Adhyaya 297

Verse 1

देव्युवाच । देवदेव जगन्नाथ संसारार्णवतारक । सविस्तरं तु मे ब्रूहि ऋषितोयामहोदयम्

దేవి పలికెను—హే దేవదేవా, జగన్నాథా, సంసారసముద్రతారకా! ఋషితోయా యొక్క ఉదయమహిమను నాకు విశదంగా చెప్పుము।

Verse 2

ऋषितोयेति तन्नाम कथं ख्यातं धरातले । कथं सा पुनरायाता देवदारुवने शुभे

‘ఋషితోయా’ అనే నామం భూమిపై ఎలా ప్రసిద్ధి పొందింది? మరియు ఆమె శుభమైన దేవదారువనానికి మళ్లీ ఎలా వచ్చింది?

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि सावधाना वचो मम । माहात्म्यमृषितोयायाः सर्वपातकनाशनम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవీ, వినుము; నేను వివరిస్తాను, నా వాక్యాలను శ్రద్ధగా గ్రహించుము. ఋషితోయా మహాత్మ్యం సమస్త పాపనాశకము।

Verse 4

देवदारुवने पुण्य ऋषयस्तपसा युताः । निवसंति वरारोहे शतशोथ सहस्रशः

పుణ్యమైన దేవదారువనంలో తపస్సుతో యుక్తులైన ఋషులు నివసించుచున్నారు, హే సుందరనితంబినీ—వారు వందలుగా, వేలుగా ఉన్నారు।

Verse 6

ते सर्वे चिंतयामासुः समेत्य च परस्परम् । सरस्वती महापुण्या शिरस्याधाय वाडवम्

వారందరూ పరస్పరం కూడి ఆలోచించిరి. మహాపుణ్యమయిన సరస్వతి తన శిరస్సుపై వాడవాగ్నిని ధరించి ఉండుట (వారి చింతనకు కారణమైంది)।

Verse 7

प्रभासं चिरकालेन क्षेत्रं चैव गमिष्यति । वापीकूपतडागादि मुक्त्वा सागरगामिनीम्

ఆమె దీర్ఘకాలానంతరం ప్రభాసక్షేత్రానికీ చేరుతుంది. బావులు, వాపీలు, చెరువులు మొదలైనవాటిని విడిచి సागरగామినీ నదిగా ప్రవహిస్తుంది.

Verse 8

नाह्लादं कुरुते चेतः स्नानदानजपेषु च । ब्रह्माणं प्रार्थयिष्यामो गत्वा ब्रह्मनिकेतनम्

ఇక స్నానం, దానం, జపం వీటిలో మా మనస్సుకు ఆనందం కలగడం లేదు. బ్రహ్మనికేతనానికి వెళ్లి బ్రహ్మదేవుని ప్రార్థించి మార్గదర్శనం కోరుదాం.

Verse 9

ईश्वर उवाच । एवं निमन्त्र्य ते सर्वे ऋषयस्तपसोज्ज्वलाः । गतास्ते ब्रह्मलोकं तु द्रष्टुं देवं पितामहम् । तुष्टुवुर्विविधैः स्तोत्रैर्ब्रह्माणं कमलोद्भवम्

ఈశ్వరుడు పలికెను: ఇలా పరస్పరం ఆహ్వానించి, తపస్సుతో ప్రకాశించే ఆ ఋషులందరూ పితామహ దేవుని దర్శించుటకు బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లారు. అక్కడ కమలోద్భవుడైన బ్రహ్మదేవుని నానావిధ స్తోత్రాలతో స్తుతించారు.

Verse 10

ऋषय ऊचुः । नमः प्रणवरूपाय विश्व कर्त्रे नमोनमः । तथा विश्वस्य रक्षित्रे नमोऽस्तु परमात्मने

ఋషులు పలికిరి: ప్రణవరూపుడవైన నీకు నమస్కారం; విశ్వకర్తకు పునఃపునః నమస్కారం. అలాగే జగద్రక్షకుడైన పరమాత్మకు మా ప్రణామము.

