Adhyaya 184: Installation of a Copper Icon (Tāmrārcā) and Its Consecratory Worship
Tāmrārcāsthāpanam
Ritual-Manual (Pratiṣṭhā and Pūjā Procedure)
వరాహుడు పృథివికి తామ్రార్చా (రాగి విగ్రహం) ప్రతిష్ఠా-పూజా విధానాన్ని క్రమంగా ఉపదేశిస్తాడు. ప్రకాశవంతమైన, సుమితమైన విగ్రహాన్ని తయారు చేసి యాగస్థలానికి తీసుకువచ్చి ఉత్తరాభిముఖంగా స్థాపించి, శుభ నక్షత్రంలో అధివాసనం చేయాలి. సుగంధజలము, పంచగవ్యముతో స్నానమర్పించి, మంత్రాలతో పంచభూతసహితంగా దేవతా ఆవాహనం చేయబడుతుంది. రాత్రి అనంతరం ఉదయాన శుద్ధి చేసి మళ్లీ స్నానం, వేదపఠనం, మండపంలో మంగళవ్యవస్థ, ఆసనార్పణం చేసి విధివత పూజ చేస్తారు. వస్త్రాలు, ధూపం, దీపం, నైవేద్యం సమర్పించి సమాజక్షేమార్థం శాంతిపాఠం చేస్తారు. గురుపూజ, బ్రాహ్మణభోజనం వలన మహాపుణ్యం, వంశోన్నతి ఫలిస్తాయని చెప్పబడింది.
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 184
Verse 1
अथ ताम्रार्चास्थापनम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ ताम्रेण प्रतिमां कृत्वा सुरूपां चैव भास्वराम् ॥ उचितेनोपचारेण वेश्ममध्यमुपानयेत्
ఇప్పుడు తామ్రార్చా స్థాపనం. శ్రీవరాహుడు పలికెను—తామ్రంతో సురూపమైన, భాస్వరమైన ప్రతిమను తయారు చేసి, తగిన ఉపచారాలతో గృహమధ్యానికి తీసుకురావాలి.
Verse 2
ततो वेश्मन्युपागम्य स्थापयित्वा उदङ्मुखः ॥ चित्रायां चैव नक्षत्रे कुर्याच्चैवाधिवासनम्
అనంతరం గృహమునకు వెళ్లి ఉత్తరముఖంగా ప్రతిష్ఠించి, చిత్రా నక్షత్రమున అధివాసనాన్ని చేయవలెను।
Verse 3
जलं च सर्वगन्धेन पञ्चगव्येन मिश्रितम् ॥ स्नापयेच्च ततो मां वै इमं मन्त्रमुदाहरेत्
సర్వసుగంధములతోను పంచగవ్యముతోను కలిపిన జలముతో నన్ను స్నానింపజేయాలి; తరువాత ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి।
Verse 4
मन्त्रः— योऽसौ भवान्तिष्ठति सारभूतः त्वं ताम्रके तिष्ठसि नेत्रभूतः ॥ आगच्छ मूर्तौ सह पञ्चभूतैर्मया च पात्रैः सह विश्वधामन्
మంత్రం— ‘హే సారభూతుడా! నీవే తామ్రప్రతిమలో నేత్రస్వరూపంగా స్థితుడవు. హే విశ్వధామా! పంచభూతములతో కలిసి ఈ మూర్తిలో, నాతోను ఈ పాత్రలతోను సహా, ఆగమించుము.’
Verse 5
अनेनैव तु मन्त्रेण स्थापयित्वा यशस्विनि ॥ पूर्वन्यायेन कर्तव्यमधिवासनपूजनम्
హే యశస్వినీ! ఇదే మంత్రంతో ప్రతిష్ఠించి, పూర్వవిధి ప్రకారం అధివాసనమును మరియు పూజను చేయవలెను।
Verse 6
व्यतीतायां च शर्वर्यामुदिते च दिवाकरे ॥ ऋचा शुद्धिं विधायाथ स्नापयेन्मन्त्रपूर्वकम् ॥
రాత్రి గడచి సూర్యుడు ఉదయించిన తరువాత, ఋచా ద్వారా శుద్ధి చేసి, ఆపై మంత్రపూర్వకంగా స్నానింపజేయాలి।
Verse 7
ब्राह्मणा वेदपाठांश्च कुर्युस्तत्र समागताः ॥ बहूनि मङ्गलान्यत्र मण्डपे स्थापयेत्ततः ॥
అక్కడ సమాగతమైన బ్రాహ్మణులు వేదపాఠం చేయాలి. తరువాత మండపంలో అనేక మంగళద్రవ్యాలను స్థాపించాలి.
