Adhyaya 169: The Greatness of Mathurā: The Ardhacandra Sacred Bathing Rite and the Procedure for the Yajñopavīta Observance

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ मथुरायाः परं क्षेत्रं त्रैलोक्ये न च विद्यते ॥ तस्यां वसाम्यहं देवि मथुरायां च सर्वदा ॥

శ్రీ వరాహుడు పలికెను—త్రిలోకములలో మథురాకన్నా శ్రేష్ఠమైన క్షేత్రము లేదు. ఓ దేవీ! నేను అక్కడే నివసించుచున్నాను; మథురాలోనే సదా స్థితుడనై ఉన్నాను।

Verse 2

सर्वेषामेव तीर्थानां मथुरा च परं महत् ॥ कृष्णेन क्रीडितं तत्र तच्छुद्धं हि पदे पदे ॥

సర్వ తీర్థాలలో మథురా పరమ మహత్తరమైనది. అక్కడ శ్రీకృష్ణుడు క్రీడించినందున ఆ స్థలం అడుగడుగునా పవిత్రమని చెప్పబడుతుంది.

Verse 3

चक्रस्थितं हि तत्सर्वं कृष्णस्यैव पदेन तु ॥ तत्र मध्यं तु तत्स्थानमर्द्धचन्द्रे प्रतिष्ठितम् ॥

ఆ సమస్త పవిత్ర క్షేత్రం చక్రాకారంగా స్థితమై, శ్రీకృష్ణుని పాదచిహ్నంతో గుర్తింపబడింది. అందులో మధ్యస్థానం అర్ధచంద్రాకారంగా ప్రతిష్ఠితమై ఉంది.

Verse 4

तत्रैव वासिनो लोका मुक्तिं यान्ति न संशयः ॥ कृष्णस्य दक्षिणा कोटिरुत्तरा कोटिमध्यतः ॥

అక్కడే నివసించే వారు నిస్సందేహంగా మోక్షాన్ని పొందుతారు. ఈ క్షేత్రం కృష్ణుని దక్షిణ కోటి, ఉత్తర కోటి మరియు ఆ రెండు కోటుల మధ్య భాగంగా వర్ణించబడుతుంది.

Verse 5

तस्माद्धि मरणं चात्र द्वे कोटी सर्वकर्मसु ॥ अर्द्धचन्द्रे तु यः स्नानं करोति नियताशनः ॥

కాబట్టి ఇక్కడ మరణమూ సమస్త కర్మాలలో ద్వికోటి ఫలాన్ని ఇస్తుందని చెప్పబడింది. మరియు నియతాహారంతో అర్ధచంద్ర ప్రాంతంలో స్నానం చేసే వాడు…

Verse 6

तेन वै चाक्षया लोकाः प्राप्ताश्चैव न संशयः ॥ दक्षिणस्यां समारभ्य उत्तरस्यां समापयेत् ॥ यज्ञोपवीतमात्रेण त्रायन्ते च कुलं बहु ॥

ఆ ఆచరణవల్ల నిస్సందేహంగా అక్షయ లోకాలు లభిస్తాయి. దక్షిణం నుండి ప్రారంభించి ఉత్తరంలో ముగించాలి. యజ్ఞోపవీతం యొక్క మాత్ర ప్రమాణంతోనే వంశంలోని అనేకులు రక్షింపబడతారని చెప్పబడింది.

Verse 7

पृथिव्युवाच ॥ यज्ञोपवीत मात्राया विधानं कीदृशं प्रभो ॥

పృథివి పలికెను—హే ప్రభూ, యజ్ఞోపవీతపు ‘మాత్ర’ (నియత ప్రమాణం) విధానం ఏ విధంగా ఉంటుంది?

Verse 8

तयोर्मध्ये स्थितो देव आकारात्सोमचक्रता ॥ तौ देवौ क्षेत्रफलदौ स्नानदानादिकर्मणि ॥

ఆ రెండు బిందువుల మధ్య దేవుడు ‘సోమచక్ర’ రూపంగా నిలిచియున్నాడు. ఆ రెండు దేవతలు స్నానం, దానం మొదలైన కర్మలలో క్షేత్రఫలాన్ని ప్రసాదిస్తారు.