Verse 11

तथा तस्यैव संहर्त्रे नमो ब्रह्मस्वरूपिणे । पितामह नमस्तुभ्यं सुरज्येष्ठ नमोऽस्तु ते

అదేవిధంగా ఆ విశ్వాన్ని సంహరించువాడైన బ్రహ్మస్వరూపునికి నమస్కారం. ఓ పితామహా, నీకు ప్రణామం; ఓ దేవజ్యేష్ఠా, నీకు నమస్కారం కలుగుగాక.

Verse 12

चतुर्वक्त्र नमस्तुभ्यं पद्मयोने नमोऽस्तु ते । विरंचये नमस्तुभ्यं विधये वेधसे नमः

ఓ చతుర్ముఖా! నీకు నమస్కారం; ఓ పద్మయోని! నీకు నమో నమః. ఓ విరంచి! నీకు ప్రణామం; ఓ విధాత, ఓ వేదహస్! నీకు నమః.

Verse 13

चिदानन्द नमस्तुभ्यं हिरण्यगर्भ ते नमः । हंसवाहन ते नित्यं पद्मासन नमोऽस्तुते

ఓ చిదానందస్వరూపా! నీకు నమస్కారం; ఓ హిరణ్యగర్భా! నీకు నమః. ఓ నిత్య హంసవాహనా! ఓ పద్మాసనా! నీకు నమోఽస్తు.

Verse 14

एवं संस्तुवतां तेषामृषीणामूर्ध्वरेतसाम् । उवाच परमप्रीतो ब्रह्मा लोक पितामहः

ఈ విధంగా ఊర్ధ్వరేతసులైన ఋషులు స్తుతించగా, లోకపితామహుడు బ్రహ్మ పరమానందంతో పలికెను.

Verse 15

स्वागतं वै द्विजश्रेष्ठा युष्माकं कृतवानहम् । स्तोत्रेणानेन दिव्येन वृणुध्वं वरमुत्तमम्

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా! మీకు స్వాగతం; మీ రాకను నేను సత్కరించితిని. ఈ దివ్య స్తోత్రముచే మీరు ఉత్తమ వరాన్ని వ్రణించండి.

Verse 16

ऋषय ऊचुः । अभिषेकाय नो देव नदी पापप्रणाशिनी । विलोक्यते सुरश्रेष्ठ देहि नो वरमुत्तमम्

ఋషులు పలికిరి—ఓ దేవా! మా అభిషేకార్థం పాపనాశిని నదిని కోరుచున్నాము. ఓ సురశ్రేష్ఠా! మాకు ఈ ఉత్తమ వరాన్ని ప్రసాదించుము.

Verse 17

ईश्वर उवाच । इत्युक्तस्तैस्तदा ब्रह्मा मुनिभिस्तपसोज्ज्वलैः । वीक्षांचक्रे तदा सर्वा मूर्तिमत्यश्च निम्नगाः

ఈశ్వరుడు పలికెను—తపస్సుతో ప్రకాశించే మునులు ఇలా పలికినప్పుడు, బ్రహ్మదేవుడు ఆ సమయంలో క్రిందకు ప్రవహించే మూర్తిమంతమైన సమస్త నదులను సమ్యకుగా పరిశీలించాడు।

Verse 18

गङ्गा च यमुना चैव तथा देवी सरस्वती । चन्द्रभागा च रेवा च शरयूर्गंडकी तथा

గంగా, యమునా మరియు దేవి సరస్వతి; అలాగే చంద్రభాగా, రేవా (నర్మదా), శరయూ, గండకీ—ఈ పవిత్ర నదులన్నీ అక్కడ సముపస్థితమయ్యాయి।

Verse 19

तापी चैव वरारोहे तथा गोदावरी नदी । कावेरी चन्द्रपुत्री च शिप्रा चर्मण्वती तथा

మరియు తాపీ కూడా, ఓ సుందరీ; అలాగే గోదావరి నది; కావేరి, చంద్రపుత్రీ, శిప్రా, చర్మణ్వతీ—ఇవన్నీ కూడా అక్కడికి వచ్చాయి।