Verse 8
सुगन्धद्रव्यसंयुक्तं जलं चादाय पूजकः ॥ ततो मे स्नपनं कार्यमिमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥
సుగంధ ద్రవ్యాలతో కలిపిన జలాన్ని తీసుకొని పూజకుడు నా స్నపనాన్ని (స్నానక్రియ) చేయాలి; తరువాత ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి.
Verse 9
मन्त्रः— ॐ योऽसौ भवान्सर्ववरः प्रभुश्च मायाबलो योगबलप्रधानः ॥ आगच्छ शीघ्रं च मम प्रियाय सन्तिष्ठ ताम्रेष्वपि लोकनाथ ॥
మంత్రం— ఓం. హే సర్వవరప్రదాత ప్రభూ, మాయాబలంతో బలవంతుడవు, యోగబలంలో అగ్రగణ్యుడవు! నా ప్రియ కర్మార్థం శీఘ్రంగా రమ్ము; హే లోకనాథా, తామ్రపాత్రాలలోనూ స్థిరంగా నివసించు.
Verse 10
मन्त्रेणानेन मां स्थाप्य गन्धपुष्पादिदीपकैः ॥
ఈ మంత్రంతో నన్ను స్థాపించి, గంధం, పుష్పం, దీపం మొదలైన ఉపచారాలతో (పూజ) చేయాలి.
Verse 11
स्थापनामन्त्रः— ॐ प्रकाशप्रकाश जगत्प्रकाश विज्ञानमयानन्दमय त्रैलोक्यनाथात्रागच्छ इह सन्तिष्ठतां भवान्पुरुषोत्तम मामव इति ॥ अनेन स्थापनां कृत्वा मम शास्त्रानुसारतः ॥ शुक्लवस्त्रं समादाय इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥
స్థాపనామంత్రం— ఓం. హే ప్రకాశపు ప్రకాశమా, జగత్తు ప్రకాశమా, విజ్ఞానమయానందమయుడా, త్రైలోక్యనాథా! ఇక్కడికి రమ్ము; ఇక్కడే స్థిరంగా నిలుచు. హే పురుషోత్తమా, నన్ను రక్షించు—ఇట్లు. శాస్త్రానుసారం ఈ స్థాపన చేసి, తెల్ల వస్త్రాన్ని తీసుకొని తదుపరి మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి.
Verse 12
मन्त्रः— ॐ शुद्धस्त्वमात्मा पुरुषः पुराणो जगत्सु तत्त्वं सुरलोकनाथ ॥ वस्त्राणि गृह्णीष्व मम प्रियाणि नमोऽस्तु तस्मै पुरुषोत्तमाय ॥
మంత్రం— ఓం. నీవు శుద్ధాత్మ, ఆదిపురుషుడు; లోకాలలోని తత్త్వం, దేవలోకనాథుడవు. నాకు ప్రియమైన వస్త్రాలను స్వీకరించుము; ఆ పురుషోత్తమునకు నమస్కారం.
Verse 13
वस्त्रैर्विभूषितं कृत्वा मम कर्मपरायणः ॥ यथान्यायेन मे शीघ्रमर्चनं तत्र कारयेत् ॥
వస్త్రాలతో (మూర్తిని) అలంకరించి, నా విధిలో నిబద్ధుడై, నియమానుసారం అక్కడ త్వరగా నా అర్చన చేయించాలి.
Verse 14
अर्चनालङ्कृतं कृत्वा गन्धधूपादिभिः प्रभुम् ॥ सम्पूज्य विधिवन्मां तु नैवेद्यं परिकल्पयेत् ॥
గంధం, ధూపం మొదలైనవాటితో అర్చనచేసి ప్రభువును అలంకరించి, విధివిధానంగా నన్ను సమ్యక్ పూజించి, తరువాత నైవేద్యాన్ని సిద్ధం చేయాలి.
