Adhyaya 104: The Eulogy and Procedure of the ‘Honey-Cow’ Gift (Madhudhenudāna)

Verse 1

अथ मधुधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतॊवाच ॥ मधुधेनुं प्रवक्ष्यामि सर्वपातकनाशिनीम् । अनुलिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशोत्तरे ॥ १०४-१ ॥ धेनुं मधुमयीं कृत्वा सम्पूर्णघटषोडशाम् । चतुर्थेन तथांशेन वत्सकं परिकल्पयेत् ॥

ఇప్పుడు ‘మధుధేను-దాన’ మహాత్మ్యం. హోతృ అన్నారు—సర్వ పాతకాలను నశింపజేసే మధుధేనును నేను వివరిస్తాను. తాజాగా లేపి శుద్ధి చేసిన నేలపై, పైగా కృష్ణాజినం మరియు కుశను పరచి—(104.1)—మధుతో తయారైన ధేనువును, పదహారు నిండిన ఘటాలతో సంపూర్ణంగా నిర్మించాలి; అలాగే అనుపాతంగా నాలుగో వంతు పరిమాణంలో ఒక వత్సాన్ని కూడా సిద్ధం చేయాలి.

Verse 2

सौवर्णं तु मुखं कृत्वा शृङ्गाण्यगुरुचन्दनैः॥ पृष्ठं ताम्रमयं कृत्वा सास्रां पटमयीं तथा॥

ముఖాన్ని స్వర్ణంతో చేసి, కొమ్ములను అగరు మరియు చందన ద్రవ్యాలతో తయారు చేయాలి. వెన్నెముక/పృష్ఠ భాగాన్ని తామ్రమయంగా చేసి, అలాగే విధి ప్రకారం ‘సాస్రా’ రూపంలోని వస్త్రావరణాన్ని కూడా సిద్ధం చేయాలి.

Verse 3

पादानिक्षुमयान्कृत्वा सितकम्बलसंवृतान्॥ मुखं गुडमयं कृत्वा जिह्वां शर्करया तथा॥

పాదాలను చెరకు తో చేసి తెల్ల కంబళంతో కప్పాలి. ముఖాన్ని బెల్లంతో చేసి, అలాగే నాలుకను చక్కెరతో చేయాలి.

Verse 4

ओष्ठौ पुष्पमयौ तस्या दन्ताः फलमयाः स्मृताः॥ दर्भरोममयी देवी खुरैरौप्यैश्च भूषिता॥

ఆమె పెదవులు పుష్పమయంగా, దంతాలు ఫలమయంగా చెప్పబడ్డాయి. దర్భను రోమాలుగా చేసి, వెండి ఖురాలతో ఆ దేవి (గోరూపం)ను అలంకరించాలి.

Verse 5

प्रशस्तपत्रश्रवणा प्रमाणात्परितस्तता॥ सर्वलक्षणसंयुक्ता सप्तधान्यान्विता तथा॥

ఆమె చెవులు ప్రశస్తమైన ఆకులవలె ఉండి, ప్రమాణంలో సముచితంగా, చుట్టూ సమంగా విస్తరించి ఉండాలి. ఆమె అన్ని శుభలక్షణాలతో కూడి, అలాగే సప్తధాన్యాలతో సహితంగా ఉండాలి.

Verse 6

चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्षु प्रकल्पयेत्॥ छादितां वस्त्रयुग्मेन कण्ठाभरणभूषिताम्॥

నాలుగు దిక్కులలో నువ్వుల నాలుగు పాత్రలను ఏర్పాటు చేయాలి. (గోరూపం)ను రెండు వస్త్రాలతో కప్పి, కంఠాభరణంతో అలంకరించాలి.

Verse 7

कांस्योपदोहिनीं कृत्वा गन्धपुष्पैस्तु पूजिताम्॥ अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनक्षये॥

కాంస్యపు దోహనపాత్రను సమర్పించి, సుగంధ ద్రవ్యాలు మరియు పుష్పాలతో ఆమెను పూజించాలి. ఇది అయనంలో, పుణ్య విషువంలో, వ్యతీపాతంలో, మరియు దినక్షయ సమయంలో చేయాలి.

Verse 8

संक्रान्त्यामुपरागे च सर्वकाले यदृच्छया॥ द्रव्यब्राह्मणसम्पत्तिं दृष्ट्वा तां प्रतिपादयेत्॥

సంక్రాంతి, గ్రహణకాలంలో, అలాగే అవకాశం ఉన్న ఏ సమయంలోనైనా—సాధనసంపత్తి మరియు పాత్ర బ్రాహ్మణుణ్ని చూసి ఆ దానాన్ని సమర్పించాలి।

Verse 9

तादृशाय प्रदातव्या मधु धेनुर्नरोत्तमे॥ पुच्छदेशे विमृश्याथ जलपूर्णां सदक्षिणाम्॥

హే నరోత్తమా! అటువంటి పాత్రునికి అటువంటి ‘మధుధేను’ దానం చేయాలి. తరువాత తోకప్రదేశాన్ని స్పర్శించి జలపూర్ణ అర్ఘ్యాన్ని దక్షిణాతో సహా నిర్వహించాలి।

Verse 10

दद्याद्विप्राय धेनुं तां मन्त्रपूर्वां विचक्षणः॥ पुच्छदेशोपविष्टस्तु गन्धधूपादिपूजिता॥ आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन मुद्रिकावर्णमात्रकैः॥ स्वशक्त्या दक्षिणां दत्त्वा वित्तशाठ्यविवर्जितः॥ जलपूर्वं तु कर्त्तव्यं पश्चाद्यानं समर्पयेत्॥ रसज्ञा सर्वदेवानां सर्वभूतहिते रता॥

