Adhyaya 103

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेद्वरारोहे कपालेश्वरमुत्तमम् । तस्या उत्तरदिग्भागे सुरगंधर्वपूजितम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—అనంతరం, ఓ వరారోహే, ఉత్తమమైన కపాలేశ్వరుని దర్శించుటకు వెళ్లవలెను. దాని ఉత్తర దిక్భాగంలో అది దేవులు గంధర్వులు పూజించెదరు.

Verse 2

पुरा यज्ञे वर्त्तमाने दक्षराजस्य धीमतः । उपविष्टेषु विप्रेषु हूयमाने हुताशने

పూర్వకాలంలో, ధీమంతుడైన రాజ దక్షుని యజ్ఞం జరుగుచుండగా—విప్రులు ఆసీనులై ఉండగా, హుతాశనంలో ఆహుతులు సమర్పించబడుచుండగా—(ఈ సంఘటన జరిగింది).

Verse 3

जीर्णकंथान्वितो देवि मलवान्धूलिधूसरः

ఓ దేవీ, అతడు చిరిగిన వస్త్రాలు ధరించి, మలినుడై, ధూళితో ధూసరంగా కనిపించెను.

Verse 4

अथ ते ब्राह्मणाः क्रुद्धा दृष्ट्वा तं जाल्मरूपिणम् । कपालधारिणं सर्वे धिक्छब्दैस्तं जगर्हिरे

అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణులు కోపించి, ఆ నీచరూపధారిని, కపాలధారిని చూచి, అందరూ ‘ధిక్ ధిక్’ అని పలుకుతూ అతనిని గర్హించారు.

Verse 5

असकृत्पापपापेति गच्छगच्छ नराधम । यज्ञवेदिर्न चार्हा हि मानुषास्थिधरस्य ते

వారు మళ్లీ మళ్లీ కేకలేశారు— “పాపం! పాపం! వెళ్లిపో, వెళ్లిపో, ఓ నరాధమా! మానవ అస్తులు ధరించిన నీకు ఈ యజ్ఞవేది నిశ్చయంగా అర్హం కాదు।”

Verse 6

अथ प्रहस्य भगवान्यज्ञवेद्यां सुरेश्वरि । क्षिप्त्वा कपालं नष्टोऽसौ न स ज्ञातो मनीषिभिः

అప్పుడు, ఓ సురేశ్వరీ, భగవంతుడు నవ్వుతూ యజ్ఞవేదికపై కపాలపాత్రను విసిరి, ఆ క్షణమే అంతర్ధానమయ్యాడు; మునీంద్రులకైనా ఆయన ఎక్కడికి వెళ్లాడో తెలియలేదు।

Verse 7

तस्मिन्नष्टे कपालं तत्क्षिप्तं मंडपबाह्यतः । अथान्यत्तत्र संजातं तद्रूपं च वरानने

ఆయన అంతర్ధానమైన వెంటనే విసిరిన ఆ కపాలం మండపం వెలుపల పడింది. తరువాత, ఓ వరాననే, అక్కడే అదే రూపంతో మరొకటి మళ్లీ ఉద్భవించింది।

Verse 8

क्षिप्तंक्षिप्तं पुनस्तत्र जायते च महीतले । एवं शतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च

ఎన్ని సార్లు విసిరినా, అంతే సార్లు అది అక్కడే భూమిపై మళ్లీ పుట్టుకొచ్చేది. ఇలా లక్షలసార్లు, పదివేలసార్లు, కోటిసార్లు కూడా అది జరిగింది।

Verse 9

तत्र क्षिप्तानि जातानि ततस्ते विस्मयान्विताः । अथोचुर्मुनयः सर्वे निर्विण्णाश्चास्य चेष्टितम्

అక్కడ విసిరినదంతా మళ్లీ మళ్లీ పుట్టుకొస్తుండటంతో వారు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయారు. ఆపై ఆయన అద్భుత లీలను గ్రహించలేక విసిగి, సమస్త మునులు ఇలా పలికారు।

Verse 10

कोऽन्यो देवान्महादेवाद्गंगाक्षालितशेखरात् । समर्थ ईदृशं कर्त्तुमस्मिन्यज्ञे विशेषतः

గంగాజలంతో పవిత్రమైన శిఖరముగల మహాదేవుని తప్ప దేవులలో మరెవరు, ప్రత్యేకంగా ఈ యజ్ఞంలో ఇలాంటి కార్యం చేయగల సమర్థులు?