Verse 15
दत्त्वा स्वादु च नैवेद्यं शान्तिपाठं तु कारयेत् ॥ मन्त्रः— शान्तिर्भवतु देवानां विप्राणां शान्तिरुत्तमा ॥
మధుర నైవేద్యాన్ని సమర్పించి, తరువాత శాంతిపాఠం చేయించాలి. మంత్రం— ‘దేవతలకు శాంతి కలుగుగాక; విప్రులకు ఉత్తమ శాంతి కలుగుగాక.’
Verse 16
शान्तिर्भवतु राज्ञां च सराष्ट्राणां तथा विशाम् ॥ बालानां व्रीहिपण्यानां गर्भिणीनां च देहिनाम् ॥
రాజులకు, సమస్త రాజ్యాలకు అలాగే ప్రజలకు శాంతి కలుగుగాక; పిల్లలకు, ధాన్యవ్యాపారులకు, గర్భిణీలకు మరియు సమస్త దేహధారులకు కూడా శాంతి కలుగుగాక.
Verse 17
शान्तिर्भवतु देवेश त्वत्प्रसादान्ममाखिला ॥ एवं शान्तिं पठित्वा तु ब्राह्मणांस्तत्र पूजयेत् ॥
హే దేవేశ్వరా! నీ ప్రసాదముచేత నాకు సంపూర్ణ శాంతి కలుగుగాక. ఈ విధంగా శాంతిపాఠం చదివి అక్కడ బ్రాహ్మణులను పూజించాలి.
Verse 18
गुरुं भागवतं चैवमर्चयेच्च यथाविधि ॥ ब्राह्मणान्भोजयेत्तत्र यथोत्पन्नेन माधवि ॥
ఈ విధంగా నియమానుసారం గురువును మరియు భాగవతభక్త వైష్ణవుని అర్చించాలి; ఓ మాధవీ, అక్కడ యథాప్రాప్తమైన దానితో బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి.
Verse 19
गुरुर्यस्य न तुष्टो वै तस्माद्दूरतरो ह्ययम् ॥ य एतेन विधानॆन कुर्यात्संस्थापनं मम ॥
య whose గురువు నిజంగా తృప్తి చెందనివాడో, అతనికి ఈ (క్రియ) ఫలసిద్ధికి చాలా దూరం. అయితే ఎవడు ఈ విధానముతో నా స్థాపన చేయునో, వాడు అభీష్ట ఫలాన్ని పొందును.
Verse 20
तारितं च कुलं तेन नवभिः सप्तविंशतिः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे ताम्रार्चास्थापनं मम ॥
ఆ కర్మచేత తొమ్మిది మరియు ఇరవైఏడు (అంటే అనేక) తరాల వరకు కులం తారింపబడుతుందని చెప్పబడింది. ఓ భద్రే, నా తామ్రప్రతిమ స్థాపనను నీకు ఇలా వివరించాను.
Verse 21
कथयिष्यामि ते ह्येवं कार्त्स्न्येन प्रतिमार्चनम् ॥ जलस्य बिन्दवो यावन्मम स्नाने च सुन्दरी ॥ तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके महीयते ॥
నేను నీకు ప్రతిమార్చనాన్ని సంపూర్ణంగా వివరిస్తాను. ఓ సుందరీ, నా స్నానంలో ఉపయోగించే నీటి బిందువులు ఎంతైతే, అంత సహస్ర సంవత్సరాలు మనిషి నా లోకంలో గౌరవింపబడును.
Verse 22
ज्वलन पवनतुल्यावन भावन तपन श्वासन स्वयं तिष्ठ भगवन् पुरुषोत्तम ॐ ॥ इति ॥ ततो द्वारमुपागम्य वेश्म शीघ्रं प्रवेशयेत् ॥ आसने चापि मां स्थाप्य पूजयेद्भक्तिपूर्वकम् ॥
“ఓ భగవన్ పురుషోత్తమా! నీవు జ్వలించువాడవు, పవనసమానుడు, రక్షకుడు, భావనకర్త, తాపకుడు, శ్వాసస్వరూపుడు—స్వయంగా నిలిచియుండుము, ఓం।” అని. తరువాత ద్వారమునకు చేరి ప్రతిమను త్వరగా గృహములో ప్రవేశింపజేసి; నన్ను ఆసనముపై స్థాపించి భక్తిపూర్వకంగా పూజించవలెను।
Verse 23
विशेषेण गुरुं पूज्य वस्त्रालङ्कारभोजनैः ॥ तेनाहं पूजितो भूमे सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥
ప్రత్యేకంగా గురువును వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, భోజనములతో పూజించి గౌరవించవలెను। ఓ భూమీ! గురుపూజచేత నేనూ పూజింపబడుతాను—ఇది నీకు నేను సత్యంగా చెప్పుచున్నాను।
Inside Adhyaya 184
How it unfolds
- Where it opens
Varāha, in instructive dialogue with Pṛthivī, introduces the proper method (vidhi) for establishing and consecrating a copper icon (tāmrārcā) so that worship becomes ritually valid and socially auspicious.
