Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 17

Devanagari script

आगत्योवाच वैदर्भीं संप्राप्तमृषिसत्तमम् । तपोनिर्धूत पाप्माऽयमत्रिपुत्रो महातपाः

Transliteration

āgatyovāca vaidarbhīṃ saṃprāptamṛṣisattamam | taponirdhūta pāpmā'yamatriputro mahātapāḥ

Translation

అక్కడికి వచ్చి ఆయన వైదర్భి (రుక్మిణీ)తో ఇలా అన్నాడు—“ఇక్కడ ఋషిశ్రేష్ఠుడు వచ్చాడు; ఇతడు అత్రి పుత్రుడు, మహాతపస్వి, తపస్సుతో పాపం దహించినవాడు।”

Word by Word

• आगत्य: having come
• आगत्य: पूर्वकाल (Prior action)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु) → आगत्य (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्तः अव्ययकृदन्तः (gerund)

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Predicate)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• वैदर्भीम्: to Vaidarbhī (Rukmiṇī)
• वैदर्भीम्: सम्प्रदान/कर्म (Recipient/Object)
• Type: Noun
• Root: वैदर्भी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• संप्राप्तम्: arrived
• संप्राप्तम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सम्-प्राप् (धातु) → संप्राप्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः भूतकृदन्तः; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘ऋषिसत्तमम्’ इति विशेषणम्

• ऋषिसत्तमम्: the best of sages
• ऋषिसत्तमम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऋषि + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (ऋषीणां सत्तमः); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• तपोनिर्धूतपाप्मा: whose sin is washed away by austerity
• तपोनिर्धूतपाप्मा: कर्ता-विशेषण (Agent qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तपस् + निर्धूत + पाप्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिः (तपसा निर्धूतः पाप्मा यस्य सः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘अयम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• अयम्: this (one)
• अयम्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• अत्रिपुत्रः: Atri’s son
• अत्रिपुत्रः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अत्रि + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (अत्रेः पुत्रः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• महातपाः: of great austerity
• महातपाः: कर्ता-विशेषण (Agent qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महा + तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (महत्तपाः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘अत्रिपुत्रः’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Kṛṣṇa (Bhagavān) addressing Rukmiṇī (Vaidarbhī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā (līlā-sthāna: Rukmiṇī-nivāsa)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Kṛṣṇa speaks to Rukmiṇī, gesturing respectfully as he names Durvāsā—Atri’s son—emphasizing the sage’s tapas-born radiance; Rukmiṇī listens attentively, poised to arrange hospitality.

Characters & Entities

• Kṛṣṇa
• Rukmiṇī
• Durvāsā
• Atri

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True spiritual authority is marked by tapas; householders honor such sages, recognizing their purity and power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā’s sacred culture, where the Lord’s household reveres visiting sages connected with nearby tīrthas like Gomati and Cakratīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit instruction to receive and honor the arriving ṛṣi with proper hospitality.