Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

प्रह्लाद उवाच । श्रूयतामृषयः सर्वे गदतो मम विस्तरात् । यथा शापोद्भवं दुःखं मुमोच हरिवल्लभा

Transliteration

prahlāda uvāca | śrūyatāmṛṣayaḥ sarve gadato mama vistarāt | yathā śāpodbhavaṃ duḥkhaṃ mumoca harivallabhā

Translation

ప్రహ్లాదుడు పలికెను—ఓ ఋషులారా, నా మాటలను విస్తారంగా వినండి; శాపం వల్ల పుట్టిన దుఃఖం నుండి హరి ప్రియ (రుక్మిణి) ఎలా విముక్తి పొందిందో చెబుతాను.

Word by Word

• प्रह्लादः: Prahlāda
• प्रह्लादः: कर्ता (Speaker/subject)
• Type: Noun
• Root: प्रह्लाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Prahlāda)

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम् (he said)

• श्रूयताम्: let it be heard
• श्रूयताम्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (आज्ञार्थ/Imperative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, कर्मणि प्रयोगः (passive): 'let it be heard'

• ऋषयः: sages
• ऋषयः: कर्ता (Hearers as subject of implied hearing)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम् (sages)

• सर्वे: all
• सर्वे: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (all)

• गदतः: of (me) speaking
• गदतः: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Verb
• Root: गद् (धातु) → गदत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्तः (present active participle), पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; 'of me who am speaking'

• मम: my/of me
• मम: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (my/of me)

• विस्तरात्: in detail
• विस्तरात्: सम्बन्ध (Manner)
• Type: Noun
• Root: विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; अव्ययीभावार्थे 'in detail/at length' (ablative used adverbially)

• यथा: how/as
• यथा: सम्बन्ध (Correlative)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; यथार्थक/प्रकारवाचक (as/how)

• शापोद्भवम्: arising from a curse
• शापोद्भवम्: विशेषण (Qualifier of duḥkham)
• Type: Adjective
• Root: शाप (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (शापात् उद्भवम् = arising from a curse) विशेषणम्

• दुःखम्: sorrow
• दुःखम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (sorrow)

• मुमोच: was freed from/released
• मुमोच: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परिपूर्णभूत/Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम् (she/he released/was freed from)

• हरिवल्लभा: Hari’s beloved (Lakṣmī)
• हरिवल्लभा: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + वल्लभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (हरेः वल्लभा = beloved of Hari)

Speaker

Prahlāda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvāravatī (Dvārakā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (sages)

Visual Art Cues

Scene: Prahlāda, serene and radiant, addresses assembled sages, promising a detailed account of how Rukmiṇī was freed from Durvāsas’ curse-born sorrow; the moment is a formal ‘kathā-beginning’.

Characters & Entities

• Prahlāda
• Ṛṣis
• Hari
• Hari-vallabhā (Rukmiṇī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even curse-born suffering can be overcome through divine order and sacred narrative remembrance centered on Hari.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting belongs to Dvārakā Māhātmya, pointing to Dvārakā’s sacred landscape within the Prabhāsa-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated here; the verse functions as a narrative preface to the account.