
అధ్యాయం 241లో ఈశ్వరుడు ప్రభాసక్షేత్రంలోని బలభద్రునితో సంబంధమున్న, శేషుడు (సర్పరూపం)గా ప్రసిద్ధమైన ఒక దేవస్థానాన్ని వివరిస్తాడు. ఈ స్థలం మిత్రవనంలో ఉండి, రెండు గవ్యూతుల విస్తీర్ణంగా చెప్పబడింది; ఇక్కడ త్రిసంగమ తీర్థం కూడా ఉంది, దానిని పురాణప్రసిద్ధ ‘పాతాళపథం’ ద్వారా చేరవచ్చని పేర్కొంటుంది. ఆలయరూపం లింగాకారమై మహాప్రభగా (అత్యంత తేజస్సుతో) ఉండి, రేవతితో కలిసి “శేష” అనే పేరుతో ఖ్యాతి పొందిందని చెబుతుంది. తదుపరి స్థానిక కథ—జరా అనే సిద్ధుడు, కౌలికుడు (నేతగాడు)గా వర్ణింపబడి, కథనశైలిలో ‘విష్ణుహంత’ అని చెప్పబడినవాడు, ఈ స్థలంలో లయాన్ని పొందుతాడు; ఆ తరువాత ఈ క్షేత్రం శేషనామంతో విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందుతుంది. చైత్ర శుక్ల త్రయోదశినాడు పూజావిధానం సూచించి, గృహసౌఖ్యం, సంతానం-మనవళ్లు, పశుసంపద, ఒక సంవత్సరం మంగళం లభిస్తాయని ఫలశ్రుతి చెబుతుంది. పిల్లలకు మసూరిక/విస్ఫోటక వంటి పుండ్లు-పొక్కుల వ్యాధుల నుండి రక్షణ కూడా పేర్కొంటుంది. అన్ని వర్గాల్లో ఈ స్థలం ప్రీతిపాత్రమై, పశు-పుష్ప-వివిధ బలి అర్పణలతో శేషుడు త్వరగా ప్రసన్నుడై, సঞ্চిత పాపాన్ని నశింపజేస్తాడని తత్త్వంగా ప్రకటిస్తుంది.
Verse 1
ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितं पश्येद्बलभद्रकलेवरम् । शेषरूपेण यत्रासौ प्रात्यजत्स्वकलेवरम्
ఈశ్వరుడు పలికెను: అక్కడే స్థితమైన బలభద్రుని కలేవరాన్ని దర్శించవలెను—అక్కడ ఆయన శేషరూపం ధరించి తన దేహాన్ని త్యజించాడు.
Verse 2
गतस्त्रैसंगमे तीर्थे तत्र पातालवर्त्मना । अस्मिन्मित्रवने देवि गव्यूतिद्वयविस्तृते
అతడు పాతాళమార్గం ద్వారా వెళ్లి త్రైసంగమ తీర్థానికి చేరెను. హే దేవీ! ఈ మిత్రవనం రెండు గవ్యూతుల విస్తీర్ణముగా వ్యాపించి ఉంది.
Verse 3
कलेवरं स्थितं देवि लिंगाकारं महाप्रभम् । रेवत्या सहितं तत्र शेषनामेति विश्रुतम्
హే దేవీ, అక్కడ మహాప్రభుని లింగాకారమైన పవిత్ర కలేవరం స్థాపితమై ఉంది; రేవతీతో కూడి అది అక్కడ ‘శేష’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి చెందింది।
Verse 4
यत्र सिद्धः पुरा देवि जरानामा तु कौलिकः । विष्णुहंता भल्लतीर्थे सोऽस्मिन्स्थाने लयं गतः
హే దేవీ, ఈ స్థలంలో పూర్వం ‘జరా’ అనే పేరుగల కౌలికుడు (నేతకారుడు) సిద్ధుడుగా ఉండెను; భల్లతీర్థంలో విష్ణుహంతుడైన అతడు ఇక్కడే లయం (పరమ లీనత) పొందెను।
Verse 5
तत्प्रभृत्येव सकले शेष इत्यभिविश्रुतः । चैत्रे शुक्लत्रयोदश्यां यस्तं पूजयते नरः । स पुत्रपौत्रपशुमान्वर्षं क्षेमेण गच्छति
అప్పటినుంచి ఆయన సమస్త లోకంలో ‘శేష’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు. చైత్ర శుక్ల త్రయోదశినాడు ఎవడు ఆయనను పూజిస్తాడో, వాడు పుత్రపౌత్రులు, పశుసంపదతో కూడి సంవత్సరమంతా క్షేమంగా గడుపుతాడు।
Verse 6
मसूरिकादिरोगेभ्यः शिशूनां न भयं भवेत् । विस्फोटकादिरोगेभ्यो न भयं जायते क्वचित्
పిల్లలకు మసూరికా మొదలైన రోగాల వల్ల భయం ఉండదు; అలాగే విస్ఫోటకాది పుండ్లు-పొక్కుల రోగాల వల్ల కూడా ఎప్పుడూ భయం కలగదు।
Verse 7
अस्मिन्क्षेत्रे महासिद्धे सिद्धयज्ञस्तु यः स्मृतः । वर्णानां सांतरालानां सर्वेषां चातिवल्लभः
ఈ మహాసిద్ధ క్షేత్రంలో ‘సిద్ధయజ్ఞ’ అని స్మరించబడే ఆ అనుష్ఠానం, సమస్త వర్ణాలకు మరియు సంకర (మిశ్ర) సముదాయాలకూ అత్యంత ప్రియమైనది।
Verse 8
पशुपुष्पोपहारैश्च बलिदानैः पृथग्विधैः । संतुष्टिं शीघ्रमायाति शेषोऽशेषाघनाशनः
పశు-ఉపహారాలు, పుష్పార్పణలు మరియు నానావిధ బలిదానాలతో సమస్త పాపనాశకుడైన శేషుడు త్వరగా ప్రసన్నుడవుతాడు।
Verse 241
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये शेषमाहात्म्यवर्णनंनामैकचत्वारिंश दुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండంలోని ప్రథమ ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘శేషమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే రెండువందల నలభై ఒకటవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।