Verse 9

यथामानं हि कर्तव्यं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ श्रीवराह उवाच ॥ यज्ञोपवीतस्य विधिं शृणुष्व वरवर्णिनि ॥

సరైన ప్రమాణం ప్రకారం చేయవలసినదంతా మీరు చెప్పవలసినది. శ్రీవరాహుడు పలికెను—హే వరవర్ణినీ, యజ్ఞోపవీత విధిని వినుము.

Verse 10

मनुजा येन विधिना मुक्तिं यान्ति न संशयः ॥ अनेन विधिना चैव उत्तरस्यां समापयेत् ॥ गृहान्निःसृत्य मौनेन यावत्स्नानं समाचरेत् ॥

మనుష్యులు సందేహం లేక ముక్తిని పొందే విధానం ఏదో, అదే విధానంతో ఉత్తర దిశలో సమాప్తి చేయాలి. ఇంటి నుండి బయలుదేరి స్నానం పూర్తయ్యే వరకు మౌనం ఆచరించాలి.

Verse 11

पूजां कृष्णस्य कृत्वा वै ततो ब्रूयाद्वसुन्धरे ॥ स्नाने समाप्ते विधिवद्देवदेवस्य चैव हि ॥

కృష్ణుని పూజ చేసి తరువాత, హే వసుంధరా, నిన్ను సంబోధించాలి. స్నానం విధివిధానంగా పూర్తైనపుడు దేవదేవునికీ నియమానుసారం అలాగే చేయాలి.

Verse 12

कृष्णस्य कृत्वा तु मखं स्नानादीनि यथाक्रमम् ॥ गां वै पयस्विनीं दत्त्वा हिरण्यं वसु चैव हि ॥

కృష్ణుని నిమిత్తం మఖము (యజ్ఞము) నిర్వహించి, స్నానాది కర్మలను యథాక్రమంగా చేసి, పాలిచ్చే ఆవును దానం చేసి, అలాగే స్వర్ణమును మరియు ధనమును కూడా ఇవ్వవలెను।

Verse 13

ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाद्विधिरेष उदाहृतः ॥ तथा शयनमुद्दिश्य एवमेवं तु कारयेत् ॥

ఆ తరువాత బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టవలెను—ఇదే విధిగా చెప్పబడింది. అలాగే ‘శయన’ (శయనసంబంధ కర్మ) విషయములో కూడా ఇదే విధంగా చేయించవలెను।

Verse 14

न तस्य पुनरावृत्तिर्मम लोके महीयते ॥ अर्द्धचन्द्रे मृता देवि मम लोकं व्रजन्ति ते ॥

అతనికి మరల పునరాగమనం లేదు; నా లోకంలో అతడు గౌరవింపబడును. ఓ దేవీ, అర్ధచంద్రస్థలంలో మరణించినవారు నా లోకమునకు చేరుదురు।

Verse 15

अन्यत्र तु मृता ये च अर्धचन्द्रकृतक्रियाः ॥ तेऽपि स्वर्गं गमिष्यन्ति दाहादिकरणैर्युताः ॥

కాని ఇతరత్ర మరణించినవారికి అర్ధచంద్ర కృతక్రియలు చేయబడినచో, దాహాది కర్మలతో కూడి ఉన్నప్పుడు వారు కూడా స్వర్గమునకు చేరుదురు।

Verse 16

यावदस्थीन्यर्द्धचन्द्रं यस्य तिष्ठन्ति देहिनः ॥ तावत्सुपुण्यकर्त्ता च स्वर्गलोके महीयते ॥

ఏ దేహి యొక్క ఎముకలు అర్ధచంద్రస్థలంలో ఎంతకాలం నిలిచియుంటాయో, అంతకాలం అతడు మహాపుణ్యకర్తగా స్వర్గలోకంలో గౌరవింపబడును।

Verse 17

अर्द्धचन्द्रे विशेषोऽस्ति तीर्थे विश्रान्तिसंज्ञके ॥ दाहादिकरणे तत्र गर्दभोऽपि चतुर्भुजः ॥

అర్ధచంద్రంలో ‘విశ్రాంతి’ అనే తీర్థానికి విశేష మహిమ ఉంది. అక్కడ దాహసంస్కారాది కర్మలు చేసినచో గాడిదకూడా చతుర్భుజుడవుతాడని చెప్పబడుతుంది.

