Adhyaya 19

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । तच्छ्रुत्वा देवदेवेशश्चिंतयित्वा पुनःपुनः उवाच वचनं तत्र दुर्वाससमकल्मषम्

ప్రహ్లాదుడు అన్నాడు—ఇది విని దేవదేవేశుడు మళ్లీ మళ్లీ ఆలోచించి, అక్కడ దుర్వాసునికి కల్మషరహితమైన మాటలు పలికాడు.

Verse 2

श्रीभगवानुवाच । पराधीनोऽस्मि विप्रेन्द्र भक्त्या क्रीतोऽस्मि नान्यथा । बलेरादेशकारी च दैत्येन्द्रवशगो ह्यहम्

శ్రీభగవానుడు పలికాడు—ఓ విప్రేంద్రా, నేను భక్తునికి ఆధీనుడను; భక్తిచేతనే నేను ‘కొనబడుతాను’, ఇతరంగా కాదు. నేను బలిచే ఆజ్ఞను నిర్వర్తిస్తాను, నా వ్రతబలంతో దైత్యేంద్రుని వశంలోనే ఉన్నాను.

Verse 3

तस्मात्प्रार्थय विप्रेन्द्र दैत्यं वैरोचनिं बलिम् । अस्यादेशात्करिष्यामि यदभीष्टं तवाधुना

కాబట్టి, ఓ విప్రేంద్రా, విరోచనపుత్రుడైన దైత్యుడు బలిని ప్రార్థించు. అతని ఆజ్ఞతోనే నేను ఇప్పుడే నీ అభీష్టాన్ని నెరవేర్చుతాను.

Verse 4

तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रो बलिं प्रोवाच सत्वरम् । यज्वनां त्वं वरिष्ठश्च दातॄणां त्वं मतोऽधिकः

ఆ మాటలు విని ఆ బ్రాహ్మణుడు వెంటనే బలిని ఉద్దేశించి అన్నాడు—“యజ్ఞకర్తలలో నీవే శ్రేష్ఠుడు; దాతలలో నీవే అత్యుత్తముడని భావించబడుతున్నావు.”

Verse 5

पारावारः कृपायाश्च दयां कुरु ममोपरि । प्रेषयस्व महाभाग देवं दैत्यविनिग्रहे

నీవు కరుణకు తీరులేని సముద్రమువంటివాడవు—నాపై దయ చూపుము. ఓ మహాభాగ, దైత్యవినిగ్రహార్థం దేవుని పంపుము.

Verse 6

संपूर्णनियमः स्नातस्त्वत्प्रसादाद्भवाम्यहम् । तच्छुत्वा वचनं दैत्यो नातिहृष्टमनास्तदा । दुर्वाससमुवाचेदं नैतदेवं भविष्यति

“నీ ప్రసాదముచేత నేను సమస్త నియమాలను సంపూర్ణం చేసి విధివిధానంగా స్నానం చేస్తాను.” ఈ మాటలు విని దైత్యుడు (బలి) ఎక్కువగా సంతోషించలేదు. అప్పుడు దుర్వాసునితో—“ఇది ఇలా జరగదు” అని అన్నాడు.

Verse 7

अन्यत्प्रार्थय विप्रेन्द्र यत्ते मनसि वर्त्तते । तद्दास्यामि न सन्देहो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

“ఓ విప్రేంద్రా, నీ మనస్సులో ఉన్నదానిలో వేరేదేదైనా కోరుము. అది ఎంత దుర్లభమైనదైనా, నేను తప్పక ఇస్తాను—సందేహం లేదు.”

Verse 8

आत्मानमपि दास्यामि नाहं त्यक्ष्ये हरिं द्विज । बहुभिः सुकृतैः प्राप्तं कथं त्यक्ष्यामि केशवम्

“ఓ ద్విజా, నా ఆత్మనైనా అర్పిస్తాను; కానీ హరిని విడువను. అనేక పుణ్యఫలంగా లభించిన కేశవుని నేను ఎలా త్యజించగలను?”

