Adhyaya 34

Verse 1

ईश्वर उवाच । सरस्वती वरं प्राप्य वरिष्ठं वडवानलात् । पुनस्तं सागरे क्षेप्तुमुद्यता सा मनस्विनी

ఈశ్వరుడు పలికెను— వాడవానలుని నుండి ఉత్తమ వరం పొందిన ఆ మనస్విని సరస్వతి, అతనిని మళ్లీ సముద్రంలో వేయుటకు సిద్ధపడింది।

Verse 2

देवादेशात्प्रभासस्य पुरतः संस्थिता तदा । समुद्रमाहूय तदा वाडवार्पणकांक्षिणी

దేవుల ఆజ్ఞచే ఆమె అప్పుడే ప్రభాసం ఎదుట నిలిచింది; సముద్రాన్ని ఆహ్వానించి, వాడవాగ్నిని అతనికి అర్పణ చేయాలని ఆకాంక్షించింది।

Verse 3

त्वमादिः सर्वदेवानां त्वं प्राणः प्राणिनां सदा । देवादेशाद्गृहाण त्वमागत्यार्णव वाडवम्

నీవే సమస్త దేవతల ఆదివి; నీవే సదా ప్రాణుల ప్రాణవాయువు. కావున దేవతల ఆజ్ఞచే, ఓ అర్ణవా (సముద్రా), వచ్చి వాడవాగ్నిని స్వీకరించుము.

Verse 4

एवं संचिंतितो देव्या यदासावंभसांपतिः । तथा जलात्समुत्तीर्य समायातो महाद्युतिः

దేవి ఈ విధంగా ఆలోచించిన వేళ, జలాధిపతి (సముద్రుడు) జలములోనుండి పైకి లేచి, మహాతేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ సమీపానికి వచ్చెను.

Verse 5

तं दृष्ट्वा विस्मिता देवी दिव्यं विष्णुमिवापरम् । श्यामं कमलपत्राक्षं सागरं सुमनोरमम्

అతనిని చూచి దేవి ఆశ్చర్యపడెను; అతడు మరొక దివ్య విష్ణువులా—శ్యామవర్ణుడు, కమలపత్రనేత్రుడు, స్వయంగా సాగరుడు, అత్యంత మనోహరుడు.

Verse 6

विचित्रमाल्याभरणं चित्रवस्त्रानुलेपनम् । आपगाभिः सरूपाभिः स्त्रीरूपाभिः समावृतम्

అతడు విచిత్ర మాల్యాభరణాలతో అలంకృతుడు, చిత్రవస్త్రాలు మరియు చందనాది అనులేపనాలతో శోభితుడు; సమరూపమైన నదులు స్త్రీరూపాలు ధరించి అతనిని చుట్టుముట్టి నిలిచినవి.

Verse 7

एवंविधं समालोक्य सा देवी ब्रह्मणः सुता । सरस्वती जलनिधिमुवाचेदं शुचिस्मिता

ఆ విధమైన రూపాన్ని చూచి బ్రహ్ముని కుమార్తె దేవి సరస్వతి శుచిస్మితంతో జలనిధి (సముద్రుడు)ను ఉద్దేశించి ఈ వాక్యములు పలికెను.

Verse 8

त्वमग्रजः सर्वभवोद्भवानां त्वं जीवितं जन्मवतां नराणाम् । तस्मात्सुराणां कुरु कार्यमिष्टं वह्निं गृहाण त्वमिहोपनीतम्

నీవు సమస్త భవోద్భవులలో అగ్రజుడవు; జన్మధారులైన మనుష్యులకు ప్రాణస్వరూపమూ నీవే. కనుక దేవతల ఇష్టకార్యాన్ని నెరవేర్చు—ఇక్కడ తెచ్చిన ఈ అగ్నిని స్వీకరించు.

Verse 9

अत्रांतरे सोऽपि विमृश्य सर्वं कार्यं स्वबुद्ध्या किमिहोपपन्नम् । कृत्वाऽनलस्य ग्रहणं मयेदं कार्यं सुराणां विहितं भवेच्च

ఇంతలో అతడూ తన బుద్ధితో సమస్తాన్ని విచారించాడు—ఇక్కడ ఏ మార్గం సముచితం? ‘నేను ఈ అనలాన్ని స్వీకరిస్తే, దేవతలు విధించిన ఈ కార్యం నిశ్చయంగా నావలన నెరవేరును.’

