Adhyaya 6

Verse 1

देव्युवाच । अत्यद्भुतं महादेव माहात्म्यं कथितं मम । अपूर्वं देवदेवेश कदाचिन्न श्रुतं मया

దేవి పలికెను—హే మహాదేవా! మీరు నాకు అత్యద్భుతమైన మహాత్మ్యాన్ని వివరించారు; హే దేవదేవేశా! ఇది అపూర్వం, నేను ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ వినలేదు.

Verse 2

ब्रह्मांडे यानि लिंगानि कीर्तितानि त्वया मम । तेषां प्रभावेनाधिक्यं सोमेशे तत्कथं वद

బ్రహ్మాండమందలి మీరు నాకు కీర్తించిన లింగములన్నిటికన్నా సోమేశ్వరునిలో ప్రభావమూ శ్రేష్ఠతా ఎలా అధికమో అది చెప్పండి.

Verse 3

किं प्रभावो महादेव क्षेत्रस्य च सुरेश्वर । तन्मे ब्रूहि सुरेशान याथातथ्यं ममाग्रतः

హే మహాదేవా, హే సురేశ్వరా! ఈ క్షేత్రపు నిజమైన ప్రభావం ఏమిటి? హే సురేశానా! యథాతథ్యంగా నా ముందే స్పష్టంగా చెప్పండి.

Verse 4

ईश्वर उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि रहस्यं परमं तव । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यं सोमेशस्य वरानने

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే వరాననే! ఇకపై నీకు పరమ రహస్యాన్ని చెప్పుదును—ప్రభాసక్షేత్ర మహాత్మ్యమును, సోమేశ్వర మహిమను.

Verse 5

तीर्थानां परमं तीर्थं व्रतानां परमं व्रतम् । जाप्यानां परमं जाप्यं ध्यानानां ध्यानमुत्तमम्

తీర్థములన్నిటిలో ఇది పరమ తీర్థము; వ్రతములన్నిటిలో ఇది పరమ వ్రతము. జపములన్నిటిలో ఇది శ్రేష్ఠ జపము; ధ్యానములన్నిటిలో ఇది ఉత్తమ ధ్యానము॥

Verse 6

योगानां परमो योगो रहस्यं परमं महत् । तत्तेहं संप्रवक्ष्यामि शृणु ह्येकमना प्रिये

యోగములన్నిటిలో ఇది పరమ యోగము; ఇది మహత్తరమైన పరమ రహస్యము. ప్రియే, దానిని నేను ఇప్పుడు నీకు వివరిస్తాను—ఏకాగ్ర మనస్సుతో విను॥

Verse 7

सोमेशं परमं स्थानं पंचवक्त्रसमन्वितम् । एतल्लिंगं न मुंचामि सत्यंसत्यं मयोदितम्

సోమేశ్వరుడు పరమ స్థానము, పంచవక్త్రసమన్వితుడు. ఈ లింగాన్ని నేను విడువను—ఇది సత్యం, సత్యం, నేను పలికిన మాట॥

Verse 8

यच्च तत्परमं देवि ध्रुवमक्षयमव्ययम् । सोमेशं तद्विजानीहि मा विकल्पमना भव

దేవీ, ఏది పరమమో—ధృవం, అక్షయం, అవ్యయం—అదే సోమేశ్వరుడని తెలుసుకో; మనస్సులో సందేహం పెట్టుకోకు॥

Verse 9

निर्भयं निर्मलं नित्यं निरपेक्षं निराश्रयम् । निरंजनं निष्प्रपंचं निःसंगं निरुपद्रवम्

ఆయన నిర్భయుడు, నిర్మలుడు, నిత్యుడు; నిరపేక్షుడు, నిరాశ్రయుడు; నిరంజనుడు, నిష్ప్రపంచుడు; నిస్సంగుడు, నిరుపద్రవుడు॥

Verse 10

तल्लिंगमिति जानीहि प्रभासे संव्यवस्थितम् । अपवर्गमविज्ञेयं मनोरम्यमनामयम्

ప్రభాసలో స్థాపితమైనదానినే ‘లింగం’ అని తెలుసుకొనుము. అది అపవర్గస్వరూపము, సాధారణ జ్ఞానానికి అతీతము, హృదయానందకరము, నిరామయము.

Verse 11

नित्यं च कारणं देवं मखघ्नं सर्वतोमुखम् । शिवं सर्वात्मकं सूक्ष्ममनाद्यं यच्च दैवतम्

ఆ దైవాన్ని నిత్యమూ కారణస్వరూపమూ అని తెలుసుకొనుము—అహంకారయజ్ఞనాశకుడు, సర్వతోముఖుడు; శివుడు, సర్వాత్మకుడు, సూక్ష్ముడు, అనాది—ప్రభాసలో ఆరాధ్య పరమదైవము.