- Central event
A sequential pratiṣṭhā-manual: fashioning a radiant, proportionate copper image; bringing it into a maṇḍapa/veśman; orienting it northward; performing adhivāsana under an auspicious nakṣatra; bathing with sarvagandha-jala and pañcagavya while invoking the deity to enter the icon together with the pañcabhūtas; keeping a night interval; then renewing purification and worship at sunrise with Vedic recitation, maṅgala arrangements, formal seating (āsana) and full upacāras.
- Climax resolution
The consecratory moment is stabilized through sunrise re-bathing, mantra-supported invocation, and completion of worship with offerings (vastra, dhūpa, dīpa, naivedya) culminating in a śānti-pāṭha aimed at the welfare of polity and society; the rite is ethically sealed by guru-honoring and feeding brāhmaṇas.
- Closing phalashruti
Correct observance yields puṇya, prosperity, and lineage uplift; even the ritual droplets and bathing are framed as merit-generating when performed according to rule, especially when paired with guru-pūjā and brāhmaṇa-bhojana.
Geographical context
No explicit historical sites, river systems, tīrthas, or ecological regions are named in this adhyāya; the setting is a generic veśman/maṇḍapa (ritual house/pavilion) context.
Ritual instructions
- Primary RitualTāmrārcā-pratiṣṭhā (installation and consecratory worship of a copper icon) with adhivāsana and subsequent pūjā.
- BenefitMerit (puṇya) through correct consecration; stability and auspiciousness for household/polity via śānti-pāṭha; prosperity and lineage uplift through guru-honor and brāhmaṇa-feeding; sanctification of space and worship continuity through the installed icon.
The narrative frame
- VarāhaPṛthivī · Didactic, procedural, dharma-śāstra-like ritual instruction with an ethical-social emphasis on communal welfare.
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (serene-sacral order)
- Emotional ProgressionFrom careful preparation and purity-conscious anticipation (adhivāsana) → heightened sacral focus during abhiṣeka and pañcabhūta-invocation → settled assurance after sunrise completion and śānti-pāṭha → socially grounded satisfaction through guru-veneration and communal feeding.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNot site-specific: the adhyāya is a portable household/temple ritual manual applicable wherever a proper maṇḍapa and qualified officiants are available.
Frequently Asked Questions
The text frames ritual correctness as inseparable from social responsibility: along with installing and worshiping the icon, it mandates śānti-pāṭha for collective welfare, honors the guru as a decisive moral authority, and requires brāhmaṇa-pūjā and communal feeding. The implied ethic is that religious practice should stabilize social order and well-being, not remain a private act.
The chapter specifies performing adhivāsana under an auspicious nakṣatra (not named), then continuing after the night has passed (vyatītāyāṃ śarvaryām) and at sunrise (udite divākare). It also indicates orientation (udaṅmukha, facing north) as a procedural marker.
Environmental stewardship appears indirectly through pañcabhūta language and purification materials: the deity is invoked to enter the icon ‘with the pañcabhūtas,’ and ritual bathing uses water, fragrances, and pañcagavya—substances that symbolically integrate terrestrial resources into a regulated, non-destructive ritual economy. The śānti-pāṭha extends well-being to the realm (rājan, rāṣṭra) and to vulnerable life (pregnant women, children), suggesting a broad stability ethic aligned with Pṛthivī-centered discourse.
No specific dynasties, kings, sages, or named lineages are mentioned. The chapter references social roles—guru (especially a bhāgavata-guru), brāhmaṇas, and the king/rājñām as a category in the peace recitation—without identifying particular historical persons.
Ask anything about Adhyaya 184 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