Verse 10

एवं चिंतयतस्तस्य ग्रहणं रुचितं ततः । वाडवाग्नेः समुद्रस्य सुरपीडाकृते यदा

ఇలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, దానిని స్వీకరించడం అతనికి ఇష్టంగా అనిపించింది—దేవతల బాధ నివారణార్థం సముద్రం వాడవాగ్నిని ధరించవలసినప్పుడు.

Verse 11

तदा तेन पुरःस्थेन देवी साभिहिता भृशम् । वाडवं संप्रयच्छैनं सुरशत्रुं सरस्वति

అప్పుడు ఆమె ముందర నిలిచి అతడు దేవిని అత్యంత వినయంతో పలికాడు—‘హే సరస్వతీ, ఈ వాడవాన్ని, దేవశత్రువైన దీనిని, నాకు అప్పగించుము.’

Verse 12

ततस्तया प्रणम्याशु पितामहपुरःसरान् । चारणांश्चारुचित्रांग्या सरस्वत्या दिवि स्थितान्

తదనంతరం మనోహరమైన, విచిత్రమైన రూపముగల సరస్వతీ త్వరగా పితామహుడు (బ్రహ్మ) అగ్రస్థానంలో ఉన్న దేవగణాలకు మరియు దివిలో ఉన్న చారణులకు నమస్కరించింది.

Verse 13

पुनश्च करसंस्थोऽसौ वाडवोऽभिहितस्तया । त्वमपो भक्षयस्वेति सुरैरुक्त इमा इति

మళ్లీ ఆమె చేతిలో నిలిపిన వాడవుని ఉద్దేశించి—“ఈ జలములను త్రాగుము” అని చెప్పింది; దేవతలు ముందే అతనికి అలా ఆజ్ఞాపించారు।

Verse 14

एवमुक्त्वा समुद्रस्य तदा देव्या समर्प्पितः । वाडवोऽग्निः सरस्वत्या सुरादेशान्महाबलः

ఇలా పలికి దేవీ సరస్వతి దేవతల ఆజ్ఞానుసారం మహాబలమైన వాడవాగ్నిని సముద్రానికి అప్పగించింది।

Verse 15

तं समर्प्य ततस्तस्मि न्नदी भूत्वा सरस्वती । प्रविष्टा सागरं देवी नारदेश्वरमार्गतः

అదిని అప్పగించిన తరువాత దేవీ సరస్వతి నదిరూపం ధరించి నారదేశ్వర మార్గమున సాగరంలో ప్రవేశించింది।

Verse 16

दैत्यसूदनसांनिध्ये दत्त्वार्घ्यं लवणांभसि । अर्घ्येश्वरं प्रतिष्ठाप्य दैत्यसूदन पश्चिमे

దైత్యసూదన సన్నిధిలో ఉప్పునీటిలో అర్ఘ్యాన్ని సమర్పించి, అర్ఘ్యేశ్వరుని ప్రతిష్ఠించి, దైత్యసూదనుని పడమర వైపున స్థాపించింది।

Verse 17

ततोऽब्धिं संप्रविष्टा सा पंचस्रोता महानदी । स्वरूपेणैव सा पुण्या पुनः पुण्यतमाऽभवत्

అనంతరం ఐదు ప్రవాహాలుగా ప్రవహించే ఆ మహానది సముద్రంలో ప్రవేశించింది; స్వరూపతః పవిత్రమైనదే అయినా అక్కడ మరల అత్యంత పుణ్యమయమైంది।

Verse 18

प्रभासक्षेत्रसंपर्कात्समुद्रस्य च संगमात् । सागरोऽपि समासाद्य सरस्वत्यास्तु वाडवम् । निर्धनो वै धनं प्राप्याचिन्तयत्क्व क्षिपाम्यहम्

ప్రభాసక్షేత్రస్పర్శం మరియు సముద్రసంగమపు పుణ్యప్రభావంతో సాగరుడు కూడా సరస్వతీదేవి వాడవాగ్నిని పొందెను. ధనం పొందిన దరిద్రుడు ‘ఇది ఎక్కడ ఉంచాలి?’ అని ఆలోచించునట్లు అతడూ చింతించెను.