Verse 18

गर्त्तेश्वरोऽथ भूतेशो द्वे कोटी तु वसुन्धरे ॥ मध्ये सदैव तिष्ठामि न त्यजामि कदाचन ॥

ఓ వసుంధరా! ‘గర్త్తేశ్వర’ మరియు ‘భూతేశ’—ఇవి రెండు కోట్లు. వాటి మధ్యలో నేను ఎల్లప్పుడూ నిలిచి ఉంటాను; నేను ఎప్పుడూ ఈ స్థలాన్ని విడువను.

Verse 19

शृणु देवि यथावृत्तं गरुडस्य महात्मनः ॥ मथुरामागतो योऽसौ कृष्णदर्शनकाङ्क्षया ॥ मथुरायां स्थितं देवं भिन्नरूपं न पश्यति ॥

ఓ దేవీ! మహాత్ముడైన గరుడునకు జరిగిన వృత్తాంతాన్ని విను. కృష్ణదర్శన కోరికతో అతడు మథురకు వచ్చెను; కాని మథురలో ఉన్న దేవుడు భిన్నరూపంలో ఉండుటచేత అతడు దర్శించలేకపోయెను.

Verse 20

तदा गतोऽसौ वसुधे देवस्याग्रे विहङ्गमः ॥ कृष्णस्य दर्शनार्थाय दिव्यं स्तोत्रमुदीरयन् ॥

అప్పుడు, ఓ వసుధే! ఆ విహంగముడు (గరుడుడు) దేవుని సమక్షానికి వెళ్లి, కృష్ణదర్శనార్థం దివ్య స్తోత్రాన్ని ఉచ్చరించెను.

Verse 21

गरुड उवाच ॥ विश्वरूप जयादित्य जय विष्णो जयाच्युत ॥ जय केशव ईशान जय कृष्ण नमोऽस्तु ते ॥

గరుడుడు పలికెను—ఓ విశ్వరూపా! జయము; ఓ ఆదిత్యసమ విజేతా! జయము. ఓ విష్ణో! జయము; ఓ అచ్యుతా! జయము. ఓ కేశవా! జయము; ఓ ఈశానా! జయము. ఓ కృష్ణా! నీకు నమస్కారం.

Verse 22

जय मूर्त जयाचिन्त्य जय लोकविभूषण ॥ इत्येवं संस्तुतो देवो गरुडेन महात्मना ॥

జయము నీకు, హే మూర్తిమంతుడా; జయము, హే అచింత్యుడా; జయము, హే లోకభూషణా. ఈ విధంగా మహాత్ముడు గరుడుడు దేవుని స్తుతించాడు.

Verse 23

गरुडस्य पुरस्तत्र स्थितो देवः शरीरवान् ॥ सान्त्वयामास गरुडं प्रीतिपूर्वमुवाच ह ॥

అక్కడ గరుడుని ఎదుట దేవుడు శరీరధారిగా నిలిచాడు. ఆయన గరుడుని సాంత్వన పరచి, ప్రేమతో ఇలా పలికాడు.

Verse 24

किं कुर्यात् स्तोत्रमेतन्मे किं वा तव चिकीर्षितम् ॥ मथुरागमकृत्ये ते सर्वं ब्रूहि ममाग्रतः ॥

ఈ స్తోత్రము నాకు ఏ ప్రయోజనార్థం? లేదా నీ ఉద్దేశం ఏమిటి? మథురాకు రావడమనే నీ కార్యం గురించి నా సమక్షంలో అన్నీ చెప్పు.

Verse 25

गरुड उवाच ॥ मथुरामागतश्चाहं तव दर्शनकाङ्क्षया ॥ आगते तु मया देव न दृष्टं तव रूपकम् ॥

గరుడుడు అన్నాడు: నీ దర్శనాన్ని కోరుకొని నేను మథురాకు వచ్చాను. కానీ, హే దేవా, వచ్చాక కూడా నీ రూపాన్ని చూడలేకపోయాను.

