Adhyaya 153

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्येश्वरमुत्तमम् । ब्रह्मकुण्डस्य वायव्ये धनुषां द्वितये स्थितम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—అనంతరం, ఓ మహాదేవీ, బ్రహ్మకుండానికి వాయవ్య దిశలో రెండు ధనుస్సుల దూరంలో ఉన్న ఉత్తమ హిరణ్యేశ్వరుని దర్శించవలెను।

Verse 2

सर्वपापप्रशमनं दारिद्र्यौघविनाशनम् । कृतस्मराच्च परतो ह्यग्नितीर्थाच्च पूर्वतः

అది సమస్త పాపాలను శమింపజేసేది, దారిద్ర్య ప్రవాహాలను నశింపజేసేది; కృతస్మరాకు పడమటగా, అగ్నితీర్థానికి తూర్పుగా ఉంది।

Verse 3

यमेश्वराच्च नैरृत्ये समुद्रस्योत्तरे तथा । तस्य लिंगस्य प्राग्भागे ब्रह्मा तेपे महत्तपः । आराधयामास तदा देवदेवं त्रिलोचनम्

యమేశ్వరునికి నైరృత దిశలో, అలాగే సముద్రానికి ఉత్తరంగా—ఆ లింగపు తూర్పు భాగంలో బ్రహ్మ మహాతపస్సు చేసి, అప్పుడు దేవదేవుడు త్రిలోచనుని ఆరాధించాడు।

Verse 4

ततस्तुष्टो महादेवो ब्रह्मन्ब्रूहि वरो मम

అప్పుడు సంతోషించిన మహాదేవుడు పలికెను—ఓ బ్రహ్మన్, చెప్పుము; నా వలన నీకు వరం ప్రసాదించబడింది।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव याज यामीति मे मतिः । स्थानं च यन्महापुण्यं तन्ममाख्यातुमर्हसि

బ్రహ్మ పలికెను—హే దేవా, నీవు నాపై ప్రసన్నుడవైతే, నాకు యజ్ఞం చేయాలనే అభిలాష ఉంది; అలాగే ఆ మహాపుణ్యస్థానాన్ని నాకు వివరించవలెను।

Verse 6

ईश्वर उवाच । कृतस्मराद्ब्रह्मकुंडं यमेशात्सागरावधि । एतदंतरमासाद्य पापी चापि विमुच्यते

ఈశ్వరుడు పలికెను—కృతస్మరా నుండి బ్రహ్మకుండం వరకు, యమేశ్వరుని నుండి సముద్రతీరం వరకు ఉన్న ఈ పవిత్ర మధ్యప్రదేశాన్ని చేరి నివసించువాడు పాపి అయినా పాపముల నుండి విముక్తుడగును।

Verse 7

वहेद्विषुवती तत्र सदा पुण्यात्मनां नृणाम् । यत्र तत्र कुरु विभो मनसा ते यथेप्सितम्

అక్కడ పుణ్యాత్ములైన మనుష్యుల హితార్థం విషువతీ నది సదా ప్రవహించుగాక. ఓ విభో, మీరు ఎక్కడ ఎక్కడ కోరుతారో అక్కడ అక్కడ మీ మనస్సుకు ఇష్టమైనదాన్ని చేయుము।

Verse 8

इत्युक्तः स तदा ब्रह्मा प्रारेभे यज्ञमुत्तमम्

ఇట్లు పలుకబడిన బ్రహ్ముడు ఆ సమయంలో ఉత్తమ యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించెను।

Verse 9

ततो भागार्थिनो देवा इन्द्राद्यास्तत्र चागताः । ऋषयो भागकामास्तु सर्वे तत्र समागताः

అనంతరం తమ తమ భాగమును కోరుచు ఇంద్రాది దేవతలు అక్కడికి వచ్చిరి; భాగమును ఆశించు ఋషులందరూ కూడా అక్కడ సమాగమమయ్యిరి।

Verse 10

ततो यज्ञागतेभ्यः स दक्षिणामददात्पुनः । ततोऽथ दक्षिणा क्षीणा दीयमाना यशस्विनि

అనంతరం యజ్ఞానికి వచ్చినవారికి ఆయన మళ్లీ దక్షిణను ఇచ్చెను; ఓ యశస్వినీ, ఇస్తూ ఇస్తూ ఆ దక్షిణ క్షీణించెను।

Verse 11

ततोब्रह्मा बहूद्विग्नो दध्यौ वै मनसा तदा । बद्धाञ्जलिपुटो भूत्वा इदं वचनमब्रवीत्

అప్పుడు అత్యంత కలత చెందిన బ్రహ్మ మనసులో ధ్యానించాడు. అనంతరం అంజలి బద్ధుడై భక్తితో ఈ వాక్యములు పలికెను।

Verse 12

भगवन्वै विरूपाक्ष क्रतुर्नैव समाप्यते । दक्षिणाहै न्यतो देव न याति परिपूर्णताम्

భగవన్, విరూపాక్షా! ఈ క్రతువు సమాప్తి చెందుటలేదు. దేవా, దక్షిణా లేనందున ఇది పరిపూర్ణతను పొందదు.

