Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 8

Devanagari script

यासाहं भूरिभाग्या वै प्राप्य नाथं जगत्पतिम् । इयमेकाकिनी जाता पौलस्त्याद्देवहेलनात्

Transliteration

yāsāhaṃ bhūribhāgyā vai prāpya nāthaṃ jagatpatim | iyamekākinī jātā paulastyāddevahelanāt

Translation

నేను నిజంగా మహాభాగ్యవతిని—జగత్పతి నాథుని పొందినదాన్ని—ఇప్పుడు పౌలస్త్యుడు (దుర్వాసుడు) చేసిన దేవహేళన కారణంగా ఒంటరిగా మిగిలిపోయాను.

Word by Word

• या: she who
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सूचक (relative pronoun)

• सा: that (she)
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देश (correlative pronoun)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भूरि: much/abundant
• भूरि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भूरि (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् विशेषण (indeclinable-like adjective)

• भाग्या: fortunate
• भाग्या: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भाग्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• वै: indeed
• वै: Emphasis particle
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• प्राप्य: having obtained
• प्राप्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: प्र+आप् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भाव (gerund/absolutive), पूर्वकाल (having done)

• नाथम्: lord/husband
• नाथम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• जगत्पतिम्: lord of the world
• जगत्पतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): जगतः पति

• इयम्: this (I)
• इयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• एकाकिनी: alone/solitary
• एकाकिनी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाकिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• जाता: has become
• जाता: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicative)

• पौलस्त्यात्: from Paulastya (Rāvaṇa)
• पौलस्त्यात्: Apadana (Source/अपाादान)
• Type: Noun
• Root: पौलस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• देवहेलनात्: from contempt/insult of the gods
• देवहेलनात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + हेलना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: देवानां हेलना

Speaker

Rukmiṇī

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvāravatī (Dvārakā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: Rukmiṇī recalls her great fortune in attaining Jagatpati, then confesses her present solitude born of divine neglect and Durvāsas (Paulastya)’s consequence; the scene is emotionally intense, poised for eventual grace.

Characters & Entities

• Rukmiṇī
• Jagatpati (Kṛṣṇa/Hari)
• Paulastya (Durvāsas)
• Pulastya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Disrespect toward the divine (and by extension holy persons) can invert fortune into loneliness and suffering.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā’s sacred narrative context frames the episode, though the verse itself is personal lament.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the verse stresses ethical causality (aparādha leading to duḥkha).