Adhyaya 116
ఈశ్వరుడు దేవిని ఉద్దేశించి ప్రభాస ఖండంలో ‘కుండేశ్వరీ’ అనే దేవీస్థల మహిమను వివరిస్తాడు. ఆమె సౌభాగ్యప్రదాయిని, పాప-దారిద్ర్యనాశిని అని చెప్పి, దిశా సూచనలు మరియు దూర సూచికలతో ఆ స్థలాన్ని నిర్దిష్టంగా పేర్కొంటాడు. సమీపంలో ‘శంఖోదక కుండం’ అనే జలాశయం ఉంది; అది సమస్త పాపాలను నశింపజేసే తీర్థమని వర్ణించబడింది. పురాణకథ ప్రకారం విష్ణువు శంఖ అనే దానవుణ్ణి సంహరించి, అతని పెద్ద శంఖసదృశ దేహాన్ని ప్రభాసానికి తీసుకువచ్చి కడిగాడు; అలా మహాశక్తిమంతమైన తీర్థం స్థాపితమైంది. శంఖనాదం విని దేవి అక్కడికి వచ్చి కారణం అడుగుతుంది; ఈ సంఘటన నుంచే ‘కుండేశ్వరీ’ మరియు ‘శంఖోదక’ అనే నామాలు ఏర్పడ్డాయి. మాఘమాస తృతీయ తిథినాడు ఇక్కడ పూజ చేస్తే స్త్రీ-పురుషులు గౌరీపదం/ధామాన్ని పొందుతారని నియమం. తీర్థఫలాన్ని కోరువారు దానధర్మంగా దంపతులకు భోజనం పెట్టడం, కంచుక/వస్త్రదానం చేయడం, గౌరీరూపిణీ స్త్రీలకు భోజనం పెట్టడం చేయవలెనని ఉపదేశం ఉంది.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवीं सौभाग्यकारिणीम् । कुण्डेश्वरीति विख्यातां पुष्कराद्वायुगोचरे
ఈశ్వరుడు పలికెను—హే మహాదేవీ! అనంతరం సౌభాగ్యాన్ని ప్రసాదించే, ‘కుండేశ్వరీ’ అని ప్రసిద్ధమైన దేవిని దర్శించుటకు వెళ్లవలెను; ఆమె పుష్కరమునుండి వాయుదిశ వైపున ఉన్నది।
Verse 2
धनुषां त्रिंशता देवि भूतनाथाच्च नैरृते । संस्थिता पापदमनी दारिद्र्यौघविनाशिनी
హే దేవీ! భూతనాథుని నుండి నైరృత దిశలో ఆమె ముప్పై ధనుస్సుల దూరంలో స్థితి; ఆమె పాపాన్ని దమనించేది, దారిద్ర్యప్రవాహాన్ని నశింపజేసేది।
Verse 3
तस्या नैरृतदिग्भागे धनुःपञ्चदशे स्थितम् । शंखोदकंनाम कुण्डं सर्वपातकनाशनम्
ఆ దేవి యొక్క నైరృత దిక్భాగంలో పదిహేను ధనుస్సుల దూరంలో ‘శంఖోదక’ అనే కుండము ఉంది; అది సమస్త పాతకాలను నశింపజేయును।
Verse 4
तत्र स्नात्वा तु ये मर्त्या नारी वा शुभवारिणि । पूजयेत्तां महादेवि शंखावर्तेति विश्रुताम्
హే మహాదేవీ! ఆ శుభజలములలో స్నానము చేసిన నరులు గాని స్త్రీలు గాని, స్నానానంతరం ‘శంఖావర్తా’ అని ప్రసిద్ధమైన ఆ దేవిని పూజించవలెను।
Verse 5
कलौ कुण्डेश्वरीनाम सर्वसौख्यप्रदायिनी । शंखो नाम पुरा देवि विष्णुना निहतः प्रिये
కలియుగంలో ఆమె ‘కుండేశ్వరీ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి, సమస్త సుఖాలను ప్రసాదించేది. హే దేవి, హే ప్రియే, పూర్వకాలంలో ‘శంఖ’ అనే దైత్యుణ్ణి విష్ణువు సంహరించాడు।
Verse 6
तस्य देहं समादाय महान्तं शंखरूपिणम् । तीर्थोदकेन संपूर्य प्रभासं क्षेत्रमागतः
అతని మహత్తర దేహాన్ని శంఖరూపంగా తీసుకొని, తీర్థజలంతో నింపి, ప్రభాస పుణ్యక్షేత్రానికి వచ్చాడు।
Verse 7
तत्र शंखं तु प्रक्षाल्य कृतं तीर्थं महाप्रभम् । तत्र पूरितवाञ्छङ्खं मेघगम्भीरनिस्वनम्
అక్కడ శంఖాన్ని కడిగి, మహాప్రభమైన తీర్థాన్ని స్థాపించాడు. అక్కడే మేఘగంభీర గర్జనవంటి నాదం కల శంఖాన్ని నింపాడు।
Verse 8
तस्य नादेन महता देवी तत्र समागता । पृच्छती कारणं तत्र तत्कुण्डस्य समीपगा । तेन कुण्डेश्वरी ख्याता कुण्डं शंखोदकं स्मृतम्
ఆ మహానాదానికి ఆకర్షితురాలై దేవి అక్కడికి వచ్చింది. కుండ సమీపానికి వెళ్లి కారణాన్ని అడిగింది. అందువల్ల ఆమె ‘కుండేశ్వరీ’గా ప్రసిద్ధి చెందింది; ఆ కుండ ‘శంఖోదక’మని స్మరించబడింది।
Verse 9
माघे मासि तृतीयायां यस्तां पूजयते नरः । नारी वा भक्तिसंयुक्ता स गौरीपदमाप्नुयात्
మాఘమాసంలో తృతీయ తిథినాడు భక్తితో ఆమెను పూజించే పురుషుడైనా స్త్రీయైనా గౌరీపదం/ధామాన్ని పొందుతాడు।
Verse 10
दंपत्योर्भोजनं तत्र देयं यात्राफलेप्सुभिः । कञ्चुकं फलदानं च गौरिणीनां च भोजनम्
యాత్రాఫలాన్ని కోరువారు అక్కడ దంపతులకు భోజనం సమర్పించాలి. అలాగే కంచుకము (పై వస్త్రము) మరియు ఫలదానం చేయాలి; గౌరీభక్త స్త్రీలకు కూడా అన్నదానం చేయాలి.
Verse 116
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये शंखोदककुण्डेश्वरीगौरीमाहात्म्यवर्णनंनाम षोडशोत्तरशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కాంద మహాపురాణము—ఎనభై ఒక వేల శ్లోకసంహితలో—సప్తమ ప్రభాసఖండములో, ప్రథమ ‘ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్య’ విభాగములో ‘శంఖోదక, కుండేశ్వరీ, గౌరీ మహాత్మ్యవర్ణన’ అనే నామముగల 116వ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.