Verse 13

दक्षिणासहिताः सर्वे यथा यांति तथा कुरु । पितामहवचः श्रुत्वा कृत्वा ध्यानं तदा मया

‘అందరూ దక్షిణాతో యథావిధిగా వెళ్లునట్లు చేయుము.’ పితామహుని వాక్యము విని నేను అప్పుడు ధ్యానమున ప్రవేశించితిని.

Verse 14

स्मृता सरस्वती देवी देवानां हितकाम्यया । आगता सा महापुण्या उक्ता देवी मया तदा

దేవుల హితాన్ని కోరుతూ నేను దేవి సరస్వతిని స్మరించితిని. ఆ మహాపుణ్యమయి దేవి ప్రత్యక్షమై, అప్పుడు నేను ఆమెను సంభోదించితిని.

Verse 15

पद्मयोनेर्धनं क्षीणं क्रतुर्वै न समाप्यते । तस्मान्मम प्रसादेन भव काञ्चनवाहिनी

‘పద్మయోని బ్రహ్ముని ధనం క్షీణించెను; అందుచేత క్రతువు సమాప్తి చెందుటలేదు. కాబట్టి నా ప్రసాదముచేత నీవు కాంచనవాహినీ—సువర్ణధారను మోసే దివ్యనదిగా—భవించుము.’

Verse 16

सरस्वत्यास्ततः स्रोत उत्थितं पश्चिमामुखम् । काञ्चनानां तु पद्मानि उच्छ्रितानि सहस्रशः

అప్పుడు సరస్వతీ నుండి ఒక ప్రవాహం ఉద్భవించి పశ్చిమాభిముఖంగా ప్రవహించింది; వేల వేల స్వర్ణపద్మాలు పైకి ఎత్తుకొని వికసించాయి.

Verse 17

काञ्चनेन प्रवाहेण तोयं सारस्वतं शुभम् । दैत्यसूदनमासाद्य अग्नितीर्थावधि प्रिये । पूरयामास पद्मैश्च कोटिशश्च समंततः

స్వర్ణప్రవాహంతో సరస్వతీ యొక్క శుభజలం ప్రవహించింది. ఓ ప్రియే, దైత్యసూదనాన్ని చేరి అగ్నితీర్థ సరిహద్దు వరకు, చుట్టూ కోటి కోటి పద్మాలతో ఆ ప్రాంతాన్ని నింపింది.

Verse 18

काञ्चनानि तु तान्येव दत्त्वा विप्रेषु दक्षिणाम् । यज्ञं निर्वर्तयामास हृष्टो ब्रह्मा द्विजैः सह

ఆ స్వర్ణఖండాలనే బ్రాహ్మణులకు దక్షిణగా ఇచ్చి, హర్షితుడైన బ్రహ్మ ద్విజపురోహితులతో కలిసి యజ్ఞాన్ని సమాప్తం చేశాడు.

Verse 19

शेषाणि यानि पद्मानि तानि निःक्षिप्य भूतले । तदूर्ध्वं स्थापयामास लिगं तु कनके श्वरम्

మిగిలిన స్వర్ణపద్మాలను భూమిపై చల్లివేసి, వాటి పై ‘కనకేశ్వర’ అనే లింగాన్ని స్థాపించాడు.

Verse 20

तत्र लिंगं प्रतिष्ठाप्य सर्वदेवनमस्कृतम् । ऋषिभ्यो दक्षिणां प्रादादेकैकस्य यथाक्रमम् । काञ्चनानां च पद्मानां प्रत्येकमयुतं ददौ

అక్కడ సమస్త దేవతలచే నమస్కరింపబడిన లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి, ఋషులకు క్రమంగా ఒక్కొక్కరికి దక్షిణను ఇచ్చాడు; అలాగే ప్రతి ఒక్కరికీ పది వేల స్వర్ణపద్మాలను దానం చేశాడు.