Verse 12

आत्मोपलब्धिविज्ञेयं चित्तचिंताविवर्जितम् । गमागमविनिर्मुक्तं बहिरंतश्च केवलम्

ఆ తత్త్వం ఆత్మసాక్షాత్కారముచేత తెలిసికొనదగినది; చిత్తకల్పనలూ చింతలూ లేనిది, రాకపోకలకు అతీతము, బాహ్యాంతరములందు ఏకమాత్రంగా శుద్ధంగా నిలిచినది.

Verse 13

आत्मोपलब्धिविषयं स्तुतिगोचरवर्जितम् । निष्कलं विमलात्मानं प्रकटं ज्ञानदीपकम्

అది ఆత్మసాక్షాత్కారవిషయము, కేవల స్తుతికి అందనిది; నిష్కలము, విమలస్వరూపము, ప్రత్యక్ష జ్ఞానదీపకము.

Verse 14

तल्लिंगमिति जानीहि प्रभासे सुरसुंदरि । निरावकाशरहितं शब्दं शब्दांतगोचरम्

హే సురసుందరి, ప్రభాసలో దానినే ‘లింగం’ అని తెలుసుకొనుము—అది స్థలవిస్తారరహితము; అయినా శబ్దాంతర్గతార్థరూపంగా, శబ్దాంతమువరకు గోచరమగును.

Verse 15

निष्कलं विमलं देवं देवदेवं सुरात्मकम् । हेतुप्रमाणरहितं कल्पनाभाववर्जितम्

ఆ దేవుడు నిష్కలుడు, విమలుడు—దేవదేవుడు, సురాత్మకుడు. కారణ-ప్రమాణాలకు అతీతుడు; కల్పనా-భావరహితుడు.

Verse 16

चित्तावलोकविषयं बहिरंतरसंस्थितम् । प्रभासे तं विजानीहि प्रणवं लिंगरूपिणम्

చిత్తావలోకనానికి విషయమై, బయటా లోపలా నిలిచినవాడిని—ప్రభాసలో ఆయనను ప్రణవం ‘ఓం’గా, లింగరూపుడిగా తెలుసుకో.

Verse 17

अनिष्पंदं महात्मानं निरानंदावलोकनम् । लोकावलोकमार्गस्थं विशुद्धज्ञानकेवलम्

ఆ మహాత్ముడు అనిష్పందుడు, అచలుడు—ఆనందలీలకు అతీతంగా దర్శనమయ్యేవాడు. లోకావలోకన మార్గంలో నిలిచి, శుద్ధజ్ఞానమే అయి ఉన్నాడు.

Verse 18

विद्याविशेषमार्गस्थमनेकाकारसंज्ञितम् । स्वभावभावनाग्राह्यं भावातीतमलक्षणम्

అది విశేష విద్యామార్గంలో స్థితమై, అనేక రూపాలుగా చెప్పబడుతుంది. తన స్వభావంపై భావనచేతనే గ్రాహ్యం; భావాతీతం, అలక్షణం.

Verse 19

वाक्प्रपंचादिरहितं निष्प्रपञ्चात्मकं शिवम् । ज्ञानज्ञेयावलोकस्थं हेत्वाभासविवर्जितम्

శివుడు వాక్ప్రపంచాది విస్తారాల నుండి రహితుడు; ఆయన స్వరూపమే నిష్ప్రపంచం. జ్ఞానం మరియు జ్ఞేయం రెండింటి ద్రష్టగా నిలిచి, కారణాభాసమునకూడా అతీతుడు.

Verse 20

अनाहतं शब्दगतं शब्दादिगणसंभवम् । एवं सोमेश्वरं विद्धि प्रभासे लिंगरूपिणम्

ప్రభాసలో లింగరూపుడైన సోమేశ్వరుని అనాహత నాదస్వరూపుడిగా తెలుసుకో—ఆయన శబ్దములోనే స్థితుడై, శబ్దాది తత్త్వగణములకు కారణమగుచున్నాడు.

Verse 21

शब्दब्रह्मगतं शान्तं स शब्दांतगमास्पदम् । सर्वातिरिक्त विषयं सर्वध्यानपदे स्थितम्

ఆయన శాంతస్వరూపుడు, శబ్దబ్రహ్మములో స్థితుడు; సమస్త శబ్దములు అంతమగు పరమాశ్రయము ఆయనే. అన్ని విషయములను అతిక్రమించి, సమస్త ధ్యానలక్ష్యపదములో నిలిచియున్నాడు.

