Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 52

Devanagari script

अनेन वाक्येन सुराधिपस्तु चचाल कोपावरितस्तदानीम् । गजेति वज्रेति जगाद सूतं समानयासिं कवचं रथं च

Transliteration

anena vākyena surādhipastu cacāla kopāvaritastadānīm | gajeti vajreti jagāda sūtaṃ samānayāsiṃ kavacaṃ rathaṃ ca

Translation

ఈ మాటలు విని దేవాధిపతి ఇంద్రుడు కదిలిపోయి, ఆ క్షణమే కోపంతో కప్పబడ్డాడు. అతడు సారథితో—“ఏనుగు, వజ్రం తెమ్ము; నా ఖడ్గం, కవచం, రథం కూడా తీసుకురా” అని అన్నాడు.

Word by Word

• अनेन: by/with this
• अनेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• वाक्येन: statement/word
• वाक्येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• सुराधिपः: lord of the gods (Indra)
• सुराधिपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सुराणाम् अधिपः)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-निपात (particle: but/indeed)

• चचाल: moved/shook
• चचाल: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चल् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कोपावरितः: covered/overcome by anger
• कोपावरितः: Karta (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कोप (प्रातिपदिक) + आ-√वृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) 'आवरित' + पूर्वपद 'कोप'; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषार्थ (कोपेन आवृतः)

• तदानीम्: then/at that time
• तदानीम्: Kriya-vishesana (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: तदानीम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• गज: "elephant"
• गज: Sambodhana/Quotation (Utterance)
• Type: Noun
• Root: गज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; इति-पूर्वकं नामनिर्देश

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपात (quotative particle)

• वज्र: "thunderbolt"
• वज्र: Sambodhana/Quotation (Utterance)
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; इति-पूर्वकं नामनिर्देश

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपात (quotative particle)

• जगाद: said
• जगाद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गद् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सूतम्: to the charioteer
• सूतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सम्: together/fully
• सम्: Sambandha (Preverb)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग)
• Form: उपसर्ग (preverb) — 'together/fully' (असन्धि-रूपेण पृथक्)

• आनय: bring
• आनय: Kriya (Command)
• Type: Verb
• Root: आ-नी (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद

• असिम्: sword
• असिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: असि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कवचम्: armor
• कवचम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कवच (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• रथम्: chariot
• रथम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

Speaker

Sūta (deduced narrator describing Indra’s reaction)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Indra rises in fury, ordering his sūta to bring Airāvata, the vajra, sword, armor, and chariot; attendants rush through a celestial armory.

Characters & Entities

• Indra (Surādhipa)
• Sūta (charioteer)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Anger quickly turns authority toward violence; Purāṇic narratives warn that unchecked krodha clouds dharma and judgment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Māhātmya setting is Vastrāpathakṣetra (Prabhāsa), where divine events are narrated to magnify the kṣetra’s sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse describes martial preparation, not a ritual.