Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 41

Devanagari script

त्वया संबोधनीयाः स्म वयं मातः सदैव हि । अगम्यरूपा विद्या त्वमस्माभिर्बोध्यसे कथम्

Transliteration

tvayā saṃbodhanīyāḥ sma vayaṃ mātaḥ sadaiva hi | agamyarūpā vidyā tvamasmābhirbodhyase katham

Translation

ఓ మాతా, మేము ఎల్లప్పుడూ నీచేతనే బోధింపబడవలసినవారము. నీవు అగమ్యస్వరూపమైన స్వయంవిద్య—మేము నిన్ను ఎలా బోధించగలము?

Word by Word

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम; तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• संबोधनीयाः: to be instructed/awakened (by you)
• संबोधनीयाः: Karta (Logical subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-√बुध् (धातु) + अनीयर् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: कर्मणि-भावे अनीयर्-प्रत्ययान्तः (gerundive/obligation), पुंलिङ्गे प्रथमा, बहुवचनम्; विधेय-विशेषणम् (predicate adjective)

• स्म: indeed/just (particle)
• स्म: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (अव्यय)
• Form: भूतार्थक/स्मरणार्थक-निपातः; लकारार्थानुवर्तकः (particle used with verb)

• वयम्: we
• वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा, बहुवचनम्

• मातः: O mother
• मातः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्

• सदैव: always
• सदैव: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय) + एव (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपातः (emphatic particle)

• अगम्यरूपा: having an incomprehensible form
• अगम्यरूपा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अगम्य (कृदन्त; √गम् + यत्) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः: अगम्यं रूपं यस्याः सा; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (विद्या इत्यस्य)

• विद्या: knowledge, learning
• विद्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा, एकवचनम्

• अस्माभिः: by us
• अस्माभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• बोध्यसे: are understood/are to be known
• बोध्यसे: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √बुध् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), मध्यमपुरुषः (2nd), एकवचनम्; आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (passive sense)

• कथम्: how?
• कथम्: Sambandha (Interrogative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्ययम् (interrogative adverb)

Speaker

Unspecified devotees/speakers addressing the Goddess (Mother) in reverence

Visual Art Cues

Scene: Two reverent figures address the Mother-Goddess with folded hands, acknowledging her as unfathomable Knowledge; the scene is quiet, luminous, and inwardly focused.

Characters & Entities

• Mātṛ (Mother Goddess)
• Vidyā (personified Knowledge)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True learning begins with humility: the divine source of knowledge instructs beings, not the other way around.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within Dvārakā-māhātmya; the devotion expressed supports the sanctity of Dvārakā’s sacred setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; it models the inner discipline of reverence and surrender.