Verse 22

अनादिमच्युतं दिव्यं प्रमाणातीत गोचरम् । अधश्चोर्ध्वं गतं नित्यं जीवाख्यं देहसंस्थितम्

ఆయన అనాది, అచ్యుతుడు, దివ్యుడు—సర్వ ప్రమాణములకు అతీతగోచరుడు. క్రిందా పైయా నిత్యం వ్యాపించి, దేహములో ‘జీవ’నామముతో స్థితుడై ఉన్నాడు.

Verse 23

हृदादिद्वादशांतस्थं प्राणापानोदयास्तगम् । अग्राह्यमिन्द्रियात्मानं निष्कलंकात्मकं विभुम्

హృదయమునుండి ప్రారంభమగు సూక్ష్మ ‘ద్వాదశాంత’లో ఆయన స్థితుడు; ప్రాణ-అపానముల ఉదయాస్తమయములు ఆయనే. ఇంద్రియములకు అగ్రాహ్యుడు, ఇంద్రియాల అంతరాత్మ—నిష్కలంకుడు, విభువు.

Verse 24

स्वरादिव्यंजनातीतं वर्णादिपरिवर्जितम् । वाचामवाच्यविषयमहंकारार्द्धरूपिणम्

ఆయన స్వర-వ్యంజనములకు అతీతుడు, సమస్త వర్ణరూపములను వదిలినవాడు. వాక్కుకు అవాచ్యమైన పరమవిషయము ఆయనే; అహంకారము కొంత రూపం పొందు సూక్ష్మాధారమూ ఆయనే.

Verse 25

अप्रतर्क्यमनुच्चार्यं कलनाकालवर्जितम् । निःशब्दं निश्चलं सौम्यं देहातीतं परात्परम्

తర్కానికి అతీతుడు, వాక్కుతో ఉచ్చరించలేనివాడు; కలనకూ కాలానికీ అతీతుడు; నిశ్శబ్దుడు, నిశ్చలుడు, సౌమ్యుడు—దేహాతీతుడు, పరాత్పర పరముడు।

Verse 26

भूतावग्रहरहितं भावाभावविवर्जितम् । अविज्ञेयं परं सूक्ष्मं पञ्चपञ्चादिसंभवम्

భూతరూపాల పరిమిత గ్రహణం లేనివాడు, భావాభావాలకు అతీతుడు; అవిజ్ఞేయుడు, పరమ సూక్ష్ముడు—పంచపంచాది తత్త్వాల ఉద్భవస్థానం ఆయనే।

Verse 27

अप्रमेयमनंताख्यमक्षयं कामरूपिणम् । प्रभवं सर्वभूतानां बीजांकुरसमुद्भवम्

అప్రమేయుడు, ‘అనంత’నామధేయుడు, అక్షయుడు, సంకల్పానుసారంగా రూపధారి; సమస్త భూతాల ప్రభవం—బీజాంకురంలా ఉద్భవకారణం।

Verse 28

व्यापकं सर्वकामाख्यमक्षरं परमं महत् । स्थूलसूक्ष्मविभागस्थं व्यक्ताव्यक्तं सनातनम्

సర్వవ్యాపి, సర్వకామప్రదుడు, అక్షరుడు, పరమ మహత్తరుడు; స్థూల-సూక్ష్మ విభాగాలలో నివసించువాడు—సనాతనుడు, వ్యక్తమూ అవ్యక్తమూ।

Verse 29

कल्पकल्पान्तरहितमनादिनिधनं महत् । महाभूतं महाकायं शिवं निर्वाणभैरवम्

కల్పకల్పాంతరాలకు అతీతుడు, అనాది-అనిధనుడు, మహత్తరుడు; మహాభూతం, మహాకాయం—సాక్షాత్ శివుడు, నిర్వాణస్వరూప భైరవుడు।

Verse 30

एवं सदाशिवं विद्धि प्रभासे लिंगरूपिणम् । योगक्रिया विनिर्मुक्तं मृत्युंजयमनादिमत्

ఇట్లే సదాశివుని తెలుసుకొనుడి—ప్రభాసంలో లింగరూపంగా విరాజిల్లుచున్నాడు; యోగక్రియలకూ కర్మకాండకూ అతీతుడు, అనాది మృత్యుంజయుడు।

Verse 31

सर्वोपसर्गरहितं सर्वतोव्यापकं शिवम् । अव्यक्तं परतो नित्यं केवलं द्वैतवर्जितम्

ఆ శివుడు సమస్త ఉపసర్గాల నుండి విముక్తుడు, అన్ని దిక్కులా వ్యాపించినవాడు; అవ్యక్తుడు, పరాత్పరుడు, నిత్యుడు, కేవలుడు, ద్వైతరహితుడు।