Verse 19

स तेनैव करस्थेन दीप्य मानेन सागरः । वह्निना शिखरस्थेन भाति मेरुरिवापरः

ఆ చేతిలో పట్టుకున్నట్లుగా కనిపించే దహనమయమైన అగ్నితో సాగరుడు ప్రకాశించెను; శిఖరంపై అగ్ని ఉన్న మరొక మేరు పర్వతంలా అతడు దీప్తిమంతుడయ్యెను.

Verse 20

तं तथाविधमालोक्य तत्र ये जलचारिणः । यादोगणास्ते मुमुचुर्दाहभीता महास्वनम्

సాగరుడు ఆ భయంకర స్థితిలో ఉన్నదాన్ని చూసి అక్కడి జలచరులు—సముద్రజీవుల గణాలు—దహనభయంతో మహానాదం చేసిరి.

Verse 21

तं श्रुत्वा भैरवं शब्दमायातो दैत्यसूदनः । आह यादोगणान्सर्वान्मा भैष्ट सुमहाबलाः

ఆ భయంకర శబ్దాన్ని విని దైత్యసూదనుడు అక్కడికి వచ్చి సముద్రజీవుల గణాలన్నిటితో పలికెను—“ఓ మహాబలులారా, భయపడకండి.”

Verse 22

यस्मादनेन प्रथमा आपो भक्ष्या न तत्रगाः । प्राणिनस्तन्न भेतव्यं भवद्भिस्तु ममाज्ञया

ఎందుకంటే ఈ అగ్నిచేత అక్కడి జలము మొదటిలా భక్షింపబడదు; కనుక ప్రాణులు భయపడవలసినది కాదు—నా ఆజ్ఞచేత మీరు నిర్భయంగా ఉండండి.

Verse 23

एवमुक्तस्तु कृष्णेन तूष्णींभूता जलेचराः

కృష్ణుడు ఇలా పలికిన వెంటనే జలచరులందరూ నిశ్శబ్దమయ్యారు।

Verse 24

तूष्णींभूतेषु सर्वेषु जलजेषु जलेश्वरम् । प्राहाच्युतः प्रक्षिप त्वमपां मध्ये तु वाडवम्

అన్ని జలజీవులు నిశ్శబ్దమైనప్పుడు అచ్యుతుడు జలాధిపతి వరుణునితో—“నీళ్ల మధ్య వాడవాగ్నిని విసర్జించు” అని పలికెను.

Verse 25

अगाधेम्भसि तेनासौ निक्षिप्तो वाडवोऽनलः । वरुणेन पिबन्नास्ते तज्जलं सुमहाबलः

అప్పుడు ఆ వాడవాగ్ని అగాధ జలంలో నిక్షిప్తమైంది; మహాబలవంతుడైన అది వరుణుని ద్వారా ఆ నీటిని త్రాగుతూ అక్కడే నిలిచి ఉంటుంది.

Verse 26

तस्योच्छ्वासानिलोद्धूतं तत्तोयं सागराद्बहिः । निर्मर्यादेव युवतिरितश्चेतश्चधावति

దాని ఉచ్ఛ్వాస వాయువుతో తోసివేయబడిన ఆ నీరు సముద్రం వెలుపలికి ఎగసిపడి, హద్దులేని యువతిలా ఇటూ అటూ పరుగెడుతుంది.

Verse 27

अथ काले गते देवि शुष्यत्यंबु शनैःशनैः । विदित्वा क्षीयमाणास्ता अपो जलनिधिस्ततः

ఆపై, దేవీ, కాలం గడిచేకొద్దీ నీరు మెల్లమెల్లగా ఎండిపోవసాగింది. ఆ జలాలు క్షీణిస్తున్నాయని తెలిసి జలనిధి సముద్రుడు అప్పుడు కలవరపడ్డాడు.