Verse 20

सिन्धुश्च वेदिका चैव नदाः सर्वे वरानने । मूर्तिमत्यः स्थिताः सर्वाः पवित्राः पापनाशिनी

సింధు మరియు వేదికా కూడా; ఓ సుందరముఖీ, సమస్త నదులు అక్కడ మూర్తిమంతులై నిలిచాయి—అన్నీ పవిత్రాలు, పాపనాశినులు।

Verse 21

दृष्ट्वा पितामहः सर्वा गत्वरा धरणीं प्रति । देवदारुवने रम्ये प्रभासे क्षेत्र उत्तमे । कमण्डलौ कृता दृष्टिर्विविशुस्ताः कमण्डलुम्

అవన్నీ చూచి పితామహుడు (బ్రహ్మ) భూమివైపు దృష్టి మళ్లించాడు। ప్రభాస అనే ఉత్తమ క్షేత్రంలోని रम్య దేవదారు వనంలో ఆయన కమండలుపై చూపు నిలిపాడు; అప్పుడు ఆ నదులు కమండలులో ప్రవేశించాయి।

Verse 22

।ब्रह्मोवाच । धृताः सर्वा महापुण्या नद्यो ब्रह्मकमण्डलौ । प्रविष्टाः पृथिवीं यांतु ऋषीणामनुकम्पया

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఈ మహాపుణ్యప్రదమైన నదులన్నీ బ్రహ్ముని కమండలులో ధారితమై ఉన్నాయి. ఋషులపై అనుకంపతో అందులో ప్రవేశించి, ఇప్పుడు భూమిపై ప్రవహించుగాక.

Verse 23

प्रहिणोमि यद्येकां च ह्यन्या रुष्यति मे द्विजाः । तस्मात्सर्वाः प्रमोक्ष्यामि कमण्डलुकृतालयाः

ఓ ద్విజులారా! నేను ఒక్కదానినే పంపితే మిగిలిన నదులు నాపై కోపించవచ్చు. అందుచేత కమండలును తమ నివాసంగా చేసుకున్న ఆ నదులన్నిటినీ నేను విడుదల చేస్తాను.

Verse 24

ईश्वर उवाच । ततो ब्रह्मा मुमोचाऽथ तत्रस्थाश्च महापगाः । मुक्त्वा ब्रह्मा मुनीन्सर्वान्प्रोवाचेदं पुनःपुनः

ఈశ్వరుడు పలికెను—అప్పుడు బ్రహ్ముడు వాటిని విడుదల చేశాడు; అక్కడ ఉన్న మహానదులు ప్రవహించాయి. సమస్త మునులను సాంత్వనపరచి బ్రహ్ముడు ఈ మాటలను మళ్లీ మళ్లీ పలికెను.

Verse 25

ऋषिभिः प्रार्थ्यमानेन नद्यो मुक्ता मया यतः । तोयरूपा महावेगा अभिषेकाय सत्वराः

ఋషులు ప్రార్థించినందున నేను ఈ నదులను విడుదల చేశాను. ఇవి జలరూపమై మహావేగంతో అభిషేకార్థం త్వరగా పరుగెత్తుతున్నాయి.

Verse 26

ऋषितोयेति नाम्ना सा भविष्यति धरातले । ऋषीणां वल्लभा देवी सर्वपातकनाशिनी

భూమిపై ఆమె ‘ఋషితోయా’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందుతుంది. ఋషులకు ప్రియమైన ఆ దేవీనది సమస్త పాతకాలను నశింపజేయునది.

Verse 27

ईश्वर उवाच । एवं देवि समायाता देवदारुवने नदी । ऋषितोयेति विख्याता पवित्रा च वरानने

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే దేవి, ఈ విధంగా ఆ నది దేవదారువనానికి చేరింది. ఆమె ‘ఋషితోయా’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందింది; హే సుందరముఖి, ఆమె పరమ పవిత్రురాలు.

Verse 28

तूर्यदुंदुभिनिर्घोषैर्वेदमङ्गलनिःस्वनैः । समुद्रं प्रापिता देवी ऋषिभिर्वेदपारगैः

తూర్యదుందుభుల ఘోషలతో, వేదమంగళ శుభధ్వనులతో కూడ, వేదపారంగత ఋషులు దేవిని విధివిధానంగా సముద్రానికి చేర్చిరి.