Verse 32

अनन्यतेजसाक्रांतं प्रभासक्षेत्रवासिनम् । भूरिस्वयंप्रभप्रख्यं सर्वतेजोऽधिकं हरम्

ప్రభాసక్షేత్రంలో నివసించే హరుడు అనన్య తేజస్సుతో ఆవరించబడ్డవాడు; విస్తార స్వయంప్రభతో ప్రసిద్ధుడు, సమస్త తేజస్సులను మించినవాడు।

Verse 33

शरण्यंदेवमीशानमोंकारं शिवरूपिणम् । देवदेवं महादेवं पंचवक्त्रं वृषध्वजम्

ఆయన శరణ్యదేవుడు, ఈశానుడు—శివరూపంలో ఓంకారస్వరూపుడు; దేవదేవుడు మహాదేవుడు, పంచవక్త్రుడు, వృషధ్వజుడు।

Verse 34

निर्मलं मानसातीतं भावग्राह्यमनूपमम् । सदा शांतं विरूपाक्षं शूलहस्तं जटाधरम्

ఆయన నిర్మలుడు, మనస్సుకు అతీతుడు, శుద్ధభావంతో గ్రహించదగినవాడు, అనుపముడు; సదా శాంతుడు, విరూపాక్షుడు, చేతిలో శూలధారి, జటాధరుడు।

Verse 35

हृत्पद्मकोशमध्यस्थं शून्यरूपं निरञ्जनम् । एवं सदाशिवं विद्धि प्रभासे लिङ्गरूपिणम्

హృదయపద్మకోశమధ్యంలో స్థితుడై, శూన్యస్వరూపుడై, నిరంజనుడై ఉన్నవాడే సదాశివుడు; ప్రభాసక్షేత్రంలో లింగరూపంగా ఆయనను తెలుసుకో.

Verse 36

योऽसौ परात्परो देवो हंसाख्यः परिकीर्तितः । नादाख्यः सुव्रते देवि सोऽस्मिन्स्थाने स्थितः स्वयम्

పరాత్పరుడైన ఆ దేవుడు ‘హంస’ అని కీర్తింపబడెను, ‘నాద’ అని కూడా పిలువబడెను; హే సువ్రతా దేవీ, ఆయనే స్వయంగా ఈ స్థలంలో నివసిస్తున్నాడు.

Verse 37

एतदादिस्वरूपं च मया योगबलेन तु । विज्ञातं देवि गदितं दिव्यमात्मानमात्मना

ఈ ఆదిస్వరూపాన్ని నేను యోగబలంతో గ్రహించాను; హే దేవీ, ఆత్మచేత దివ్యాత్మను తెలిసికొని నేను దీనిని ప్రకటించాను.

Verse 38

ऋग्वेदस्थस्तु पूर्वाह्णे मध्याह्ने यजुषि स्थितः । अपराह्णे तु सामस्थो ह्यथर्वस्थो निशागमे

పూర్వాహ్నంలో ఆయన ఋగ్వేదస్వరూపంగా ఉంటాడు; మధ్యాహ్నంలో యజుర్వేదంలో స్థితుడవుతాడు; అపరాహ్నంలో సామవేదస్వరూపం, రాత్రి సమీపించగా అథర్వవేదస్వరూపం అవుతాడు.

Verse 39

वेदाहमेतं पुरुषं महांतमादित्यवर्णं तमसः परस्तात् । तमेव विदित्वा न भवेत्तु मृत्युर्नान्यः पंथा विद्यते वै जनानाम्

సూర్యవర్ణుడై, తమస్సుకు అతీతుడైన ఆ మహాపురుషుని నేను తెలుసుకున్నాను. ఆయననే తెలిసికొంటే మరణం కలుగదు; జనులకు నిజంగా మరొక మార్గం లేదు.

Verse 40

इतीरितस्ते तु महाप्रभावः सोमेशलिंगस्य कृतैकदेशः । वृतं न चाब्दैर्बहुभिः सहस्रैर्वक्तुं च केनापि मुखैर्न शक्यम्

ఇలా నీకు సోమేశ్వరలింగ మహాప్రభావంలో కేవలం ఒక చిన్న భాగమే చెప్పబడింది. అనేక సహస్ర సంవత్సరాలైనా దాని సంపూర్ణ వర్ణన సాధ్యం కాదు; ఎన్ని ముఖాలున్నా ఎవ్వరూ పూర్తిగా చెప్పలేరు।

Verse 41

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः शूद्रोऽपीदं पठेद्यदि । निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यः सर्वान्कामानवाप्नुयात्

బ్రాహ్మణుడు, క్షత్రియుడు, వైశ్యుడు లేదా శూద్రుడైనా—ఎవరు ఈ మహాత్మ్యాన్ని పఠిస్తారో వారు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తులై, అన్ని ధర్మసమ్మత కోరికలను పొందుతారు।