Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 41

Devanagari script

सर्वदैव च विप्रेन्द्रा विशेषात्सर्वपर्वसु । स्नानं कुर्वीत नियतो गोमत्युदधिसंगमे

Transliteration

sarvadaiva ca viprendrā viśeṣātsarvaparvasu | snānaṃ kurvīta niyato gomatyudadhisaṃgame

Translation

హే విప్రేంద్రులారా! ఎల్లప్పుడూ, ముఖ్యంగా అన్ని పర్వదినాలలో, నియమంతో గోమతి–సముద్ర సంగమంలో స్నానం చేయవలెను।

Word by Word

• सर्वदा: always
• सर्वदा: Kriya-visheshana (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• एव: indeed, certainly
• एव: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थ-निपात (emphatic particle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• विप्रेन्द्राः: O best of Brahmins
• विप्रेन्द्राः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विप्राणाम् इन्द्राः)

• विशेषात्: especially
• विशेषात्: Kriya-visheshana (Adverbial modifier)
• Type: Noun
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोगः (in particular)

• सर्वपर्वसु: on all festival/holy days
• सर्वपर्वसु: Adhikarana (Location/Context/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + पर्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; कर्मधारय (सर्वाणि पर्वाणि)

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• कुर्वीत: should do
• कुर्वीत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• नियतः: being disciplined
• नियतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नियत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √यम् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तृविशेषण (disciplined/regulated)

• गोमती-उदधि-संगमे: at the confluence of the Gomati and the ocean
• गोमती-उदधि-संगमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गोमती (प्रातिपदिक) + उदधि (प्रातिपदिक) + संगम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सम्बन्ध-तत्पुरुष (गोमत्याः उदधेः संगमः)

Speaker

Skanda (deduced from Dvārakā Māhātmya narrative context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: गोमती-उदधि-संगम

Type: sangam

Skanda Dialogue

Listener: विप्रेन्द्राः (प्रत्यक्ष संबोधन)

Visual Art Cues

Scene: पर्व-दिन का संगम-घाट: अनुशासित तीर्थयात्री पंक्ति में स्नान; कुछ उपवास-चिह्न (फल/जल); पुजारी मंत्रोच्चार; ध्वज, दीप, और समुद्र-लहरों के बीच उत्सव-परंतु-नियमित वातावरण।

Characters & Entities

• Parvan
• Snāna
• Gomatī
• Saṅgama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Regular spiritual discipline (niyama) combined with tīrtha-snāna is praised as a steady path for accruing merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Gomatī–Ocean confluence in the Dvārakā Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathing at the saṅgama, particularly on parvans (auspicious holy days).