Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 14

Devanagari script

कृत्वा स्नानं यथोक्तं तु संतर्प्य पितृदेवताः । चक्रतीर्थात्समादाय शिलांश्चक्रांकिताञ्छुभान् । पूजिताः पुरुषसूक्तेन यथोक्तविधिना नृप

Transliteration

kṛtvā snānaṃ yathoktaṃ tu saṃtarpya pitṛdevatāḥ | cakratīrthātsamādāya śilāṃścakrāṃkitāñchubhān | pūjitāḥ puruṣasūktena yathoktavidhinā nṛpa

Translation

యథోక్తంగా స్నానం చేసి పితృదేవతలను సంతర్పించి, చక్రతీర్థం నుండి చక్రాంకితమైన శుభ శిలలను తీసుకొని, ఓ రాజా, పురుషసూక్తంతో శాస్త్రోక్త విధానానుసారం వాటిని పూజించాడు।

Word by Word

• कृत्वा: having performed
• कृत्वा: Purvakala-Kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कृत्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund) ‘having done’

• स्नानम्: bath
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; Accusative singular

• यथोक्तम्: as prescribed
• यथोक्तम्: Kriya-Visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यथा + उक्त (कृदन्त; समास/उपपद)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular used adverbially; अव्ययीभाव (यथा उक्तम् = as said)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• संतर्प्य: having satisfied
• संतर्प्य: Purvakala-Kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + तृप् (धातु) → संतर्प्य (ल्यप्)
• Form: अव्ययकृदन्त (ल्यप्/gerund) ‘having satisfied (by offerings)’

• पितृदेवताः: the ancestral deities (pitṛs)
• पितृदेवताः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ + देवता (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; Accusative plural; तत्पुरुष (पितॄणां देवताः)

• चक्रतीर्थात्: from Cakra-tīrtha
• चक्रतीर्थात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: चक्र + तीर्थ (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; Ablative singular; तत्पुरुष (चक्रस्य तीर्थम्)

• समादाय: having taken
• समादाय: Purvakala-Kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + दा (धातु) → समादाय (ल्यप्)
• Form: अव्ययकृदन्त (ल्यप्/gerund) ‘having taken/collected’

• शिलान्: stones
• शिलान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; Accusative plural

• चक्रांकितान्: marked with a discus (chakra)
• चक्रांकितान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चक्र + अंकित (कृदन्त; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural; विशेषण (of शिलान्); तत्पुरुष (चक्रेण अंकित)

• शुभान्: auspicious
• शुभान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural; विशेषण (of शिलान्)

• पूजिताः: were worshipped
• पूजिताः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु) → पूजित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; PPP; ‘were worshipped’ (subject implied: शिलाः/ते)

• पुरुषसूक्तेन: with the Puruṣa-sūkta hymn
• पुरुषसूक्तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पुरुष + सूक्त (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; Instrumental singular; तत्पुरुष (पुरुषस्य सूक्तम्)

• यथोक्तविधिना: by the prescribed method
• यथोक्तविधिना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यथोक्त + विधि (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; Instrumental singular; तत्पुरुष (यथा उक्तः विधिः तेन)

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; Vocative singular (address)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Dvārakā-māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakratīrtha (Dvārakā)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa) explicitly addressed

Visual Art Cues

Scene: After bathing, the pilgrim offers water to pitṛs, then reverently lifts smooth stones bearing a discus-like mark from Cakratīrtha and performs Vedic worship, chanting the Puruṣasūkta.

Characters & Entities

• Pitṛs (ancestors)
• Cakratīrtha
• Puruṣasūkta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-practice integrates devotion and duty: bathing, honoring ancestors, and worship through Vedic hymns together uphold dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Cakratīrtha at Dvārakā, from which auspicious cakra-marked stones are obtained for worship.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna, Pitṛ-tarpaṇa (satisfying ancestors), collecting cakra-marked stones, and worship using the Puruṣasūkta according to proper vidhi.