విచక్షణుడు మంత్రపూర్వకంగా ఆ ధేనువును విద్యావంతుడైన బ్రాహ్మణునికి దానం చేయాలి. తోకప్రదేశం వద్ద కూర్చొని, గంధం-ధూపం మొదలైనవాటితో పూజించి, జత వస్త్రాలతో కప్పి, ముద్రాచిహ్నిత ద్రవ్యంతో కూడ, తన శక్తి మేరకు దక్షిణా ఇచ్చి—ధన విషయంలో మోసం లేకుండా ఉండాలి. ముందుగా జలపూర్వక అర్పణ చేసి, తరువాత యానం (వాహనం) సమర్పించాలి. ఆమె సమస్త దేవతలకు ‘రసజ్ఞ’గా, సమస్త భూతహితంలో రతగా వర్ణించబడింది।

Verse 11

प्रीयन्तां पितरो देवा मधुधेनो नमोऽस्तु ते॥ एवमुच्चार्य तां धेनुं ब्राह्मणाय निवेदयेत्॥

“పితృదేవతలు మరియు దేవతలు ప్రసన్నులగుదురు; హే మధుధేనూ, నీకు నమస్కారం.” అని పలికి ఆ ధేనువును బ్రాహ్మణునికి నివేదించాలి।

Verse 12

अहं गृह्णामि त्वां देवि कुटुम्बार्थे विशेषतः ॥ कामं कामदुघे कामान्मधुधेनो नमोऽस्तु ते ॥

“హే దేవీ! నా కుటుంబ క్షేమార్థం ప్రత్యేకంగా నిన్ను స్వీకరిస్తున్నాను. హే కామదుఘే మధుధేనూ! నీ ఇష్టానుసారం కోరిన కోరికలను ప్రసాదించు; నీకు నమస్కారం.”

Verse 13

मधुवातेति मन्त्रेण दद्यादाशुचिकेन तु ॥ दत्त्वा धेनुं महाराज छत्रिकोपानहौ तथा ॥

‘మధువాతే…’ అనే మంత్రంతో, అపవిత్రస్థితిలో ఉన్నవాడైనా త్వరగా దానం చేయవలెను. ఓ మహారాజా, ధేనువును దానమిచ్చి, ఛత్రం మరియు పాదుకలను కూడా ఇవ్వవలెను.

Verse 14

एवं यः कुरुते भक्त्या मधुधेनुं नराधिप ॥ दत्त्वा दानं पायसेन मधुना च दिनं नयेत् ॥

ఓ నరాధిపా, ఎవడు భక్తితో మధుధేనూ దానాన్ని ఆచరిస్తాడో—దానం ఇచ్చిన తరువాత—ఆ రోజు పాయసం (పాలన్నం) మరియు తేనెతో (నియమాహారంగా) గడపవలెను.

Verse 15

ब्राह्मणश्च त्रिरात्रं तु मधुपायससंयुतम् ॥ एवं कृते तु यत्पुण्यं तन्निबोध नराधिप ॥

మరియు బ్రాహ్మణుడు (గ్రహీత) మూడు రాత్రులు తేనె మరియు పాయసంతో కూడిన నియమాన్ని పాటించవలెను. ఇలా చేసినప్పుడు కలిగే పుణ్యాన్ని, ఓ రాజా, తెలుసుకో.

Verse 16

यत्र नद्यो मधुवहा यत्र पायसकर्दमाः ॥ ऋषयो मुनयः सिद्धास्तत्र गच्छन्ति धेनुदाः ॥

ఎక్కడ నదులు తేనెను ప్రవహింపజేస్తాయో, ఎక్కడ మట్టి పాయసమై ఉంటుందో—అక్కడ ఋషులు, మునులు, సిద్ధులు ఉంటారు; అక్కడికే ధేనుదానం చేసినవారు చేరుతారు.

Verse 17

तत्र भोगानथो भुङ्क्ते ब्रह्मलोकं स गच्छति ॥ क्रीडित्वा सुचिरं कालं पुनर्मर्त्यमुपागतः ॥

అక్కడ అతడు భోగాలను అనుభవించి, తరువాత బ్రహ్మలోకానికి వెళ్తాడు. ఎంతో దీర్ఘకాలం క్రీడించి, మళ్లీ మర్త్యస్థితికి తిరిగి వస్తాడు.

Verse 18

नयते विष्णुसायुज्यं मधुधेनुप्रदानतः ॥ य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वापि मानवः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति ॥

మధుధేనువు దానం వలన విష్ణుసాయుజ్యం లభిస్తుంది. దీనిని భక్తితో వినేవాడు లేదా వినిపించేవాడు సర్వపాపవిముక్తుడై విష్ణులోకానికి వెళ్తాడు.

Verse 19

ब्राह्मणाय दरिद्राय श्रोत्रियायाहिताग्नये ॥ आर्यावर्त्ते समुत्पन्ने वेदवेदाङ्गपारगे ॥

(ఈ దానం) దరిద్రుడైన బ్రాహ్మణునికి ఇవ్వవలెను; అతడు శ్రోత్రియుడు, ఆహితాగ్ని, ఆర్యావర్తంలో జన్మించినవాడు, వేద-వేదాంగాలలో పారంగతుడు కావాలి.

Verse 20

स भुक्त्वा विपुलान्भोगान्विष्णुलोकं स गच्छति ॥ दश पूर्वान्दश परानात्मानं चैकत्रिंशकम् ॥

అతడు విస్తారమైన భోగాలను అనుభవించి విష్ణులోకానికి వెళ్తాడు; పది పూర్వజులను, పది ఉత్తరజులను మరియు తనను తాను—ముప్పై ఒకటవవాడిగా—ఉద్ధరిస్తాడు.