Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 49

Devanagari script

मार्गशीर्षे कान्यकुब्ज उषित्वा राजसत्तम । न शोचति नरो नारी स्वर्गं याति परावरम्

Transliteration

mārgaśīrṣe kānyakubja uṣitvā rājasattama | na śocati naro nārī svargaṃ yāti parāvaram

Translation

ఓ రాజశ్రేష్ఠా! మార్గశీర్ష మాసంలో కాన్యకుబ్జలో నివసించినవాడు—పురుషుడైనా స్త్రీయైనా—శోకించడు; పరమ స్వర్గలోకాన్ని పొందుతాడు.

Word by Word

• मार्गशीर्षे: in (the month of) Mārgaśīrṣa
• मार्गशीर्षे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मार्गशीर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमीविभक्तिः (7th/सप्तमी), एकवचनम् (मास-नाम)

• कान्यकुब्ज: O Kānyakubja (person/place-name used in address)
• कान्यकुब्ज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कान्यकुब्ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative/सम्बोधन), एकवचनम् (स्थान-नाम)

• उषित्वा: having stayed
• उषित्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: वस् (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund), ‘उषित्वा’ = having dwelt/stayed

• राजसत्तम: O best of kings
• राजसत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमासः; पुंलिङ्गे, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative/सम्बोधन), एकवचनम्

• न: not
• न: Avyaya (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम् (negation)

• शोचति: grieves
• शोचति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शुच् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present/लट्), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• नारी: a woman
• नारी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• स्वर्गम्: heaven
• स्वर्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/द्वितीया), एकवचनम्

• याति: goes
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present/लट्), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्

• परावरम्: high and low; all-encompassing
• परावरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर + अवर (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्वसमासः (पर + अवर), नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; विशेषणम्

Speaker

Bhadra

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kānyakubja-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: rājasattama (best of kings)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim couple arriving at the ancient city of Kānyakubja in Mārgaśīrṣa, bathing at a river-ghāṭ, offering lamps and food to mendicants; the city’s temples and royal skyline in the background; a subtle aura of grief lifting as they enter the kṣetra.

Characters & Entities

• Mārgaśīrṣa
• Kānyakubja (Kanyakubja/Kannauj)
• Svarga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Right time and right place in pilgrimage remove sorrow and bestow exalted heavenly attainment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kānyakubja (Kanyakubja/Kannauj) is named as the efficacious sacred place when visited in Mārgaśīrṣa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Uṣitvā—staying/residing (a pilgrimage sojourn) at Kānyakubja during the month of Mārgaśīrṣa.