Adhyaya 219
ఈ అధ్యాయంలో ఈశ్వరుడు దేవికి ఉపదేశిస్తూ మార్కండేయాశ్రమ సమీపంలోని ఆగ్నేయ (దక్షిణ-తూర్పు) దిశలో ఉన్న పుణ్యక్షేత్ర సమూహాన్ని వివరిస్తాడు. అక్కడ ప్రసిద్ధమైన గుహాలింగం—నీలకంఠ అని కూడా ప్రసిద్ధి—గురించి చెప్పి, అది పూర్వం విష్ణువు పూజించినదని, ‘సర్వ పాపావశేష నాశకము’ అని పేర్కొంటాడు. భక్తితో పూజిస్తే ఐశ్వర్యం, సంతానం, పశుసంపద, సంతృప్తి లభిస్తాయని ఫలశ్రుతి ఉంది. తదుపరి తపస్వుల ఆశ్రమాలు, గుహలు, దర్శనీయమైన అనేక లింగసంబంధ స్థలాలు వర్ణించబడతాయి. ముఖ్య విధానం—మార్కండేయుని సమీపంలో లింగప్రతిష్ఠ చేయడం వలన విస్తారమైన వంశపరంపరలు కూడా ఉద్ధరింపబడతాయని, ఇది సమాజవ్యాప్త పుణ్యసాధనమని చెప్పబడింది. తత్త్వంగా ‘సర్వ లోకములు శివమయములు; సమస్తము శివునందే ప్రతిష్ఠితము’ అని విశ్వవ్యాప్త భావాన్ని ప్రతిపాదించి, సమృద్ధి కోరే విద్యావంతుడు శివపూజ చేయవలెనని బోధిస్తుంది. దేవతలు, రాజులు, మనుష్యుల ఉదాహరణలతో లింగపూజ, లింగప్రతిష్ఠ సాధారణమైన మహోపాయమని, శివతేజస్సుతో మహాపాతకములకైనా శాంతి కలుగుతుందని చూపుతుంది. ఇంద్రుని వృత్రవధానంతర శుద్ధి, సంగమస్థలాలలో సూర్యపూజ, అహల్య పునరుద్ధరణ మొదలైన కథనాలతో నిరూపించి, చివరికి ప్రభాసక్షేత్ర సారాన్ని మార్కండేయాశ్రమ సంబంధంగా పునరుద్ఘాటిస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्मादाग्नेयकोणे तु मार्कंडेयसमीपगम् । गुहालिंगं महादेवि नीलकण्ठेति विश्रुतम्
ఈశ్వరుడు పలికెను—హే మహాదేవీ! అక్కడి నుండి ఆగ్నేయ దిశలో, మార్కండేయుని సమీపమున ‘గుహాలింగం’ ఉంది; అది ‘నీలకంఠ’ అని ప్రసిద్ధి.
Verse 2
विष्णुना पूजितं पूर्वं सर्व पातकनाशनम्
ఇది పూర్వము విష్ణువుచే పూజింపబడినది; ఇది సమస్త పాతకములను నశింపజేయును.