Verse 28

आहैवं पुंडरीकाक्षमपः कुरु त्वमक्षयाः । अन्यथा सर्वनाशेन जलानां मामिहाग्रतः । भक्षयिष्यत्यसौ वह्निर्वाडवो हि जनार्द्दन

అప్పుడు అతడు పద్మనేత్రుడైన జనార్దనునితో ఇలా అన్నాడు— “ప్రభూ, ఈ జలాలను అక్షయంగా చేయుము; లేకపోతే నా కళ్లముందే ఆ వాడవాగ్ని జలాల సర్వనాశం చేసి నన్ను పూర్తిగా దహించును।”

Verse 29

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य समुद्रस्य तु भीषणम् । कृतं तदक्षयं तोयमा त्मनो भयनाशनम्

సముద్రుని ఆ భయంకరమైన మాటలు విని భగవంతుడు జలాన్ని అక్షయంగా చేశాడు; అలా దాని స్వభావాన్ని బెదిరించిన భయాన్ని తొలగించాడు।

Verse 30

ज्ञात्वा सुराः सर्वमिदं विचेष्टितं कृत्यानलस्यास्य निबंधनं तथा । प्रलोभनं तोयपुरःसरा द्विषः पुपूजिरे केशवमत्र चारिणम्

దేవతలు ఈ సమస్త వ్యవహారాన్ని గ్రహించారు— ఆ కృత్యానలాన్ని ఎలా బంధించారో, జలాన్ని ముందుగా ఉంచి శత్రువును ఎలా ప్రలోభపెట్టారో— అప్పుడు అక్కడ సంచరించే కేశవుని వారు విధివిధానంగా పూజించారు।

Verse 31

एवं सरस्वती प्राप्ता प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । ब्रह्मलोकान्महादेवि सर्वपापप्रणाशिनी

ఇలా, ఓ మహాదేవీ, బ్రహ్మలోకము నుండి సర్వపాపప్రణాశినీ సరస్వతి ప్రభాస అనే ఉత్తమ క్షేత్రానికి చేరింది।

Verse 32

सोमेशाद्दक्षिणाग्नेये सागरस्य समी पतः । संस्थिता तु महादेवी वडवानलधारिणी

సోమేశునికి ఆగ్నేయంగా (దక్షిణ-తూర్పు దిశలో), సముద్ర సమీపంలో, వాడవానలాన్ని ధరించిన మహాదేవి తన స్థానాన్ని ఏర్పరచుకుంది।

Verse 33

स्नात्वाऽग्नितीर्थे पूर्वं तां पूजयेद्विधिना नरः । दंपत्योर्भोजनं तत्र परिधानं सकञ्चु कम्

ముందుగా అగ్నితీర్థంలో స్నానం చేసి, మనిషి విధివిధానంగా ఆమెను పూజించాలి. అక్కడ దంపతులకు భోజనం పెట్టి, వస్త్రాలు మరియు కంచుకం (అంగవస్త్రం) దానమివ్వాలి.

Verse 34

दत्त्वा ततो महादेवं पूजयेच्च कपर्द्दिनम् । इति वृत्तं पुरा देवि चाक्षुषस्यांतरेऽभवत्

దానం చేసిన తరువాత మహాదేవుడు—కపర్దిన్ (జటాధారి ప్రభువు)—ను పూజించాలి. ఓ దేవీ, ఈ వృత్తాంతం పురాతన కాలంలో చాక్షుష మన్వంతరంలో జరిగింది.

Verse 35

दधीच्यन्वयजातस्य वाडवस्य महा त्मनः । अस्मिन्पुनर्महादेवि प्राप्ते वैवस्वतेंऽतरे । और्वस्तु भार्गवे वंशे समुत्पन्नो महाद्विजः

దధీచి వంశంలో మహాత్ముడు వాడవుడు జన్మించాడు. మరల, ఓ మహాదేవీ, వైవస్వత మన్వంతరం వచ్చినప్పుడు భార్గవ వంశంలో మహాద్విజుడు ఔర్వుడు జన్మించాడు.

Verse 36

संक्षिप्तोऽसौ सरस्वत्या देवमात्रा महाप्रभः । तावत्स्थास्यत्यपां गर्भे यावन्मन्वतरावधिः

ఆ మహాప్రభువు దేవమాత సరస్వతీచే సంక్షిప్తంగా (సమాహితంగా) చేయబడెను. మన్వంతరాంతం వరకు అతడు జలగర్భంలో నిలిచి ఉంటాడు.

Verse 37

इति ते कथितं देवि सरस्वत्याः समुद्भवम् । श्रुतं पापहरं नृणां कीर्त्तिदं पुण्यवर्द्धनम्

ఓ దేవీ, ఈ విధంగా నేను సరస్వతీ సముద్భవాన్ని నీకు చెప్పాను. దీనిని వినితే మనుషుల పాపాలు తొలగి, కీర్తి కలిగి, పుణ్యం వృద్ధి చెందుతుంది.