Adhyaya 242
ఈశ్వరుడు మహాదేవికి దేవీ కుమారికా సమీపంలో, తూర్పు దిశలో ఉన్న రక్షణకరమైన ఒక ప్రసంగాన్ని వివరిస్తాడు. రథంతర కల్పంలో రురు అనే మహాసురుడు లోకాలకు భయంకరుడై దేవులు, గంధర్వులను పీడించి, తపస్వులు మరియు ధర్మాచారులను హతమార్చి వైదికాచారాన్ని ఛిన్నం చేశాడు; భూమిపై స్వాధ్యాయం, వషట్కారాలు, యజ్ఞోత్సవాలు క్షీణించాయి. అప్పుడు దేవులు, మహర్షులు అతని వధోపాయాన్ని ఆలోచిస్తూ తమ శరీరాల నుండి వెలువడిన స్వేదం నుండి పద్మలోచన దివ్య కుమారిని ప్రదర్శింపజేశారు; ఆమె తన కార్యాన్ని అడగగా, సంకట నివారణకు నియమించారు. దేవి నవ్వినప్పుడు ఆ నవ్వు నుండి పాశం, అంకుశం ధరించిన సహచరీ కుమారులు ఉద్భవించి యుద్ధంలో రురు సైన్యాన్ని తరిమివేశారు. రురు తామస మాయను ప్రయోగించినా దేవి మోహితురాలు కాలేదు; శక్తితో అతన్ని విద్ధించింది. రురు సముద్రం వైపు పారిపోతే దేవి వెంబడించి సముద్రంలో ప్రవేశించి ఖడ్గంతో అతని శిరఛ్ఛేదం చేసి చర్మ-ముండధరా రూపంతో బయలుదేరింది. ప్రభాస క్షేత్రానికి తిరిగి వచ్చి ఆమె తేజోవంతమైన బహురూప పరివారంతో విరాజిల్లింది. ఆశ్చర్యపోయిన దేవులు ఆమెను చాముండా, కాలరాత్రి, మహామాయ, మహాకాళీ/కాళికా మొదలైన ఉగ్ర-రక్షక నామాలతో స్తుతించారు. దేవి వరాలు ప్రసాదించగా—ఈ క్షేత్రంలోనే ఆమె స్థిరంగా ఉండాలని, ఆమె స్తోత్రం పఠించేవారికి వరదాయకమవాలని, భక్తితో ఆమె ఉద్భవకథ వినేవారు శుద్ధి మరియు పరాగతిని పొందాలని దేవులు కోరారు. శుక్లపక్షంలో, ముఖ్యంగా ఆశ్విన మాస నవమీనాడు పూజ శుభమని చెప్పబడింది. చివరికి దేవి అక్కడే నివసించి, దేవులు శత్రువులను జయించి స్వర్గానికి తిరిగివెళ్తారు.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि यत्र देवीकुमारिका । तस्यैव पूर्वदिग्भागे स्थिता रक्षार्थमेव हि
ఈశ్వరుడు పలికెను—హే మహాదేవీ! అనంతరం దేవీ కుమారికా విరాజించే స్థలానికి వెళ్లవలెను; ఆ ప్రాంతపు తూర్పు దిక్భాగంలో ఆమె రక్షార్థమే నిలిచియున్నది।
Verse 2
पुरा रथंतरे कल्पे रुरुर्नाम महासुरः । उत्पन्नः स महाकायः सर्वलोकभयावहः
పూర్వం రథంతర కల్పంలో ‘రురు’ అనే మహాసురుడు ఉద్భవించాడు; అతడు మహాకాయుడై సమస్త లోకాలకు భయంకరుడయ్యాడు।
Verse 3
तेन देवाः सगन्धर्वास्त्रासितास्त्रिदशा लयात् । तस्य भीत्या ततः सर्वे ब्रह्मलोकमधिस्थिताः
అతని వల్ల దేవతలు గంధర్వులతో కూడ భయభ్రాంతులయ్యారు; త్రిదశులు ఆతంకంతో పారిపోయారు. అతని భయంతో ఆపై అందరూ బ్రహ్మలోకంలో ఆశ్రయించారు।
Verse 4
तथा भूमितले विप्रान्यज्वनोऽथ तपस्विनः । निजघान स दुष्टात्मा ये चान्ये धर्मचारिणः
