Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 50

Devanagari script

स्मरणात्कीर्तनाद्यस्माद्भुक्तिमुक्ती सदा नृणाम् । दुर्वाससा तु ऋषिणा रक्षिता तिष्ठते पुरी

Transliteration

smaraṇātkīrtanādyasmādbhuktimuktī sadā nṛṇām | durvāsasā tu ṛṣiṇā rakṣitā tiṣṭhate purī

Translation

దీనిని స్మరించుట, కీర్తించుట వలన మనుష్యులకు సదా భుక్తి మరియు ముక్తి రెండూ లభిస్తాయి; అందుకే దుర్వాస మహర్షి రక్షణలో ఈ పురి నిలిచి ఉంది।

Word by Word

• स्मरणात्: from remembrance
• स्मरणात्: Apadana (Source/Cause/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्मरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; हेतौ (cause)

• कीर्तनात्: from chanting/praise
• कीर्तनात्: Apadana (Source/Cause/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कीर्तन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेतौ

• अस्मात्: from this (place/thing)
• अस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: इदम्/अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (सर्वनाम), पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; निर्देशे (referring to this/this place)

• भुक्ति: worldly enjoyment
• भुक्ति: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; समुच्चयार्थे (paired)

• मुक्तिः: liberation
• मुक्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समुच्चयार्थे

• सदा: always
• सदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: काल-अव्यय (adverb of time)

• नृणाम्: of men/people
• नृणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

• दुर्वाससा: by Durvāsas
• दुर्वाससा: Karana (Instrument/Agent-in-passive/करण)
• Type: Noun
• Root: दुर्वासस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: None
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle; contrast/emphasis)

• ऋषिणा: by the sage
• ऋषिणा: Karana (Instrument/Agent-in-passive/करण)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; दुर्वाससः विशेषणभावेन (apposition)

• रक्षिता: protected
• रक्षिता: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पुरी-विशेषणम्

• तिष्ठते: stands/remains
• तिष्ठते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• पुरी: the city
• पुरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Sūta (deduced from Prabhāsa-khaṇḍa māhātmya narration context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (Dvāravatī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devotees chant and remember Dvārakā, receiving prosperity and liberation; above the city, sage Durvāsā stands as a fierce yet benevolent guardian, his tapas forming a protective aura around the fort and temple spires.

Characters & Entities

• Smaraṇa
• Kīrtana
• Bhukti
• Mukti
• Durvāsā
• Dvārakā (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional remembrance and praise of the sacred place grants both life-success and final freedom.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā, upheld as a protected sacred city whose very remembrance bears fruit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Smaraṇa (remembering) and kīrtana (praising/reciting) of the place and its glory.