Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

Devanagari script

सीताचक्षुर्नदी भद्रा नमंत्येताः पदांबुजम् । द्वारके ता महापुण्याः सप्तद्वीपोद्भवाः पराः

Transliteration

sītācakṣurnadī bhadrā namaṃtyetāḥ padāṃbujam | dvārake tā mahāpuṇyāḥ saptadvīpodbhavāḥ parāḥ

Translation

సీత, చక్షుర్నది, భద్రా—ఇవన్నీ మీ పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తున్నాయి. ద్వారకలో సప్తద్వీపాల నుండి ఉద్భవించిన ఆ పరమ పుణ్యమయిన పవిత్ర నదులు సన్నిధానంగా ఉన్నాయి.

Word by Word

• सीताचक्षुः: Sītā’s eye (name of a river)
• सीताचक्षुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सीता + चक्षुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (चक्षुस्-प्रधान), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ('सीतायाः चक्षुः')

• नदी: river
• नदी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भद्रा: Bhadrā (river)
• भद्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भद्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नमन्ति: bow, pay homage
• नमन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन

• एताः: these (rivers)
• एताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• पदाम्बुजम्: lotus-feet
• पदाम्बुजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद + अम्बुज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; षष्ठी/तत्पुरुषार्थे (पदस्य अम्बुजम् = lotus of the feet)

• द्वारके: in Dvārakā
• द्वारके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्वारका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• ताः: they (those)
• ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• महापुण्याः: greatly holy
• महापुण्याः: Karta-anvaya (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महा + पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय; विशेषण

• सप्तद्वीपोद्भवाः: arisen from the seven continents/islands
• सप्तद्वीपोद्भवाः: Karta-anvaya (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सप्त + द्वीप + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (सप्तद्वीपात् उद्भवाः)

• पराः: supreme, excellent
• पराः: Karta-anvaya (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

Speaker

Narrator within Dvārakā-māhātmya (contextual voice praising Dvārakā)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Personified rivers—Sītā, Cakṣur-nadī, and Bhadrā—arrive as divine women bearing water-pots and lotuses, bowing at the lotus-feet of Dvārakā-devī/Śrī Kṛṣṇa’s sacred presence; behind them a stylized map-like ring of the sapta-dvīpas suggests cosmic origin.

Characters & Entities

• Dvārakā
• Sītā (river)
• Cakṣur-nadī
• Bhadrā
• Sapta-dvīpa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dvārakā’s sanctity is universalized: even rivers symbolically from all ‘seven dvīpas’ are said to honor it, magnifying its tīrtha-status.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā, as the exalted place before which rivers bow.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal rite; the verse stresses reverence to the sacred feet (padāmbuja) and the presence of tīrtha-power.