Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

Devanagari script

एवं समग्रं तत्क्षेत्रं यावद्द्वादशयोजनम् । ध्वजलिंगांकितं चक्रुः सर्वे यादवपुंगवाः

Transliteration

evaṃ samagraṃ tatkṣetraṃ yāvaddvādaśayojanam | dhvajaliṃgāṃkitaṃ cakruḥ sarve yādavapuṃgavāḥ

Translation

ఈ విధంగా పన్నెండు యోజనాల వరకు విస్తరించిన ఆ సమస్త క్షేత్రాన్ని యాదవశ్రేష్ఠులందరూ ధ్వజాలతోను శివలింగాలతోను గుర్తింపజేశారు.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner: “thus”)

• समग्रम्: entire, complete
• समग्रम्: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (neuter nom./acc. sg.)

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (Determiner/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; संकेतक सर्वनाम (demonstrative)

• क्षेत्रम्: sacred field/region
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (neuter nom./acc. sg.)

• यावत्: up to, as far as
• यावत्: Parimāṇa (Measure/परिमाण)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय/सम्बन्धाव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाण-सीमावाचक (limit/extent marker: “up to/as much as”)

• द्वादश-योजनम्: twelve yojanas (in extent)
• द्वादश-योजनम्: Parimāṇa (Measure/परिमाण)
• Type: Noun
• Root: द्वादश (संख्या-प्रातिपदिक) + योजन (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; परिमाणवाचक (measure)

• ध्वज-लिङ्ग-अङ्कितम्: marked with flags and emblems
• ध्वज-लिङ्ग-अङ्कितम्: Karma-viśeṣaṇa (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ध्वज (प्रातिपदिक) + लिङ्ग (प्रातिपदिक) + अङ्कित (कृदन्त; √अङ्क्/अङ्कय् “to mark”)
• Form: तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (past participle) “marked/inscribed”

• चक्रुः: they made
• चक्रुः: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन (masc. nom. pl.)

• यादव-पुङ्गवाः: the foremost among the Yādavas
• यादव-पुङ्गवाः: Karta (Apposition to subject/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यादव (प्रातिपदिक) + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; “श्रेष्ठाः” अर्थे

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (dvādaśa-yojana-parisara)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A sweeping view of Prabhāsa as a twelve-yojana sacred mandala: countless banners on poles and many liṅga-shrines dotting the landscape, with Yādava leaders overseeing the marking of the region.

Characters & Entities

• Prabhāsa-kṣetra
• Yādavas
• Śiva-liṅga
• Dhvaja (banners)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s greatness is expressed through visible dharmic markers—liṅgas and dhvajas—signifying continuous worship and sanctity across the land.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, described in terms of its large sacred extent (twelve yojanas).

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied consecration and establishment of liṅgas and dhvajas as devotional and ritual markers of a sacred zone.