Verse 3
तत्र यः पूजयेद्भक्त्या तल्लिंगं पापमोचनम् । स पुत्रपशुमान्धीमान्मोदते पृथिवीतले
అక్కడ భక్తితో ఆ పాపమోచక లింగాన్ని పూజించువాడు పుత్ర‑పశుసంపదతో, సద్బుద్ధితో యుక్తుడై భూమిపై ఆనందంగా నివసిస్తాడు।
Verse 4
एवं तत्र महादेवि मार्कण्डेयेश सन्निधौ । ऋषीणामाश्रमा येऽत्र दृश्यन्तेऽद्यापि भामिनि
ఓ మహాదేవి! మార్కండేయేశ్వరుని సన్నిధిలో ఇక్కడ ఉన్న ఋషుల ఆశ్రమాలు, ఓ భామిని, నేటికీ దర్శనమిస్తాయి।
Verse 5
अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् । तत्र स्थितानि देवेशि मार्कण्डेयाश्रमांतिके
ఓ దేవేశి! ఊర్ధ్వరేతసులు (బ్రహ్మచారులు) అయిన ఋషుల ఎనభై ఎనిమిది వేల మంది అక్కడ మార్కండేయ ఆశ్రమ సమీపంలో నివసిస్తున్నారు।
Verse 6
ऋषीणां च गुहास्तत्र सर्वा लिंगसमन्विताः । दृश्यन्ते पुण्यतपसां तदाश्रमनिवासिनाम्
అక్కడ ఋషుల గుహలు—అన్నీ శివలింగాలతో యుక్తమైనవి—కనిపిస్తాయి; అవి ఆ ఆశ్రమాలలో నివసించే పుణ్యతపస్వులవే।
Verse 7
तत्र यः स्थापयेल्लिंगं मार्कंडेशसमीपगम् । कुलानां शतमुद्धृत्य मोदते दिवि देववत्
అక్కడ మార్కండేయేశ్వరుని సమీపంలో శివలింగాన్ని స్థాపించువాడు తన వంశంలోని వంద తరాలను उद्धరించి స్వర్గంలో దేవునివలె ఆనందిస్తాడు।
Verse 8
सर्वे शिवमया लोकाः शिवे सर्वं प्रतिष्ठितम् । तस्माच्छिवं यजेद्विद्वान्य इच्छेच्छ्रियमात्मनः
సర్వ లోకములు శివమయములు; శివునందే సమస్తము ప్రతిష్ఠితము. కనుక తనకు శ్రీ-సంపద కోరే జ్ఞాని శివుని ఆరాధించవలెను.
Verse 9
शिवभक्तो न यो राजा भक्तोऽन्येषु सुरेषु च । स्वपतिं युवती त्यक्त्वा रमतेऽन्येषु वै यथा
శివభక్తి లేని రాజు ఇతర దేవతలలో భక్తుడైతే, అతడు తన భర్తను విడిచి ఇతరులతో రమించే యువతిలాంటివాడు.
Verse 10
ब्रह्मादयः सुराः सर्वे राजानश्च महर्द्धिकाः । मानवा मुनयश्चैव सर्वे लिंगं यजंति च
బ్రహ్మాది సమస్త దేవతలు, మహాఐశ్వర్యవంతులైన రాజులు, మనుష్యులు మరియు మునులు—అందరూ లింగాన్ని పూజిస్తారు.
Verse 11
स्वनामकृतचिह्नानि लिंगानींद्रादिभिः क्रमात् । स्थापितानि यथा स्थाने मानवैरपि भूरिशः
ఇంద్రాది దేవతలు తమ తమ నామచిహ్నములతో కూడిన లింగాలను క్రమంగా తగిన స్థానాలలో స్థాపించారు; అనేక మంది మనుష్యులూ అలాగే స్థాపించారు.
Verse 12
स्थापनाद्ब्रह्महत्यां च भ्रूणहत्यां तथैव च । महापापानि चान्यानि निस्तीर्णाः शिवतेजसा
లింగస్థాపన వలన బ్రహ్మహత్య, భ్రూణహత్య మరియు ఇతర మహాపాపములు కూడా శివతేజస్సుతో దాటిపోతాయి.