అలాగే భూమితలమున ఆ దుష్టాత్ముడు బ్రాహ్మణులను, యజ్ఞములు చేయు యజమానులను, తపస్వులను, ఇంకా ఇతర ధర్మాచారులను కూడ హతమార్చెను।
Verse 5
निःस्वाध्यायवषट्कारं तदाऽसीद्धरणीतलम् । नष्टयज्ञोत्सवं सर्वं रुरोर्भयनिपीडितम्
అప్పుడు ధరణీతలము స్వాధ్యాయధ్వని మరియు ‘వషట్’ నాదము లేనిదై నిశ్శబ్దమైంది; రురు భయపీడనచేత సమస్త యజ్ఞోత్సవములు నశించెను।
Verse 6
ततः प्रव्यथिता देवास्तथा सर्वे महर्षयः । समेत्यामंत्रयन्मंत्रं वधार्थं तस्य दुर्मतेः
అనంతరం తీవ్రంగా కలతచెందిన దేవతలును సమస్త మహర్షులును కూడి, ఆ దుర్మతి వధార్థమై పవిత్ర మంత్రాన్ని ఆహ్వానించిరి।
Verse 7
ततः कायोद्भवः स्वेदः सर्वेषां समजायत । तेषां चिंतयतां देवि निरोधाज्जगृहुश्च तम्
అనంతరం, ఓ దేవీ, వారందరిలో దేహమునుండి పుట్టిన చెమట ఉద్భవించెను; వారు ధ్యానించుచు నియమనిగ్రహముచేత ఆ తత్త్వమును సమీకరించి నిలుపుకొనిరి।
Verse 8
तत्र कन्या समुत्पन्ना दिव्या कमललोचना । व्यापयंती दिशः सर्वाः सर्वेषां पुरतः स्थिता
అక్కడ దివ్యమైన కమలలోచన కన్య ఉద్భవించెను; ఆమె తన ప్రభావముతో సమస్త దిశలను వ్యాపింపజేసి అందరి ముందర నిలిచెను।
Verse 9
सर्वान्देवांस्ततः प्राह किमर्थं निर्मितास्म्य हम् । तद्वः कार्यं करिष्यामि श्रुत्वा तस्यास्तदा गिरम्
అప్పుడు ఆమె సమస్త దేవతలను ఉద్దేశించి పలికింది— “నన్ను ఏ ప్రయోజనార్థం సృష్టించారు? మీ మాట విని మీ కార్యాన్ని నేను తప్పక సిద్ధి చేస్తాను।” ఆమె వాక్యాన్ని విని దేవతలు ఏకాగ్రంగా శ్రవణం చేశారు.
Verse 10
आचख्युः संकटं तस्यास्ते देवा रुरुचेष्टितम् । श्रुत्वा जहास सा देवी देवानां कार्य सिद्धये
దేవతలు రురు చేసిన కార్యాల వల్ల కలిగిన తమ సంకటాన్ని ఆమెకు వివరించారు. అది విని దేవతల కార్యసిద్ధి కోసం ఆ దేవి హాస్యమాడింది.
Verse 11
तस्या हसंत्या निश्चेरुर्वरांगाः कन्यकाः पुनः । पाशांकुशधराः सर्वाः पीनश्रोणिपयोधराः
ఆ దేవి నవ్వుతుండగా మళ్లీ శోభనాంగులైన అనేక కన్యలు బయలుదేరాయి— అందరూ పాశం, అంకుశం ధరించినవారు; పుష్ట నితంబాలు, పుష్ట స్తనాలు కలవారు.
Verse 12
फेत्कारारावमात्रेण त्रास यंत्यश्चराचरम् । अन्वगात्सा रुरुर्यत्र ताभिः सार्द्धं यशस्विनी
వారి భయంకర ఫేత్కార నాదమాత్రంతో చరాచరమంతా భీతిగొంది. ఆ యశస్విని దేవి వారితో కలిసి రురు ఉన్న చోటికి వెళ్లింది.
Verse 13
अथाभूत्तुमुलं तासां युद्धं घोरं तु तैः सह । शस्त्रास्त्रैर्विविधैर्घोरैः शत्रुपक्ष क्षयंकरैः
అప్పుడు ఆ కన్యలతో వారిమధ్య ఘోరమైన, కలకలమయమైన యుద్ధం చెలరేగింది. శత్రుపక్షాన్ని నాశనం చేసే అనేక విధాల భయంకర శస్త్రాస్త్రాలు ప్రయోగించబడ్డాయి.