Verse 11

ततस्ते वि विधैः स्तोत्रैः स्तुवंतो वृषभध्वजम् । होमं चक्रुर्मुहुर्वह्नौ मंत्रैस्तैः शतरुद्रियैः

అప్పుడు వారు అనేక విధాల స్తోత్రాలతో వృషభధ్వజుడైన ప్రభువును స్తుతించి, ఆ శతరుద్రీయ మంత్రాలతో అగ్నిలో మళ్లీ మళ్లీ హోమం చేశారు.

Verse 12

ततः प्रत्यक्षतां प्राप्तस्तेषां देवो महेश्वरः । ततस्ते विविधैः स्तोत्रैस्तुष्टुवुः शूलपाणिनम् । वेदोक्तमंत्रैर्विविधैः पुराणोक्तैस्तथैव च

అప్పుడు వారి దేవుడైన మహేశ్వరుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు. తదనంతరం వారు శూలపాణిని అనేక స్తోత్రాలతో స్తుతించారు—వేదోక్త వివిధ మంత్రాలతోను, అలాగే పురాణోక్త మంత్రాలతోను.

Verse 13

ऋषय ऊचुः । ॐ नमो मूलप्रकृतये अजिताय महात्मने । अनावृताय देवाय निःस्पृहाय नमोनमः

ఋషులు పలికిరి—ఓం, మూలప్రకృతికి, అజితుడైన మహాత్మునికి నమస్కారం; ఆవరణరహితుడైన, నిస్స్పృహ దేవునికి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం.

Verse 14

नम आद्याय बीजाय आर्षेयाय प्रवर्त्तिने । अनंतराय चैकाय अव्यक्ताय नमोनमः

ఆద్యుడికి, సర్వబీజానికి, ఆర్షేయుడైన ప్రవర్తకునికి నమస్కారం; అనంతుడికి, ఏకుడికి, అవ్యక్తుడికి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం.

Verse 15

नानाविचित्रभुजगांगदभूषणाय सर्वेश्वराय विरजाय नमो वराय । विश्वात्मने परमकारणकारणाय फुल्लारविंदविपुलायतलोचनाय

నానావిధ విచిత్ర సర్ప-అంగదాలతో అలంకృతుడైన, సర్వేశ్వరుడైన, నిర్మలుడైన శ్రేష్ఠ ప్రభువుకు నమస్కారం. విశ్వాత్ముడైన, కారణాలకూ పరమ కారణుడైన, వికసించిన కమలమువంటి విశాల నేత్రాలవానికీ ప్రణామం.

Verse 16

अदृश्यमव्यक्तमनादिमव्ययं यदक्षरं ब्रह्म वदंति सर्वगम् । निशाम्य यं मृत्युमुखात्प्रमुच्यते तमादिदेवं शरणं प्रपद्ये

అదృశ్యుడైన, అవ్యక్తుడైన, అనాదియైన, అవ్యయుడైన—జ్ఞానులు సర్వవ్యాపి అక్షర బ్రహ్మమని చెప్పే—ఆ ఆదిదేవుని నేను శరణు పొందుతున్నాను. ఆయన దర్శనంతో మృత్యుముఖం నుండీ విముక్తి కలుగుతుంది.

Verse 17

एवं स्तुतस्तदा सर्वैरृषिभिर्गतकल्मषैः । ततस्तुष्टो महादेवस्तेषां प्रत्यक्षतां गतः । अब्रवीत्तानृषीन्देवो वृणुध्वं वरमुत्तमम्

ఇలా కల్మషరహితులైన సమస్త ఋషులచే స్తుతింపబడిన మహాదేవుడు సంతోషించి వారి ముందే ప్రత్యక్షమయ్యాడు. అప్పుడు దేవుడు ఋషులతో—“ఉత్తమ వరం కోరండి” అని పలికెను.

Verse 18

ब्राह्मणा ऊचुः । यदि तुष्टोऽसि नो देव स्थानेऽस्मिन्निरतो भव । असंख्यातानि यस्माच्च कपालानि सुरेश्वर

బ్రాహ్మణులు పలికిరి—“హే దేవా! మీరు మాపై ప్రసన్నులైతే, ఈ స్థలములోనే నిత్యంగా నివసించండి. ఎందుకంటే, హే సురేశ్వరా, ఇక్కడ అసంఖ్యాత కపాలాలు ఉన్నాయి.”