Verse 13
वृत्रं हत्वा पुरा शक्रो माहेन्द्रं स्थाप्य शंकरम् । लिंगं च मुक्तपापौघस्ततोऽसौ त्रिदिवं गतः
పూర్వం వృత్రుని వధించిన శక్రుడు (ఇంద్రుడు) శంకరుని ‘మాహేంద్ర లింగ’ంగా స్థాపించాడు; పాపప్రవాహాల నుండి విముక్తుడై అనంతరం త్రిదివానికి వెళ్లాడు।
Verse 14
स्थापयित्वा शिवं सूर्यो गंगासागरसंगमे । निरामयोऽभूत्सोमश्च प्रभासे पश्चिमोदधेः
గంగా-సాగర సంగమంలో సూర్యుడు శివుని స్థాపించి నిరామయుడయ్యాడు; పశ్చిమ సముద్రతీరంలోని ప్రభాసంలో సోముడు (చంద్రుడు) కూడా వ్యాధిముక్తుడయ్యాడు।
Verse 15
काश्यां चैव तथादित्यः सह्ये गरुडकाश्यपौ । प्रतिष्ठां परमां प्राप्तौ प्रतिष्ठाप्य जगत्पतिम्
కాశీలో కూడా ఆదిత్యుడు (సూర్యుడు) జగత్పతిని ప్రతిష్ఠించి పరమ ప్రతిష్ఠను పొందాడు; సహ్య పర్వతాలలో గరుడుడు, కశ్యపుడు కూడా లోకాధిపతిని స్థాపించి అత్యున్నత స్థితిని పొందారు।
Verse 16
ख्यातदोषा ह्यहिल्याऽपि भर्तृशप्ताऽभवत्तदा । स्थाप्येशानं पुनः स्त्रीत्वं लेभे पुत्रांस्तथोत्तमान्
ఖ్యాతమైన దోషమున్న అహల్య కూడా అప్పట్లో భర్త శాపానికి లోనైంది; కానీ ఈశానుడు (శివుడు)ను స్థాపించి మళ్లీ స్త్రీత్వాన్ని పొందింది, ఉత్తమ కుమారులను కూడా పొందింది।
Verse 17
पश्यंत्यद्यापि याः स्नात्वा तत्राहिल्येश्वरं स्त्रियः । पुरुषाश्चापि तद्दोषैर्मुच्यन्ते नात्र संशयः
అక్కడ స్నానం చేసి అహిల్యేశ్వరుని దర్శించే స్త్రీలు నేటికీ ఆ దోషాల నుండి విముక్తులవుతారు; పురుషులు కూడా అదే మలినాల నుండి విడిపోతారు—ఇందులో సందేహం లేదు।
Verse 18
स्थापयित्वेश्वरं श्वेतशैले बलिविरोचनौ । उभावपि हि संजातावमरौ बलिनां वरौ
శ్వేతశైలంపై ఈశ్వరుని ప్రతిష్ఠించిన తరువాత బలి మరియు విరోచనులు—ఇద్దరూ—అమరులై, బలవంతులలో శ్రేష్ఠులయ్యారు।
Verse 19
रामेण रावणं हत्वा ससैन्यं त्रिदशेश्वरम् । स्थापितो विधिवद्भक्त्या तीरे नदनदीपतेः
రాముడు రావణుణ్ని అతని సైన్యంతో సహా సంహరించి, నదీనదీపతియైన నది తీరంలో విధివిధానాలతో భక్తితో త్రిదశేశ్వరుని ప్రతిష్ఠించాడు।
Verse 20
स्वायंभुवर्षिदैवादिलिंगहीना न भूः क्वचित व्या । पारान्सकलांस्त्यक्त्वा पूजयध्वं शिवं सदा । निकटा इव दृश्यंते कृतांतनगरोपगाः
దేవీ, భూమిపై ఎక్కడా—స్వాయంభువుల, ఋషుల లేదా దేవుల ప్రాంతాల్లో కూడా—లింగం లేని స్థలం లేదు। ఇతర అన్ని వ్యాపారాలను విడిచి సదా శివుని పూజించండి; ఎందుకంటే యమపురికి వెళ్లేవారు నికటంలోనే ఉన్నట్లు కనిపిస్తారు।
Verse 21
देवि किं बहुनोक्तेन वर्णितेन पुनः पुनः । प्रभासक्षेत्रसारं तु मार्कण्डेयाश्रमं प्रति
దేవీ, మళ్లీ మళ్లీ ఎక్కువగా చెప్పడం ఎందుకు? ప్రభాసక్షేత్రసారం మార్కండేయాశ్రమం వైపే ఉంది।
Verse 219
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये मार्कण्डेयेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, ఏడవ ప్రభాసఖండంలో, మొదటి ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘మార్కండేయేశ్వరమాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే 219వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।