Adhyaya 114
ఈశ్వరుడు దేవికి ‘వామన-స్వామిన్’ అనే విష్ణు-తీర్థానికి వెళ్లమని ఉపదేశిస్తాడు. అది పాపప్రణాశకము, సర్వపాతకనాశకము అని చెప్పబడింది; పుష్కరానికి దక్షిణ-పడమర భాగానికి సమీపంలో ఉన్నదని వర్ణన. ఇక్కడ బలిని బంధించిన పురాణకథ వస్తుంది—త్రివిక్రమ విష్ణువు మూడు అడుగులు: మొదటిది ఈ స్థలంలో కుడిపాదంతో, రెండవది మేరుశిఖరంపై, మూడవది ఆకాశంలో; మూడవ అడుగుతో జగత్సీమ భేదింపబడి జలధార వెలసి ‘విష్ణుపదీ’ గంగగా ప్రసిద్ధి చెందుతుంది. ‘పుష్కర’ పదానికి ‘ఆకాశం’ ‘నీరు’ అనే అర్థాలతో వ్యుత్పత్తి చెప్పి, ప్రజాపతి-సంబంధిత పవిత్ర సంగమంగా స్థాపించారు. ఇక్కడ స్నానం చేసి హరి పాదచిహ్న దర్శనం చేస్తే హరి పరమధామప్రాప్తి, పిండదానంతో పితృదేవతలకు దీర్ఘ తృప్తి, నియమశీల బ్రాహ్మణునికి పాదుకాదానం చేస్తే విష్ణులోకంలో గౌరవప్రదమైన వాహనప్రాప్తి పుణ్యమని ప్రశంసించారు. వశిష్ఠుని గాథను ఉదహరించి తీర్థ శుద్ధికారక మహిమను బలపరిచారు.
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि विष्णुं पापप्रणाशनम् । वामनस्वामिनामानं सर्वपातकनाशनम्
ఈశ్వరుడు పలికెను—హే మహాదేవీ! తదుపరి పాపనాశకుడైన విష్ణువుని దర్శించుటకు వెళ్లవలెను; ఆయన ‘వామనస్వామి’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడు, సమస్త పాతకాలను నశింపజేయువాడు.
Verse 2
पुष्करान्नैरृते भागे धनुर्विशतिभिः स्मृतम् । यदा बद्धो बलिर्देवि विष्णुना प्रभविष्णुना
పుష్కరానికి నైరృత (దక్షిణ-పడమర) భాగంలో ఇరవై ధనుస్సుల దూరంలో ఆ స్థలం ఉందని చెప్పబడింది. ఓ దేవీ, అక్కడే సర్వశక్తిమంతుడైన విష్ణువు బలిని బంధించాడు।
Verse 3
तदा तत्र पदं न्यस्तं दक्षिणं विश्वरूपिणा । द्वितीयं मेरुशृंगे तु तृतीयं गगने प्रिये
అప్పుడు విశ్వరూపుడైన (వామన/విష్ణు) ప్రభువు అక్కడ తన కుడి పాదాన్ని నిలిపాడు. రెండవ అడుగు మేరుశిఖరంపై, మూడవది, ఓ ప్రియే, ఆకాశంలో నిలిచింది।
Verse 4
यावदूर्ध्वं चोत्क्षिपति तावद्भिन्नं सुदूरतः । पादाग्रेण तु ब्रह्माण्डं निष्क्रान्तं सलिलं ततः
ఆయన ఎంత ఎత్తుకు పైకి ఎత్తాడో అంత దూరం వరకు అది చీలిపోయింది. ఆయన పాదాగ్రంతో బ్రహ్మాండావరణం ఛేదింపబడి, అక్కడి నుంచి జలం వెలువడింది।
Verse 5
ततः स्वजानुमात्रेण संप्राप्तं पृथिवीतले । ततो विष्णुपदी गंगा प्रसिद्धिमगमत्क्षितौ
ఆ తరువాత ఆయన తన మోకాలి పరిమాణం వరకు దిగివచ్చి భూమితలాన్ని చేరింది. అందువల్ల గంగా భూమిపై ‘విష్ణుపది’—విష్ణు పాదజన్య నది—అని ప్రసిద్ధి పొందింది।
Verse 6
पूर्वं सा पुष्करे प्राप्ता पुष्करात्सा महानदी । पुष्करं कथ्यते व्योम पुष्करं कथ्यते जलम् । तेन तत्पुष्करं ख्यातं संनिधानं प्रजापतेः
మొదట ఆమె పుష్కరాన్ని చేరింది; పుష్కరంనుంచి ఆ మహానది ముందుకు ప్రవహించింది. ‘పుష్కర’ అనే పదం ఆకాశమని కూడా, జలమని కూడా చెప్పబడుతుంది; అందుచేత ఆ పుష్కరం ప్రజాపతి యొక్క పవిత్ర సన్నిధానస్థలంగా ప్రసిద్ధి చెందింది।
Verse 7
तत्र स्नानं नरः कृत्वा यः पश्यति हरेः पदम् । स याति परमं स्थानं यत्र देवो हरिः स्वयम्
అక్కడ స్నానం చేసి హరి పాదచిహ్నాన్ని దర్శించినవాడు, స్వయంగా దేవుడు హరి నివసించే పరమ ధామాన్ని పొందుతాడు।
Verse 8
तत्र पिंडप्रदानेन तृप्तिः स्यात्कोटिवार्षिकी । पितॄणां च वरारोहे ह्येतदाह हरिः स्वयम्
హే వరారోహే! అక్కడ పిండప్రదానం చేస్తే పితృదేవతలకు కోటి సంవత్సరాలపాటు తృప్తి కలుగుతుంది—ఇది స్వయంగా హరి చెప్పిన మాట।
Verse 9
अत्र गाथा पुरा गीता वसिष्ठेन महर्षिणा । वामनस्वामिनं दृष्ट्वा तां शृणुष्व समाहिता
ఈ విషయమై మహర్షి వసిష్ఠుడు పురాతనకాలంలో వామనస్వామిని దర్శించి ఒక గాథను పాడాడు; నీవు ఏకాగ్రచిత్తంతో దానిని వినుము।
Verse 10
स्नात्वा तु पुष्करे तीर्थे दृष्ट्वा विष्णुपदं ततः । अपि कृत्वा महत्पापं किमतः परितप्यते
పుష్కర తీర్థంలో స్నానం చేసి తరువాత విష్ణుపదాన్ని దర్శించినవాడు, మహాపాపం చేసినా—ఇక ఎందుకు విచారించాలి?
Verse 11
यस्तत्रोपानहौ दद्याद्ब्राह्मणाय यतव्रतः । स यानवरमारूढो विष्णुलोके महीयते
అక్కడ వ్రతనిష్ఠతో, నియమసంయమంతో బ్రాహ్మణునికి ఒక జత పాదుకలను దానం చేసినవాడు, విష్ణులోకంలో శ్రేష్ఠ వాహనారూఢుడివలె గౌరవింపబడతాడు।
Verse 114
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्र माहात्म्ये वामनस्वामिमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्दशोत्तरशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండంలోని ప్రథమ ప్రభాసక్షేత్ర మాహాత్మ్యంలో ‘వామనస్వామి మాహాత్మ్యవర్ణనం’ అనే నూట పద్నాలుగవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।