Verse 26

माथुरैरेव लोकैस्तु समं दृष्टं हि रूपकम् ॥ एकीभूतमहं सर्वं दृष्ट्वा मां मोह आविशत् ॥

మథురా ప్రజలందరూ కూడా అదే రూపాన్ని సమానంగా చూశారు. సమస్తం ఒక్కటిగా కలిసినట్లు చూసి నన్ను మోహం ఆవరించింది.

Verse 27

तस्मात् स्तुतिस्तु देवेश कृतानुग्रहकाम्यया ॥ गरुडस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य मधुसूदनः ॥

కాబట్టి, ఓ దేవేశ్వరా! మీ అనుగ్రహాన్ని పొందాలనే కోరికతో ఈ స్తుతి అర్పించబడింది. గరుడుని మాటలు విని మధుసూదనుడు చిరునవ్వు నవ్వెను.

Verse 28

ये पापास्ते न पश्यन्ति मद्रूपा माथुरा द्विजाः ॥ एवमुक्त्वा ततः कृष्णस्तत्रैवान्तरधीयत ॥

హే మథురా ద్విజులారా! పాపాచారులు నా స్వరూపాన్ని దర్శించరు. ఇలా చెప్పి కృష్ణుడు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యెను.

Verse 29

गरुडोऽपि ततः स्थानाद्गतो देवि यथासुखम् ॥ एतत्ते कथितं देवि माथुराणां तु रूपकम् ॥

హే దేవీ! ఆపై గరుడుడు కూడా ఆ స్థలమునుండి తన ఇష్టానుసారంగా వెళ్లిపోయెను. హే దేవీ! మథురావాసులకు సంబంధించిన ఈ ‘రూపకము/ప్రసంగము’ నీకు చెప్పబడింది.

Verse 30

येषां पूजितमात्रेण तुष्टोऽहं चैव सर्वदा ॥ मथुरायां मृता ये च मुक्तिं यान्ति न चान्यथा ॥

ఎవరి కేవల పూజమాత్రముననే నేను ఎల్లప్పుడూ తృప్తి చెందుతానో, మరియు మథురాలో మరణించువారు—వారే ముక్తిని పొందుదురు; ఇతరథా కాదు.

Verse 31

अपि कीटः पतङ्गो वा तिर्यग्योनिगतोऽपि वा ॥ चतुर्भुजास्तु ते सर्वे भवन्तीति विनिश्चितम् ॥

కీటమైయినా, పతంగమైయినా, లేదా తిర్యగ్యోనిలో పుట్టినవాడైనా—నిశ్చయంగా వారు అందరూ చతుర్భుజులగుదురు.

Verse 32

यः पश्येत्पद्मनाभं तु द्वादश्यामाश्विनस्य तु ॥ एकदेहधरौ देवौ शिवकेशवरूपिणौ ॥

ఆశ్విన మాస ద్వాదశినాడు పద్మనాభుని దర్శించినవాడు, ఒకే దేహంలో నిలిచిన శివ-కేశవ స్వరూపమైన ఆ రెండు దేవులను దర్శించినవాడే అవుతాడు।

Verse 33

एकादश्यां चोपवासी कृतशौचः समाहितः ॥ कालिन्द्यां तु नरः स्नातो मुच्यते योनिसङ्कटात् ॥

ఏకాదశినాడు ఉపవాసం చేసి, శుచిగా ఉండి, మనస్సు సమాధానంగా ఉంచి—కాలిందీ (యమునా) నదిలో స్నానం చేసిన మనిషి యోని-సంకటమునుండి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 34

चैत्रस्य शुक्लद्वादश्यामुपोष्य स्नानमाचरेत् ॥ चिन्ताविष्णुं समभ्यर्च्य कृत्वा वै जागरं निशि ॥

చైత్ర శుక్ల ద్వాదశినాడు ఉపవాసం చేసి స్నానం ఆచరించాలి; చింతావిష్ణువును సమ్యక్‌గా ఆరాధించి రాత్రి జాగరణం తప్పక చేయాలి।

