Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 17

Devanagari script

आढ्यो भवति सर्वत्र यः स्नातो रुक्मिणी ह्रदे । न लक्ष्म्या मुच्यते विप्रा नालक्ष्म्या व्रियते नरः

Transliteration

āḍhyo bhavati sarvatra yaḥ snāto rukmiṇī hrade | na lakṣmyā mucyate viprā nālakṣmyā vriyate naraḥ

Translation

రుక్మిణీ హ్రదంలో స్నానం చేసినవాడు సర్వత్రా ఐశ్వర్యవంతుడవుతాడు. ఓ బ్రాహ్మణులారా, అతడు లక్ష్మీ నుండి ఎప్పుడూ విడిపోడు; అలక్ష్మి (దురదృష్టం) అతనిని ఎప్పుడూ జయించదు।

Word by Word

• आढ्यः: wealthy
• आढ्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective)

• भवति: becomes
• भवति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• सर्वत्र: everywhere
• सर्वत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun), कर्तृ

• स्नातः: bathed
• स्नातः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √स्ना (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘स्नातः’ = having bathed

• रुक्मिणी: of Rukmiṇī
• रुक्मिणी: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रुक्मिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध (genitive) ह्रदे-शब्दस्य

• ह्रदे: in the lake
• ह्रदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण (locative)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• लक्ष्म्या: by/through Lakṣmī; by fortune
• लक्ष्म्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/हेतु (instrumental/cause)

• मुच्यते: is released
• मुच्यते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √मुच् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (passive)

• विप्राः: O brāhmaṇas
• विप्राः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बोधन/प्रथमा-बहुवचन (here: address)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• अलक्ष्म्या: by misfortune
• अलक्ष्म्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अलक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण/हेतु

• व्रियते: is covered/overcome
• व्रियते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वृ (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (passive)

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृ (subject)

Speaker

Narratorial voice (phalaśruti within Dvārakā Māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rukmiṇī-hrada

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas (viprāḥ)

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims at dawn bathe in a lotus-fringed lake sanctified by Rukmiṇī; a subtle presence of Lakṣmī’s śrī—golden light, overflowing pots, and auspicious symbols—surrounds the bather.

Characters & Entities

• Rukmiṇī-hrada
• Lakṣmī
• Viprāḥ (Brāhmaṇas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred bathing (snāna) at a praised tīrtha is presented as a conduit of Lakṣmī’s continuous grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rukmiṇī-hrada (Rukmiṇī Lake) in the Dvārakā Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) in Rukmiṇī-hrada.