
ఈశ్వరుడు మహాదేవికి ప్రభాసక్షేత్రంలోని వాయు-భాగంలో, కామేశ సమీపంలో “ఏడు ధనుస్సులు” పరిమాణ పరిధిలో ఉన్న మహాప్రభావశాలి యోగేశ్వర లింగ మహాత్మ్యాన్ని ఉపదేశిస్తాడు. దాని దర్శనమాత్రంతోనే పాపనాశనం జరుగుతుందని, పూర్వయుగంలో అది ‘గణేశ్వర’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమైందని చెబుతాడు. కథ ప్రకారం—అసంఖ్యాక బలవంతులైన గణులు ప్రభాసం మాహేశ్వర క్షేత్రమని తెలుసుకుని అక్కడికి వచ్చి, యోగ నియమాలతో సహస్ర దివ్యవర్షాలు ఘోర తపస్సు చేశారు. వారి షడంగయోగానికి ప్రసన్నుడైన వృషధ్వజ శివుడు ఆ లింగానికి ‘యోగేశ్వర’ అనే నామం ప్రసాదించి, యోగఫలప్రదమని నిర్ధారించాడు. విధివిధానాలతో భక్తితో యోగేశుని పూజించే వాడు యోగసిద్ధి, స్వర్గసుఖం పొందుతాడని, ఈ పూజ స్వర్ణమెరు దానం, సమస్త భూదానం కంటే కూడా శ్రేష్ఠమని ప్రశంసించబడింది. ఫలసంపూర్ణత కోసం వృషభదానం కూడా విధిగా చెప్పబడింది. తరువాత ప్రభాసంలో నివసించే ‘ఏకాదశ రుద్రులు’ ఎల్లప్పుడూ పూజ్యులని, క్షేత్రఫలాన్ని కోరేవారు వారిని వందించాలనేది ఉపదేశం. రుద్రైకాదశ కథను వినడం వల్ల క్షేత్రపు సంపూర్ణ పుణ్యం లభిస్తుందని, వారిని తెలియకపోవడం నిందనీయం అని చెప్పబడింది. చివరగా సోమేశ్వర పూజ అనంతరం శతరుద్రీయ పఠనం చేయాలని, అలా చేస్తే సమస్త రుద్రుల పుణ్యం లభిస్తుందని చెప్పి, ఈ బోధను రహస్యమై పాపశమనకరమై పుణ్యవర్ధకమని ముగిస్తాడు.
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि योगेश्वरमिति श्रुतम् । कामेशाद्वायवे भागे धनुषां सप्तके स्थितम्
ఈశ్వరుడు పలికెను—హే మహాదేవీ, తదుపరి ‘యోగేశ్వర’మని ప్రసిద్ధమైన లింగమునకు గమించవలెను. అది కామేశ్వరునికి వాయవ్య దిశలో ఏడు ధనుస్సుల దూరంలో ఉంది.
Verse 2
लिंगं महाप्रभावं हि दर्शनात्पापनाशनम् । पूर्वे युगे तु संख्यातं गणेश्वरमिति श्रुतम्
ఈ లింగము మహాప్రభావముగలది; దర్శనమాత్రమున పాపములు నశించును. పూర్వయుగమున ఇది ‘గణేశ్వర’మని ప్రసిద్ధమైందని శ్రుతి చెబుతుంది.
Verse 3
पुरा मम गणा देवि असंख्याता महावलाः । क्षेत्रं माहेश्वरं ज्ञात्वा प्रभासं समुपागमन्
హే దేవీ, పూర్వకాలమున నా గణములు—అసంఖ్యాకములు, మహాబలవంతములు—ప్రభాసమును మాహేశ్వర క్షేత్రమని తెలిసికొని అక్కడికి వచ్చిరి.
Verse 4
तत्रस्थाश्च तपो घोरं तेपुस्ते योगमाश्रिताः । दिव्याब्दानां सहस्रं तु ततस्तुष्टो महेश्वरः
అక్కడ నివసించి, యోగమును ఆశ్రయించి వారు ఘోర తపస్సు చేసిరి. ఆపై వెయ్యి దివ్య సంవత్సరముల తరువాత మహేశ్వరుడు ప్రసన్నుడయ్యెను.