Verse 35

यः करोति स मुच्येत नात्र कार्या विचारणा ॥ एकानंशां ततो देवीं यशोदां देवकीं तथा ॥

ఇది ఎవరు ఆచరిస్తారో వారు విముక్తి పొందుతారు—ఇందులో సందేహం లేదు. అనంతరం ఏకానంశా దేవిని, అలాగే యశోదా మరియు దేవకీని కూడా స్మరించి/ఆరాధించాలి।

Verse 36

महाविद्येश्वरीं देवी मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥ या धारा धर्मराजस्य मथुरायाश्च पश्चिमे ॥

మహావిద్యేశ్వరీ దేవిని ఆశ్రయించి/ఆరాధిస్తే బ్రహ్మహత్యా దోషం నుండి విముక్తి లభిస్తుంది. ధర్మరాజునకు సంబంధించిన ఆ ధారా మథురకు పడమర వైపున ఉంది।

Verse 37

विश्रान्तिसंज्ञकं दृष्ट्वा दीर्घविष्णुं च केशवम् ॥ सर्वेषां दर्शनं पुण्यं पूजनात्तु फलं भवेत् ॥

‘విశ్రాంతి’ అనే స్థలాన్ని, అలాగే దీర్ఘవిష్ణు మరియు కేశవ స్వరూపాలను దర్శించినవారికి—అందరికీ దర్శనమాత్రమే పుణ్యప్రదం; అయితే సంపూర్ణ ఫలం పూజచేతనే కలుగుతుంది।

Verse 38

इति जपविधिहोमध्यानकाले स सम्यक्सततमभिसमीक्ष्य ब्रह्मणा यत्प्रयुक्तम् ॥ सकलगुणगणानामास्पदं ब्रह्मसंज्ञं जननमरणहीनं विष्णुमेवाभियाति ॥

ఇలా జపం, హోమం, ధ్యానం చేసే సమయంలో బ్రహ్మా నియమించిన విధానాన్ని సరిగా, నిరంతరం పరిశీలించి ధ్యానించువాడు—సకల గుణసమూహాలకు ఆశ్రయమైన, ‘బ్రహ్మ’ అని పిలువబడే, జననమరణరహితుడైన—విష్ణువునే పొందుతాడు।

Verse 39

दक्षिणस्यां समारभ्य उत्तरस्यां समापयेत् ॥ यज्ञोपवीतस्य विधिरेष एव प्रकीर्तितः ॥

కుడి వైపు నుండి ప్రారంభించి ఎడమ వైపు వద్ద ముగించాలి—ఇదే యజ్ఞోపవీతం (జనేవు) ధరించే విధిగా ప్రకటించబడింది।

Verse 40

माथुराणां च यद्रूपं तद्रूपं मे वसुन्धरे ॥ माथुरेण तु तृप्तेन तृप्तोऽहं नात्र संशयः ॥

ఓ వసుంధరా! మథురావాసుల స్వరూపం (స్వభావం) ఏదైతే ఉందో, అదే నా స్వరూపం. మథురావాడు తృప్తి పొందితే నేనూ తృప్తి పొందుతాను—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 41

उवाच श्लक्ष्णया वाचा गरुडं प्रति भाविनि ॥ श्रीकृष्ण उवाच ॥ मथुराणां च यद्रूपं तद्रूपं मे विहङ्गम

భవిష్యాన్ని తెలిసిన ఆమె గరుడుని ఉద్దేశించి మృదువైన వాణితో పలికింది. శ్రీకృష్ణుడు అన్నాడు—ఓ విహంగమా (పక్షీ)! మథురావాసుల రూపం ఏదైతే ఉందో, అదే నా రూపం।

Verse 42

स्नानं करोति तस्यां तु ग्रहदाशैर्न लिप्यते ॥ यं यं देवमभिध्यायेद्भक्तियुक्तेन चेतसा

ఆ తీర్థంలో స్నానం చేసినవాడు గ్రహదశల వల్ల కలిగే క్లేశాలతో లిప్తుడుకాడు. భక్తియుక్తమైన చిత్తంతో ఏ దేవతను ధ్యానించునో—