
ఈ అధ్యాయంలో దేవికి ఈశ్వరుడు తాత్త్వికంగా ఉపదేశిస్తూ, ప్రభాసక్షేత్రంలోని రుద్రక్రమంలో కపాలీశ్వరుని “తృతీయ రుద్రుడు”గా నిర్ధారిస్తాడు. శివుడు బ్రహ్మ యొక్క ఐదవ శిరస్సు ఛేదించిన కథను చెప్పి, ఆ తరువాత కపాలం తన చేతికి అంటుకుపోయిందని వివరిస్తాడు—ఇదే కాపాలిక స్వరూపానికి కారణంగా చెప్పబడుతుంది. ఆ కపాలంతోనే శివుడు ప్రభాసానికి వచ్చి, క్షేత్ర మధ్యభాగంలో దీర్ఘకాలం నివసించి, అపార కాలపరిమాణాల్లో లింగారాధన చేశాడని చెప్పి, స్థలానికీ లింగానికీ మహాపవిత్రతను స్థాపిస్తాడు. తీర్థస్థాన సూచనగా బుధేశ్వరుని పడమర వైపు, అలాగే “ధనుష్యాల సప్తకం” అనే కొలమానం ఆధారంగా అంతర్గత దిశానిర్దేశం ఇవ్వబడుతుంది. శివుడు త్రిశూలధారులైన రక్షకులను, అనేక గణాలను నియమించి, దుష్టభావాల నుండి క్షేత్రాన్ని కాపాడే పాలనను ప్రకటిస్తాడు. ఏకాగ్ర శ్రద్ధతో పూజ, వేదపారంగత బ్రాహ్మణునికి స్వర్ణదానం, తత్పురుష సంబంధిత మంత్రవిధి అనుసరణను విధిగా చెబుతుంది. ఫలంగా లింగదర్శనమాత్రంతో జన్మసంచిత పాపాలు నశిస్తాయని, స్పర్శ–దర్శనాల విశేష ప్రభావం ఉందని పేర్కొంటుంది. చివరికి ప్రభాసంలో కపాలీ (తృతీయ రుద్రుడు) యొక్క పాపనాశన మహాత్మ్యాన్ని సంక్షేపంగా ఉపసంహరిస్తుంది।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेद्वरारोहे कपालीश्वरमुत्तमम् । रुद्रं तृतीयं पापघ्नं नीलरुद्रस्यपूर्वतः
ఈశ్వరుడు పలికెను—అనంతరం, ఓ సుందరజంఘా, నీలరుద్రుని తూర్పున ఉన్న పాపహరుడైన తృతీయ రుద్రుడు—ఉత్తమ కపాలీశ్వరుని దర్శించుటకు వెళ్లవలెను.
Verse 2
बुधेश्वरात्पश्चिमतो धनुषां सप्तके स्थितम् । छिन्नं मया पुरा देवि ब्रह्मणः पंचमं शिरः
బుధేశ్వరానికి పడమరగా, ఏడు ధనుస్సుల దూరంలో ఆ స్థలం ఉంది. ఓ దేవీ, అక్కడనే నేను పూర్వకాలంలో బ్రహ్ముని ఐదవ శిరస్సును ఛేదించితిని।
Verse 3
तत्कपालं करे लग्नं प्रभासक्षेत्रमागतः । ततो वर्षसहस्रं तु संस्थितः क्षेत्रमध्यतः
ఆ కపాలము చేతికి అంటుకొని ఉండగా ఆయన ప్రభాసక్షేత్రానికి వచ్చెను. ఆపై ఆ పవిత్ర క్షేత్ర మధ్యలో ఆయన వెయ్యేళ్లు నిలిచి తపస్సు చేసెను।
Verse 4
कपालधारी दिग्वासाः कपाली तेन च स्मृतः । तन्मया पूजितं लिंगं वर्षाणामयुतं प्रिये
కపాలాన్ని ధరించి దిగంబరుడై ఉండుటవలన ఆయన ‘కపాలీ’ అని స్మరింపబడెను. ఓ ప్రియే, ఆ లింగాన్ని నేను పదివేల సంవత్సరాలు పూజించితిని।
Verse 5
कपालिरूपमास्थाय कपालीशस्ततः स्मृतः । सर्वपापहरो नृणां दर्शनात्स्पर्शनादपि
కపాలీ రూపాన్ని ఆశ్రయించినందున ఆయన ‘కపాలీశ’ అని ప్రసిద్ధుడు. మనుష్యుల సమస్త పాపాలను ఆయన హరిస్తాడు—దర్శనమాత్రంతోనూ, స్పర్శమాత్రంతోనూ।
Verse 6
मया तत्र नियुक्ता वै रक्षार्थं शूलपाणयः । गणाः सहस्रशो देवि पापिनां दुष्टचेतसाम्
ఓ దేవీ, అక్కడ రక్షణార్థం నేను త్రిశూలధారులైన గణులను వేల సంఖ్యలో నియమించితిని—పాపులు, దుష్టచిత్తులు అయినవారికి ప్రతిఘాతంగా।
Verse 7
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । पूजयेत्तं महादेवं कपालिनमनामयम्
కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో, సమ్యక్ శ్రద్ధతో యుక్తుడై, వ్యాధి-శోకనాశకుడైన కపాలిన్ మహాదేవుని పూజించవలెను।
Verse 8
हिरण्यं तत्र दातव्यं ब्राह्मणे वेदपारगे । पूजयित्वा विधानेन सम्यक्तत्पुरुषाणुना
అక్కడ వేదపారగుడైన బ్రాహ్మణునికి స్వర్ణదానం చేయవలెను—విధిపూర్వక పూజ చేసి, సమ్యక్ తత్పురుష అనుమంత్రంతో।
Verse 9
जन्मप्रभृति यत्पापं प्राणिभिः समुपार्जितम् । षडशीतिमुखे दृष्ट्वा तल्लिंगं तु व्यपोहति
జన్మనుండి ప్రాణులు సంపాదించిన ఏ పాపమైనా—ఎనభై ఆరు ముఖముల ప్రభువు ఆ లింగ దర్శనమాత్రంతో నిశ్చయంగా తొలగిపోతుంది।
Verse 10
इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं पापनाशनम् । कपालिरुद्रदेवस्य तृतीयस्य वरानने
హే వరాననే! ఈ విధంగా తృతీయుడైన కపాలిరుద్రదేవుని పాపనాశక మహాత్మ్యం సంక్షేపంగా చెప్పబడింది।
Verse 89
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये कपा लीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोननवतितमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండంలో, ప్రథమ ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో, ఏకాదశరుద్రమాహాత్మ్యంలో ‘కపాలీశ్వరమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే ఎనభై తొమ్మిదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।