Verse 5
यस्मा त्षडंगयोगेन तेषां तुष्टो वृषध्वजः । तेन योगेश्वरं नाम लिंगं योगफलप्रदम्
షడంగయోగ సాధనచేత వృషధ్వజుడు (శివుడు) వారిపై ప్రసన్నుడైనందున, ఆ లింగము ‘యోగేశ్వర’మని నామధేయమై యోగఫలములను ప్రసాదించును.
Verse 6
यस्तमर्चयते भक्त्या सम्यक्पूजाविधानतः । स योगसिद्धिमाप्नोति मोदते दिवि देववत्
యెవడు భక్తితో విధివిధానముల ప్రకారం ఆయనను సమ్యక్గా అర్చించునో, వాడు యోగసిద్ధిని పొందును; స్వర్గమందు దేవునివలె ఆనందించును।
Verse 7
यो दद्यात्कांचनं मेरुं कृत्स्नां चैव वसुन्धराम् । योगेशं पूजयेद्यस्तु स तयोरधिकः स्मृतः
ఎవడైనా స్వర్ణమయ మేరు పర్వతమును, సమస్త భూమండలమును దానమిచ్చినను, యోగేశ్వరుని పూజించువాడు ఆ రెండింటికన్నా అధికుడని స్మరింపబడును।
Verse 8
वृषभस्तत्र दातव्यः संपूर्णफलहेतवे । एवमेकादश प्रोक्ता रुद्राः प्राभासमाश्रिताः । नित्यं पूज्याश्च वंद्याश्च क्षेत्रस्य फलमीप्सुभिः
అక్కడ సంపూర్ణ ఫలప్రాప్తి కోసం వృషభదానం చేయవలెను. ఈ విధంగా ప్రభాసమందు ఆశ్రయించిన ఏకాదశ రుద్రులు ప్రకటింపబడ్డారు; క్షేత్రఫలాన్ని కోరువారు నిత్యం వారిని పూజించి వందించవలెను।
Verse 9
य एतां चैव शृणुयाद्रुद्रैकादशसंहिताम् । तस्य क्षेत्रफलं सर्वं प्रभासांतरवासिनः
యెవడు ఈ ఏకాదశ రుద్రసంహితను శ్రవణం చేయునో, అతనికి ప్రభాసాంతర్వాసి వలె సమస్త క్షేత్రఫలం లభించును।
Verse 10
यश्चैतान्नैव जानाति रुद्रान्प्राभासमाश्रितान् । स क्षेत्रमध्यसंस्थोऽपि नास्त्येव स पशुः स्मृतः
ప్రభాసమందు ఆశ్రయించిన ఈ రుద్రులను యెవడు అసలు తెలియనివాడో, అతడు క్షేత్రమధ్యమందు నిలిచినను ఏ ఫలమూ పొందడు; అతడు పశువుగా స్మరింపబడును।
Verse 11
एतेषां चैव रुद्राणां सर्वान्वाप्येकमेव वा । सोमेश्वरं पूजयित्वा जपेद्वै शतरुद्रियम् । सर्वेषां लभते पुण्यं रुद्राणां नात्र संशयः
ఈ రుద్రులందరినీ సమగ్రంగా ఆవరిస్తూ గానీ, లేక వారిలో ఒక్కరినే లక్ష్యంగా గానీ, సోమేశ్వరుని విధివిధానాలతో పూజించి నిశ్చయంగా శతరుద్రీయాన్ని జపించాలి. అలా చేస్తే సమస్త రుద్రుల పుణ్యం లభిస్తుంది—ఇందులో సందేహం లేదు।
Verse 12
इदं रहस्यं संख्यातं माहात्म्यं तव भामिनि । रुद्राणां पापशमनं श्रुतं पुण्यविवर्द्धनम्
ఓ భామిని (ప్రకాశవంతమైన దేవి), నీకు ఈ రహస్యమయమైన, సుసంఖ్యాత మహాత్మ్యాన్ని వివరించాను. ఇది రుద్రులకు సంబంధించిన పవిత్ర కీర్తి—వినినచో పాపశమనమై పుణ్యవృద్ధి కలుగుతుంది।
Verse 97
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये योगेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तनवतितमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీస్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, ఏడవ ప్రభాసఖండంలో, మొదటి ప్రభాసక్షేత్ర మహాత్మ్యంలో ‘యోగేశ్వర మహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే తొంభైఏడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।