Verse 14
ताभिस्तदनुगाः सर्वे प्रहारैर्जर्जरीकृताः । पराङ्मुखाः क्षणेनैव जाताः केचिन्निपातिताः
ఆమెల దెబ్బలతో అతని అనుచరులంతా చిత్తయ్యారు. క్షణములోనే వారు వెనుదిరిగి పారిపోయారు; కొందరు అక్కడికక్కడే పడిపోయారు.
Verse 15
ततो हतं बलं दृष्ट्वा रुरुर्मायामथाऽसृजत् । तामसींनाम देवेशि तयामुह्यत नैव सा
తన సైన్యం హతమైనదని చూసి దానవుడు రురు ‘తామసీ’ అనే మాయను విసిరాడు. కానీ ఓ దేవేశి, ఆ మోసంతో దేవి ఏమాత్రం మోహితురాలుకాలేదు.
Verse 16
तमोभूते ततस्तत्र देवी दैत्यं तदा रुरुम् । शक्त्या बिभेद हृदये ततो मूर्छां जगाम ह
అక్కడ చీకటి వ్యాపించినప్పుడు దేవి దానవుడు రురును శక్తితో హృదయంలో ఛేదించింది. వెంటనే అతడు మూర్ఛపోయాడు.
Verse 17
मुहूर्त्ताल्लब्धसंज्ञोऽथ ज्ञात्वा तस्याः पराक्रमम् । पलायनकृतोत्साहः समुद्राभिमुखो ययौ
కొద్దిసేపటికి అతడు స్పృహ పొందాడు; ఆమె పరాక్రమాన్ని గ్రహించి పారిపోవాలని నిశ్చయించి సముద్రం వైపు ముఖం పెట్టి వెళ్లాడు.
Verse 18
साऽपि देवी जगामाथ पृष्ठतोऽस्य दुरात्मनः । स्तूयमाना सुरगणैः किंनरैः समहोरगैः
ఆ దేవి కూడా ఆ దురాత్ముని వెనుక వెనుక వెళ్లింది; దేవగణాలు, కిన్నరులు, మహోరగులు (నాగులు) ఆమెను స్తుతిస్తూ ఉన్నారు.
Verse 19
ततः प्रविश्य जलधिं तं दृष्ट्वा दानवं रुषा । खङ्गाग्रेण शिरश्छित्त्वा चर्ममुण्डधरा ततः
అనంతరం ఆమె సముద్రంలో ప్రవేశించి ఆ దానవుణ్ణి చూచి కోపంతో ఖడ్గధారతో అతని శిరస్సును ఛేదించి, తరువాత చర్మమును మరియు ఛిన్నముండమును ధరించింది।
Verse 20
निश्चक्राम पुनस्तस्मात्प्रभासं क्षेत्रमागता । कन्या सैन्येन संयुक्ता बहुरूपेण भास्वता
తరువాత ఆమె అక్కడి నుండి మళ్లీ బయలుదేరి ప్రభాస పుణ్యక్షేత్రానికి వచ్చింది; కన్యారూపంగా, సైన్యంతో కూడి, అనేక రూపాలతో ప్రకాశించింది।
Verse 21
देवैः सुविस्मितैर्दृष्टा चर्ममुण्डधरा वरा । ततो देवाः स्तुतिं चक्रुः कृतांजलिपुटाः स्थिताः
దేవులు అత్యంత ఆశ్చర్యంతో ఆ శ్రేష్ఠ చర్మముండధరిని చూశారు; అప్పుడు దేవులు అంజలి జోడించి నిలిచి స్తుతి చేశారు।
Verse 22
देवा ऊचुः । जय त्वं देवि चामुंडे जय भूतापहारिणि । जय सर्वगते देवि कालरात्रि नमोऽस्तु ते
దేవులు పలికిరి—జయము నీకే, ఓ దేవి చాముండే; జయము నీకే, ఓ భూతాపహారిణీ. జయము నీకే, ఓ సర్వగత దేవి; ఓ కాలరాత్రీ, నీకు నమస్కారం।
Verse 23
भीमरूपे शिवे विद्ये महामाये महोदये । महाभागे जये जृम्भे भीमाक्षि भीमदर्शने
హే భీమరూపిణీ, హే శివే, హే విద్యే, హే మహామాయే, హే మహోదయే! హే మహాభాగే, హే జయే, హే జృంభే; హే భీమాక్షీ, హే భీమదర్శనే!
