HomeVamana PuranaAdh. 7Shloka 1
Next Verse

Vamana Purana — Prahlada vs Nara-Narayana, Shloka 1

Prahlada’s Defeat by Nara-Narayana and Victory through Bhakti

इति श्रीवामनपुराणे षष्ठो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच ततो ऽनङ्गं विभुर्द्दष्ट्वा ब्रह्मन् नारायणो मुनिः प्रहस्यैवं वचः प्राह कन्दर्व इह आस्यताम्

iti śrīvāmanapurāṇe ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ pulastya uvāca tato 'naṅgaṃ vibhurddaṣṭvā brahman nārāyaṇo muniḥ prahasyaivaṃ vacaḥ prāha kandarva iha āsyatām

ఇట్లు శ్రీ వామనపురాణంలోని ఆరవ అధ్యాయం ముగిసింది. పులస్త్యుడు పలికెను—హే బ్రహ్మన్! అప్పుడు అనంగుణ్ణి చూచి విభువైన ముని నారాయణుడు నవ్వి ఇలా పలికెను—“హే కందర్పా, ఇక్కడ కూర్చుండుము.”

इतिthus
इति:
Discourse marker (इत्यर्थ)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; समाप्त्यर्थक/उद्धरणसूचक
श्री-वामन-पुराणेin the Śrī Vāmana Purāṇa
श्री-वामन-पुराणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + वामन + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (श्रीमत् वामनपुराणम्)
षष्ठःsixth
षष्ठः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण (ordinal)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
पुलस्त्यःPulastya
पुलस्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुलस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ऋषिनाम
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
ततःthen
ततः:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तदनन्तरम्
अनङ्गम्Ananga (Kāma)
अनङ्गम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअनङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन
विभुःthe Lord (mighty one)
विभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) → दृष्ट्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive); पूर्वकालिक क्रिया
ब्रह्मन्O Brahman (sage)
ब्रह्मन्:
Sambodhana (संबोधन)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; संबोधन विभक्ति, एकवचन
नारायणःNārāyaṇa
नारायणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनारायण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
मुनिःsage
मुनिः:
Apposition to Karta (कर्ता-समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
प्रहस्यhaving laughed
प्रहस्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootहस् (धातु) + प्र (उपसर्ग) → प्रहस्य (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया
एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक
वचःwords/speech
वचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन
प्राहsaid
प्राह:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + अह्/ब्रू (धातु)
Formलिट् (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
कन्दर्वO Kandarva (Cupid)
कन्दर्व:
Sambodhana (संबोधन)
TypeNoun
Rootकन्दर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; संबोधन विभक्ति, एकवचन
इहhere
इह:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
आस्यताम्sit (be seated)
आस्यताम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआस् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/imperative); मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
Pulastya narrating (frame); within narrative: Nārāyaṇa muni addressing Kāma (Kandarpa/Ananga)
Nārāyaṇa (as a sage)Kāma (Ananga/Kandarpa)
Frame narrativeDivine pedagogy through dialoguePersonified deities (Kāma)

{ "primaryRasa": "hasya", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Even potent forces like desire (Kāma) are portrayed as subordinate to higher wisdom; the sage Nārāyaṇa receives and instructs rather than reacts impulsively, modeling composure and mastery of the mind.

This is primarily a narrative-frame linkage and dialogue setup, best grouped under ākhyāna / vamśānucarita-style narration rather than cosmogenesis; it functions as connective tissue between adhyāyas.

Ananga (desire, ‘bodiless’) being invited to sit suggests desire can be ‘placed’ and regulated through discernment; Nārāyaṇa’s smile indicates effortless sovereignty over passions.