Verse 29

सर्वत्र सुलभा देवी त्रिषु स्थानेषु दुर्लभा । महोदये महातीर्थे मूलचंडीशसन्निधौ

దేవి సర్వత్ర సులభురాలే; అయితే ఈ మూడు స్థలాలలో—మహోదయలో, మహాతీర్థంలో, మూలచండీశ సన్నిధిలో—ఆమె లభ్యత విశేషంగా దుర్లభమని చెప్పబడుతుంది.

Verse 30

समुद्रेण समेता तु यत्र सा पूर्ववाहिनी । यत्रर्षितोया लभ्येत तत्र किं मृग्यते परम्

ఆమె సముద్రంతో సంగమించి తూర్పు దిశగా ప్రవహించే చోట, ‘ఋషితోయా’ లభించే చోట—అదికన్నా మించిన పరమ లక్ష్యం ఇంకేమి వెదకాలి?

Verse 31

मनुष्यास्ते सदा धन्यास्तत्तोयं तु पिबंति ये । अस्थीनि यत्र लीयंते षण्मासाभ्यन्तरेण तु

ఆ పవిత్ర జలాన్ని పానము చేసే మనుష్యులు సదా ధన్యులు; ఎందుకంటే అక్కడ ఎముకలుకూడా ఆరు నెలల లోపల కరిగి లీనమవుతాయని శ్రుతి చెబుతుంది.

Verse 32

प्रातःकाले वहेद्गंगा सायं च यमुना तथा

ప్రాతఃకాలంలో ఇది గంగారూపంగా ప్రవహిస్తుంది; సాయంకాలంలో అలాగే యమునారూపంగా ప్రవహిస్తుంది।

Verse 33

नदीसहस्रसंयुक्ता मध्याह्ने तु सरस्वती । अपराह्णे वहेद्रेवा सायाह्ने सूर्यपुत्रिका

మధ్యాహ్నంలో ఇది సహస్ర నదులతో సంయుక్తమైన సరస్వతీగా ఉంటుంది; అపరాహ్నంలో రేవారూపంగా ప్రవహిస్తుంది; సాయాహ్నంలో సూర్యపుత్రికగా మారుతుంది.

Verse 34

एवं जानन्नरो यस्तु तत्र स्नान विचक्षणः । आचरेद्विधिना श्राद्धं स तस्याः फलभाग्भवेत्

ఇలా తెలిసికొని అక్కడ స్నానం చేసే వివేకవంతుడు విధిపూర్వకంగా శ్రాద్ధం ఆచరిస్తే, అతడు దాని సంపూర్ణ ఫలానికి భాగస్వామి అవుతాడు.

Verse 35

एवं संक्षेपतः प्रोक्तमृषितोयामहोदयम् । सर्वपापहरं नृणां सर्वकामफलप्रदम्

ఇలా సంక్షేపంగా మహోదయంలోని ఋషితోయ మహాత్మ్యం చెప్పబడింది—ఇది మనుష్యుల సర్వపాపాలను హరించి, సమస్త ధర్మసమ్మత కోరికల ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 85

तेषां निवसतां तत्र बहुकालो गतः प्रिये । पुत्रपौत्रैः प्रवृद्धास्ते दारुकं व्याप्य संस्थिताः

ప్రియమా, అక్కడ నివసిస్తూ ఉండగా వారికి చాలా కాలం గడిచిపోయింది. వారు కుమారులు, మనవళ్లతో వృద్ధి చెంది, దారుకమంతటా వ్యాపించి అక్కడే స్థిరపడ్డారు.

Verse 297

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य ऋषितोयामाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तनवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణము—ఏకాశీతి సహస్ర శ్లోకసంహితలో—సప్తమ ప్రభాసఖండములో, ప్రథమ ‘ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్య’ విభాగములో ‘ఋషితోయా మాహాత్మ్యవర్ణనం’ అను పేరుగల రెండువందల తొంభైఏడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।