Adhyaya 296
ఈ అధ్యాయంలో ఈశ్వరుడు ప్రాభాస ఖండంలోని ‘దేవకుల’ అనే పవిత్ర క్షేత్రాన్ని తత్త్వపూర్వకంగా వర్ణిస్తాడు. అది ఆగ్నేయ దిశలో గవ్యూతి-ప్రమాణ దూరంలో ఉన్నదని, పురాతనకాలంలో దేవులు–ఋషుల సమావేశాల వల్ల దాని మహిమ స్థిరపడిందని, ముందుగా ప్రతిష్ఠితమైన లింగ ప్రభావంతోనే ఆ స్థలానికి ‘దేవకుల’ అనే ప్రామాణిక నామం కలిగిందని చెప్పబడింది. తదుపరి పశ్చిమదిశగా ‘ఋషులకు ప్రియమైన’ ఋషితోయా నది మహాత్మ్యం వస్తుంది—ఆ నది సమస్త పాపాలను హరించేదిగా పేర్కొనబడింది. విధివిధానాలతో స్నానం చేసి పితృదేవతలకు తర్పణాదులు చేస్తే దీర్ఘకాల పితృసంతృప్తి కలుగుతుందని నియమం చెప్పబడింది. దానధర్మం కూడా వివరించబడింది: ఆషాఢ అమావాస్యనాడు స్వర్ణం, అజినం, కంబళం దానం చేస్తే దాని పుణ్యం పౌర్ణమి వరకు క్రమంగా పెరిగి పదహారు రెట్లు అవుతుందని చెప్పబడింది. ఫలశ్రుతిలో—ఈ పవిత్ర భూభాగంలో స్నానం, తర్పణం, దానం చేయడం వల్ల ఏడు జన్మల పాపాలూ నశించి మోక్షం లభిస్తుందని ప్రకటించబడింది.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्मादाग्नेयदिग्भागे गव्यूतिसप्तकेन च । स्थानं देवकुलंनाम देवानां यत्र संगमः
ఈశ్వరుడు పలికెను—ఆ స్థలమునుండి ఆగ్నేయ దిశలో ఏడు గవ్యూతుల దూరమున ‘దేవకుల’ అనే పవిత్రస్థలం ఉంది; అక్కడ దేవతల సంగమము జరుగుతుంది.
Verse 2
ऋषीणां यत्र सिद्धानां पुरा लिंगे निपातिते । यस्माज्जातो महादेवि तस्माद्देवकुलं स्मृतम्
ఓ మహాదేవీ! ప్రాచీనకాలంలో ఋషులు, సిద్ధులు అక్కడ లింగంపై అర్పణలు సమర్పించినప్పుడు దానినుండి దివ్యప్రకటన కలిగింది; అందువల్ల అది ‘దేవకుల’మని ప్రసిద్ధి చెందింది.
Verse 3
तस्य पश्चिमदिग्भाग ऋषितोया महानदी । ऋषीणां वल्लभा देवि सर्वपातकनाशिनी
దాని పశ్చిమ భాగంలో ‘ఋషితోయా’ అనే మహానది ప్రవహిస్తుంది; ఓ దేవీ! అది ఋషులకు ప్రియమైనది, సమస్త పాతకాలను నశింపజేసేది.
Verse 4
तत्र स्नात्वा नरः सम्यक्पितॄणां निर्वपेन्नरः । सप्तवर्षायुतान्येव पितॄणां तृप्तिमावहेत्
అక్కడ విధివిధానంగా స్నానం చేసి మనిషి పితృదేవతలకు యథావిధిగా పిండ-తర్పణం సమర్పించాలి; అలా చేస్తే పితృులకు డెబ్బై వేల సంవత్సరాలు తృప్తి కలుగుతుంది।
Verse 5
सुवर्णं तत्र देयं तु अजिनं कंबलं तथा । आषाढे त्वमावास्यायां यत्किञ्चिद्दीयते ध्रुवम्
ఆ పవిత్ర స్థలంలో బంగారం, అజినం (మృగచర్మం) మరియు కంబళం దానం చేయాలి; ఆషాఢ మాస అమావాస్యనాడు ఏది దానం చేసినా అది తప్పక ఫలప్రదమవుతుంది।
Verse 6
वर्द्धते षोडशगुणं यावदायाति पूर्णिमा
పౌర్ణమి వచ్చే వరకు దాని (దానఫలం) పదహారు రెట్లు వృద్ధి చెందుతుంది।
Verse 7
सुवर्णं तत्र देयं तु अजिनं कंबलं तथा । मुच्यते पातकैः सर्वैः सप्तजन्मकृतैरपि
అక్కడ బంగారం, అజినం (మృగచర్మం) మరియు కంబళం దానం చేయాలి; దానివల్ల ఏడు జన్మల్లో చేసిన పాపాలన్నిటి నుంచీ కూడా విముక్తి లభిస్తుంది।
Verse 296
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य ऋषितोयानदीमाहात्म्यवर्णनंनाम षण्णवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, ఏడవ ప్రభాసఖండంలో, ‘ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్య’ ప్రథమ భాగాంతర్గతంగా ‘ఋషితోయా నదీమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే రెండువందల తొంభై ఆరవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।