
Verse 18
तत्प्राप्नोति न सन्देहो वराहवचनं यथा ॥ यदेतत्पारयेद्भक्त्या मम माहात्म्यमुत्तमम् ॥
అతడు దానిని పొందుతాడు—సందేహమే లేదు—వరాహ వచన ప్రకారం, ఎవడు భక్తితో నా ఈ ఉత్తమ మాహాత్మ్యాన్ని పారాయణం చేసి పూర్తిచేస్తాడో.
Verse 19
तस्य नारायणो देवः सन्तुष्टः स्याद्धि सर्वदा ॥ यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या नैरन्तर्येण मानवः ॥
అతనిపై దేవుడు నారాయణుడు నిత్యం సంతుష్టుడై ఉంటాడు—అంటే, ఎవడు భక్తితో నిరంతరంగా దీనిని శ్రవణం చేస్తాడో.
Verse 20
श्रुत्वा तु पूजयेत्शास्त्रं यथा विष्णुं सनातनम् ॥ गन्धपुष्पैस्तथा वस्त्रैर्ब्राह्मणानां च तर्पणैः ॥
విన్న తరువాత శాస్త్రాన్ని సనాతన విష్ణువును పూజించినట్లే పూజించాలి—సుగంధాలు, పుష్పాలు, వస్త్రాలు, అలాగే బ్రాహ్మణులకు తర్పణం ద్వారా.
Verse 21
यथाशक्ति नृपो ग्रामैः पूजयेत्च वसुन्धरे ॥ श्रुत्वा तु पूजयेद्यः पौराणिकं नियतः शुचिः ॥
యథాశక్తి రాజు గ్రామాలు (భూదానం/వసతులు) ద్వారా వసుంధరను కూడా పూజించాలి. అలాగే నియమబద్ధుడై శుచిగా ఉండి విని పురాణికుని (వక్తను) పూజించేవాడు—
Verse 22
कीर्तयित्वा व्रजेत्त्वर्गं कल्यमुत्थाय मानवः ॥ सूत उवाच ॥ इत्युक्त्वा भगवान्देवः परमेष्ठी प्रजापतिः ॥
ఇదిని కీర్తించి మనుష్యుడు శుభ ముహూర్తంలో లేచి స్వర్గానికి వెళ్తాడు. సూతుడు చెప్పెను—ఇట్లు పలికి భగవాన్ దేవుడు, పరమేష్ఠి ప్రజాపతి—
Verse 23
अपुत्रस्य भवेत्पुत्रः सपौत्रस्य सुपौत्रकः ॥ यस्येदं लिखितं गेहे तिष्ठेत्सम्पूज्यते सदा ॥
పుత్రుడు లేనివానికి పుత్రుడు కలుగును; పౌత్రులు ఉన్నవానికి సుపౌత్రులు కలుగుదురు—ఎవరి ఇంట ఈ లిఖిత గ్రంథము నిలిచి ఎల్లప్పుడూ విధిగా పూజింపబడుతుందో.
Frequently Asked Questions
The chapter frames the Dharāṇī–Varāha dialogue as a normative instructional text: sustained hearing/recitation and respectful preservation of the teaching are presented as practices that cultivate moral purification (pāpa-kṣaya), social auspiciousness, and ordered life-goals (dharma–kāma–artha). It also advances an implicit Earth-centered ethic by treating the Dharāṇī-related discourse as a civilizational ‘sāra’ worthy of continual study and protection.
No explicit tithi, nakṣatra, month (māsa), or seasonal (ṛtu) markers are given. The recommended practice is framed as continuous (satataṃ; nairantaryeṇa) rather than tied to a calendrical observance.
Direct ecological prescriptions are not detailed here; instead, the chapter elevates the Dharāṇī–Varāha saṃvāda as a foundational teaching whose continual transmission benefits the world (jagat-hitāya). By sacralizing the Earth-centered dialogue and linking it to collective welfare, the text indirectly supports an ethic of terrestrial respect and preservation through cultural memory and disciplined practice.
The narrative references major Purāṇic authorities and transmitters—Brahmā (Parameṣṭhin/Prajāpati), Sanatkumāra, Pulastya, and Sūta—functioning as a lineage of instruction and authentication. A royal figure (nṛpa/rājya context) is also invoked in relation to patronage and honoring the tradition, but no specific dynasty is named.