Verse 21

ततः शेषाणि पद्मानि निहितानि धरातले । ब्रह्मकुण्डस्य मध्ये तु नापुण्यो लभते नरः

అనంతరం మిగిలిన పద్మములు భూమిపై నిక్షిప్తమయ్యాయి. అయితే బ్రహ్మకుండ మధ్యభాగంలో అపుణ్యుడు మనుష్యుడు ఫలమును గాని అధికారం గాని పొందడు.

Verse 22

तत्कुण्डतोयमद्यापि नानावर्णं प्रदृश्यते । तत्राधः पद्मसंयोगान्नीरं स्वर्णायते क्षणात्

ఆ కుండ జలం నేటికీ అనేక వర్ణాలలో దర్శనమిస్తుంది. అక్కడ క్రిందనున్న పద్మసంయోగం వల్ల నీరు క్షణంలోనే స్వర్ణవర్ణమవుతుంది.

Verse 23

हिरण्मयानि पद्मानि अधः कृत्वा प्रजापतिः । लिंगमूर्ध्वं प्रतिष्ठाप्य स्वयं पूजितवांस्तदा । हिरण्यकमलैर्दिव्यैर्हिरण्येशस्ततोऽभवत्

ప్రజాపతి క్రింద స్వర్ణమయ పద్మములను అమర్చి, లింగాన్ని ఊర్ధ్వంగా ప్రతిష్ఠించి ఆ సమయంలో స్వయంగా పూజించాడు. ఆ దివ్య స్వర్ణకమలాల వలన ప్రభువు ‘హిరణ్యేశ’ అని ప్రసిద్ధుడయ్యాడు.

Verse 24

सर्वपापप्रशमनं तथा दारिद्र्यनाशनम् । दृष्ट्वा हिरण्मयेशानं सर्वपापैः प्रमुच्यते

ఇది సమస్త పాపాలను శమింపజేసి దారిద్ర్యాన్ని నశింపజేస్తుంది. హిరణ్మయేశానుని దర్శించగానే మనుష్యుడు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.

Verse 25

माघ मासे चतुर्दश्यां यस्तल्लिंगं प्रपूजयेत् । पूजितं तेन सकलं ब्रह्माण्डं सचराचरम्

మాఘమాస చతుర్దశినాడు ఎవడు ఆ లింగాన్ని విధివిధానంగా పూజిస్తాడో, అతనిచేత చరాచర సమేతమైన సమస్త బ్రహ్మాండం పూజింపబడినట్లే అవుతుంది.

Verse 26

सर्वदानानि दत्तानि सर्वे देवाश्च तोषिताः । ब्रह्माण्डं तेन दत्तं स्याद्येन तल्लिंगमर्चितम्

యెవడు ఆ లింగాన్ని భక్తితో అర్చిస్తాడో, అతడు సమస్త దానాలు చేసినవాడిగా, సమస్త దేవతలను తృప్తిపరచినవాడిగా భావించబడతాడు; అతడు బ్రహ్మాండమంతటినీ దానం చేసినట్లే.

Verse 27

एतन्मया ते कथितं स्नेहेन वरवर्णिनि । न कस्यचिन्मयाऽख्यातं महागोप्यं वरानने

ఓ సుందరవర్ణినీ, స్నేహంతోనే నేను నీకు ఇది చెప్పాను; ఓ సుందరాననీ, ఈ మహా గోప్యమైన విషయాన్ని నేను మరెవరికీ వెల్లడించలేదు.

Verse 28

य इदं शृयुयाद्भक्त्या पठेद्वा भक्तिसंयुतः । स गच्छेद्देवलोकं तु मुक्तः सर्वैस्तु पातकैः

యెవడు దీనిని భక్తితో వింటాడో లేదా భక్తిసహితంగా పఠిస్తాడో, అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై దేవలోకాన్ని చేరుతాడు.

Verse 29

इति ते चातिविख्याताः पवित्राः पञ्च भैरवाः । ब्रह्मकुण्डसमीपस्थाः कथितास्तव सुन्दरि

ఓ సుందరీ, ఇలా బ్రహ్మకుండ సమీపంలో నివసించే అత్యంత ప్రసిద్ధులైన, పవిత్రులైన ఐదు భైరవుల విషయాన్ని నేను నీకు వివరించాను.

Verse 153

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मकुण्डमाहात्म्ये हिरण्येश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिपञ्चाशदुत्तरशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండంలో, ప్రథమ ‘ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్య’ అంతర్గత ‘బ్రహ్మకుండమాహాత్మ్య’లో ‘హిరణ్యేశ్వరమాహాత్మ్యవర్ణన’ అనే నూట యాభై మూడు వ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.