Verse 24
महामाये विचित्रांगि गेयनृत्यप्रिये शुभे । विकरालि महाकालि कालिके कालरूपिणि
ఓ మహామాయా! విచిత్రాంగీ, గేయనృత్యప్రియే శుభే. ఓ వికరాళీ, ఓ మహాకాళీ, ఓ కాలికా—ఓ కాలరూపిణీ!
Verse 25
प्रासहस्ते दण्डहस्ते भीमहस्ते भयानने । चामुण्डे ज्वलमानास्ये तीक्ष्णदंष्ट्रे महाबले । शवयानस्थिते देवि प्रेतसंघनिषेविते
హే దేవీ! ప్రాసహస్తే, దండహస్తే, భీమహస్తే, భయాననే. హే చాముండే! జ్వలమానాస్యే, తీక్ష్ణదంష్ట్రే, మహాబలే. శవయానస్థితే, ప్రేతసంఘనిషేవితే!
Verse 26
एवं स्तुता तदा देवी सर्वैः शक्रपुरोगमैः । प्रहृष्टवदना भूत्वा वाक्यमेतदुवाच ह
ఇలా శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ముందుండగా సమస్త దేవతలచే స్తుతింపబడిన దేవి, హర్షభరిత ముఖంతో ఈ వాక్యమును పలికెను.
Verse 27
वरं वृणुध्वं भद्रं वो नित्यं यन्मनसि स्थितम् । अहं दास्यामि तत्सर्वं यद्यपि स्यात्सुदुर्ल्लभम्
“వరము కోరుడి—మీకు మంగళం కలుగుగాక—మీ మనస్సులో నిత్యం స్థిరమైనదేదైనా. అది ఎంత దుర్లభమైనదైనా, అంతటినీ నేను ప్రసాదించెదను.”
Verse 28
देवा ऊचुः । कृतकृत्यास्त्वया भद्रे दानवस्य निषूदनात्
దేవులు పలికిరి: “హే భద్రే! దానవుని సంహరించి నీవు మా కార్యాన్ని సిద్ధింపజేసితివి.”
Verse 29
स्तोत्रेणानेन यो देवि त्वां वै स्तौति वरानने । तस्य त्वं वरदा देवि भव सर्वगता सती
హే వరాననే దేవీ! ఈ స్తోత్రంతో ఎవడు భక్తితో నిన్ను స్తుతిస్తాడో, అతనికి నీవు వరదాయినిగా భవించు; హే సర్వవ్యాపిని సతీ।
Verse 30
यश्चेदं शृणुयाद्भक्त्या तव देवि समुद्भवम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः स प्राप्नोतु परां गतिम्
మరియు హే దేవీ! ఎవడు భక్తితో నీ ప్రాదుర్భావ కథను వినుతాడో, అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై పరమగతిని పొందుగాక।
Verse 31
अस्मिन्क्षेत्रे त्वया देवि स्थितिः कार्या सदा शुभे
హే శుభే దేవీ! ఈ క్షేత్రంలో నీవు సదా నీ నివాసాన్ని స్థాపించుము।
Verse 32
अत्र त्वां पूजयेद्यस्तु शुक्लपक्षे समाहितः । नवम्यामाश्विने मासि तस्य कार्यं सदा शुभम्
ఎవడు సమాహితచిత్తుడై ఇక్కడ శుక్లపక్షంలో, ఆశ్విన మాస నవమినాడు నిన్ను పూజిస్తాడో—అతని కార్యాలు సదా శుభప్రదమగును।
Verse 33
ईश्वर उवाच । एवमुक्ता महादेवी तत्रैव निरताऽभवत् । देवास्त्रिविष्टपं जग्मुः प्रहृष्टा हतशत्रवः
ఈశ్వరుడు పలికెను—ఇలా పలుకబడిన మహాదేవి అక్కడే నిమగ్నమై నిలిచెను. దేవతలు శత్రువులను సంహరించి, హర్షితులై త్రివిష్టపం (స్వర్గం)కు వెళ్లిరి।
Verse 242
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कुमारीमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండంలోని ప్రథమ ‘ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్య’ భాగంలో ‘కుమారీమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే ద్విశతచత్వారింశదుత్తర ద్విశతతమ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।