Verse 19

पुनः पुनः प्रवृत्तानि व्यपनीतान्यपि प्रभो । अस्मिन्नसंशयं स्थाने कपालेश्वरनामभृत्

హే ప్రభో! తొలగించినప్పటికీ అవి మళ్లీ మళ్లీ ఉద్భవిస్తున్నాయి. అందువల్ల నిస్సందేహంగా ఈ స్థలములో మీరు ‘కపాలేశ్వర’ అనే నామాన్ని ధరించండి.

Verse 20

स्वयं तु लिंगं देवेश तिष्ठेन्मन्वंतरांतरम् । कपालेश्वरनाम्ना त्वमस्मिन्स्थाने स्थितिं कुरु

హే దేవేశ్వరా! నీ స్వయంభూ లింగము మన్వంతరాల మధ్యకాలముల వరకు ఇక్కడనే నిలిచియుండుగాక. ఈ స్థలమున ‘కపాలేశ్వర’ నామముతో నీవు నిత్యనివాసము స్థాపించుము.

Verse 21

येत्र त्वां पूजयिष्यंति धूपमाल्यानुलेपनैः । तेषां तु परमं स्थानं यद्देवैरपि दुर्लभम्

ఇక్కడ ధూపము, మాల్యము, అనులేపనములతో నిన్ను పూజించువారు ఆ పరమ స్థానమును పొందుదురు; అది దేవతలకైనా దుర్లభము.

Verse 22

बाढमित्येवमुक्त्वाऽसौ स्थित स्तत्रमहेश्वरः । पुनः प्रवर्तितो यज्ञो निशानाथस्य भामिनि

“బాఢమ్” అని పలికి మహేశ్వరుడు అక్కడనే స్థిరమయ్యెను. ఆపై, ఓ భామిని, నిశానాథుని యజ్ఞము మళ్లీ ప్రారంభమయ్యెను.

Verse 23

तस्मिन्दृष्टे लभेन्मर्त्यो वाजिमेधफलं प्रिये । मुच्यते पातकैः सर्वैः पूर्व जन्मार्ज्जितैरपि

హే ప్రియే! ఆయనను దర్శించుట మాత్రమున మానవుడు అశ్వమేధ యజ్ఞఫలమును పొందును; పూర్వజన్మార్జితములైనవాటితో సహా సమస్త పాపముల నుండి విముక్తుడగును.

Verse 24

इदं माहात्म्यमखिलमभूत्स्वायंभुवांतरे । वैवस्वते पुनश्चान्यद्दक्षयज्ञविनाशकृत्

ఈ సమస్త మహాత్మ్యము స్వాయంభువ మన్వంతరమున సంభవించెను; మరియు వైవస్వత మన్వంతరమున మరొక ఘటన సంభవించెను—అది దక్షయజ్ఞవినాశముతో సంబంధితము.

Verse 25

कपालीति महेशानो दक्षेणोक्तः पुरा हरः । तेन यज्ञस्य विध्वंसं कपाली तमथाकरोत् । कपालेश्वरनामेति स्थितोस्मिन्मानवान्तरे

పూర్వకాలంలో దక్షుడు మహేశాన హరుని “కపాలీ” అని సంబోధించాడు. ఆ కారణంగా కపాలీ ఆ యజ్ఞాన్ని విధ్వంసం చేశాడు. ఈ ప్రస్తుత మన్వంతరంలో ఆయన ఇక్కడ “కపాలేశ్వర” నామంతో ప్రతిష్ఠితుడై ఉన్నాడు.

Verse 26

अथास्य नाम देवस्य सूर्य सावर्णिकेंऽतरे । भविष्यति वरारोहे नाम तत्त्वेश्वरेति च

అలాగే, ఓ వరారోహే దేవీ, సూర్య-సావర్ణిక మన్వంతరంలో ఈ దేవుని నామం “తత్త్వేశ్వర” అని కూడా ఉంటుంది.

Verse 27

जाल्मरूपधरो भूत्वा शंकरस्तत्र चागतः

జాల్మ (వేషధారి/నీచ) రూపాన్ని ధరించి శంకరుడు అక్కడికీ వచ్చాడు.

Verse 103

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मध्ययात्रायां कपालेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्यधिकशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణంలోని ఏకాశీతి-సాహస్రీ సంహితలో, సప్తమ ప్రభాసఖండంలోని ప్రథమ ప్రభాసక్షేత్రమాహాత్మ్య (మధ్యయాత్ర) భాగంలో “కపాలేశ్వరమాహాత్మ్యవర్ణన” అనే నూటమూడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.