Adhyaya 117
ఈ అధ్యాయంలో ప్రభాస ఖండంలో ఈశ్వరుడు మహాదేవికి భూతనాథేశ్వర మహాత్మ్యాన్ని ఉపదేశిస్తాడు. కుండేశ్వరీ యొక్క ఈశ-భాగానికి సమీపంలో, ‘ఇరవై ధనుస్సుల’ దూరంలో ఉన్న భూతనాథేశ్వర-హరుని దర్శించి పూజించమని మార్గనిర్దేశం చేయబడింది. ఈ లింగం అనాది-నిధనమై ‘కల్పలింగం’గా చెప్పబడింది; యుగానుసారం నామభేదం కూడా ఉంది—త్రేతాయుగంలో ‘వీరభద్రేశ్వరీ’గా స్మరించబడింది, కలియుగంలో ‘భూతేశ్వర/భూతనాథేశ్వర’గా ప్రసిద్ధి. ద్వాపర సంధికాలంలో అనేక భూతాలు ఈ లింగ ప్రభావంతో పరమసిద్ధిని పొందినందున భూమిపై ఈ క్షేత్రనామం స్థిరపడిందని కారణకథ చెబుతుంది. కృష్ణచతుర్దశి రాత్రి ప్రత్యేక వ్రతం విధించబడింది: శంకరుని పూజించి దక్షిణాభిముఖంగా నిలిచి అఘోరుని ఆరాధించాలి; నియమం, నిర్భయత్వం, ధ్యాన ఏకాగ్రతతో ఉంటే లోకంలో లభ్యమైన ఏ సిద్ధియైనా పొందుతారని ఫలితం. తిలదానం, స్వర్ణదానం మరియు పితృదేవతలకు పిండప్రదానం ప్రేతత్వ విముక్తికి శ్రేయస్కరం. చివర ఫలశ్రుతి—శ్రద్ధతో పఠనం లేదా శ్రవణం పాపసంచయాన్ని నశింపజేసి శుద్ధిని పెంపొందిస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि भूतनाथेश्वरं हरम् । कुण्डेश्वर्या ईशभागे धनुषां विंशकेऽन्तरे
ఈశ్వరుడు పలికెను—తదుపరి, ఓ మహాదేవీ, భూతనాథేశ్వరుడని ప్రసిద్ధుడైన హరుని దర్శించుటకు వెళ్లవలెను. అది కుండేశ్వరీ నుండి ఈశాన దిశలో ఇరవై ధనుస్సుల దూరములో ఉంది.
Verse 2
कल्पलिंगं महादेवि ह्यनादिनिधनं स्थितम् । पूर्वं त्रेतायुगे देवि वीरभद्रेश्वरीति च
ఓ మహాదేవీ, అక్కడ అనాది-అనంతమైన ‘కల్పలింగం’ స్థితమై ఉంది. ఓ దేవీ, పూర్వం త్రేతాయుగంలో అది ‘వీరభద్రేశ్వరీ’ అని కూడా ప్రసిద్ధి పొందింది.
Verse 3
प्रख्यातं भुवि देवेशि कलौ भूतेश्वरं स्मृतम् । पुरा द्वापरसंधौ च तत्र भूतानि कोटिशः
ఓ దేవేశీ, ఇది భువిలో ప్రసిద్ధమైనది; కలియుగంలో ‘భూతేశ్వర’ అని స్మరించబడుతుంది. పురాతన కాలంలో ద్వాపరసంధి సమయంలో అక్కడ కోటానుకోట్ల భూతగణాలు సమవేతమయ్యాయి.
Verse 4
संसिद्धिं परमां जग्मुस्तल्लिंगस्य प्रभावतः । तेन भूतेश्वरं नाम प्रख्यातं धरणीतले
ఆ లింగ ప్రభావంతో వారు పరమ సిద్ధిని పొందిరి; అందువల్ల ‘భూతేశ్వర’ అనే నామము భూమిపై ప్రసిద్ధమైంది।
Verse 5
तत्र कृष्णचतुर्द्दश्यां रात्रौ संपूज्य शंकरम् । दक्षिणां दिशमाश्रित्य अघोरं पूजयेत्तु यः
అక్కడ కృష్ణచతుర్దశి రాత్రి శంకరుని విధివిధానంగా పూజించి, దక్షిణదిశను ఆశ్రయించి అఘోరరూపాన్ని ఆరాధించువాడు ఫలాన్ని పొందును।
Verse 6
दृढं जितेन्द्रियो भूत्वा निर्भयो ध्यानसंयु तः । तस्यैव जायते सिद्धिर्या काचिद्भूतले स्थिता
దృఢంగా ఇంద్రియనిగ్రహంతో, నిర్భయంగా ధ్యానసంపన్నుడై ఉన్నవాడు భూమిపై లభ్యమైన ఏ సిద్ధినైనా నిశ్చయంగా పొందును।
Verse 7
तिलहेमप्रदानं च पिण्डदानं च तत्र वै । पितॄनुद्दिश्य दद्याद्वै तेषां प्रेतत्वमुक्तये
అక్కడ పితృదేవతలను ఉద్దేశించి నువ్వులు, స్వర్ణదానం మరియు పిండదానం చేయవలెను; తద్వారా వారు ప్రేతత్వం నుండి విముక్తి పొందుదురు।
Verse 8
इति निगदितमेतद्भूतनाथेश्वरस्य प्रचुरकलिमलानां नाशनं पुण्यहेतुः । पठति च पुरुषो वा यः शृणोतीह भक्त्या सुरवरमहिमानं मुच्यते पातकौघैः
ఇట్లు భూతనాథేశ్వరుని మహిమ ప్రకటించబడింది—ఇది కలియుగంలోని ఘనమైన మలినాలను నశింపజేసే పుణ్యహేతువు. భక్తితో దీనిని చదివేవాడు గాని, ఇక్కడ వినేవాడు గాని, దేవశ్రేష్ఠుని మహిమచే పాపరాశుల నుండి విముక్తుడగును।
Verse 117
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कुंडेश्वरी माहात्म्ये भूतनाथेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तदशोत्तरशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణము, ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలోని సప్తమ ప్రభాసఖండములో, ప్రథమ ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్యాంతర్గత కుండేశ్వరీమాహాత్మ్యంలో “భూతనాథేశ్వర మహాత్మ్యవర్ణనం” అను నామముగల నూట పదిహేడు వ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.