Verse 9

दुर्वासा उवाच । नातिलुब्धं हि मां विद्धि किमन्यत्प्रार्थयाम्यहम् । रक्ष मे जीवितं दैत्य प्रेषयस्व जनार्द्दनम्

దుర్వాసుడు అన్నాడు—“నన్ను అతిలోభిగా భావించకు; నేను ఇంకేమి కోరగలను? ఓ దైత్యా, నా ప్రాణాన్ని రక్షించు; జనార్దనుని పంపుము.”

Verse 10

बलिरुवाच । जानासि त्वं यथा विप्र हिरण्याक्षं निपातितम् । भूत्वा यज्ञवराहस्तु दधारोर्वीं बलाद्दिवि

బలి అన్నాడు—హే విప్రా! హిరణ్యాక్షుడు ఎలా నిపాతితుడయ్యాడో నీకు తెలుసు; యజ్ఞవరాహరూపమై ఆయన బలంగా భూమిని ఎత్తి ఆకాశంలో ధరించాడు.

Verse 11

यथा च दैत्यप्रवरमवध्यं दैत्यदानवैः । हतवान्हिरण्यकशिपुं नृसिंहः सर्वगः प्रभुः

అలాగే, దైత్యదానవులకూ అవధ్యుడని భావించబడిన దైత్యప్రవరుడు హిరణ్యకశిపుని సర్వవ్యాపి ప్రభువు నృసింహుడు సంహరించాడు.

Verse 12

तथैव वृत्रं नमुचिं रक्षो लंकेश संज्ञकम् । जघान मायया विष्णुः सुरार्थं सुरसत्तमः

అదేవిధంగా దేవుల హితార్థం కోసం, దేవశ్రేష్ఠుడు విష్ణువు తన దివ్య మాయా-యుక్త ఉపాయంతో వృత్రుడు, నముచీ మరియు ‘లంకేశ’ అనే రాక్షసుణ్ని జయించి సంహరించాడు.

Verse 13

प्रथमं वामनो भूत्वा ह्ययाचत पदत्रयम् । पुनस्त्रिविक्रमो भूत्वा भुवनानि जहार मे

మొదట వామనుడై మూడు అడుగుల స్థలాన్ని యాచించాడు; తరువాత త్రివిక్రముడై నా భువనాలను హరించాడు.

Verse 14

मया पुण्यवशाद्विष्णुर्यदि प्राप्तः कथञ्चन । नाहं त्यक्ष्ये जगन्नाथं मायावामनकं प्रभुम्

నా పుణ్యబలంతో ఏ విధంగానైనా విష్ణువు నాకు లభించాడంటే, మాయావామనరూపధారి జగన్నాథ ప్రభువును నేను ఎప్పటికీ విడువను.

Verse 15

दुर्वासा उवाच । नाहं भोक्ष्ये विना स्नानं गोमत्युदधिसंगमे । यदि न प्रेष्यसि हरिं ततस्त्यक्ष्ये कलेवरम्

దుర్వాసుడు అన్నాడు—గోమతి నది సముద్ర సంగమంలో స్నానం చేయక నేను భోజనం చేయను. నీవు హరిని పంపకపోతే, నేను ఈ దేహాన్ని త్యజిస్తాను.

Verse 16

बलिरुवाच । यद्भाव्यं तद्भवतु ते यज्जानासि तथा कुरु । ब्रह्मरुद्रेन्द्रनमितं नाहं त्यक्ष्ये पदद्वयम्

బలి అన్నాడు—నీకు విధిగా ఏది భావ్యమో అది జరుగుగాక; నీవు తెలిసినట్లే చేయి. కానీ బ్రహ్మ, రుద్ర, ఇంద్రులు నమస్కరించే ఆ రెండు పాదాలను నేను ఎప్పటికీ విడువను.

Verse 17

तदा विवदमानौ तौ दृष्ट्वा स जगदीश्वरः । ब्रह्मण्यदेवः कृपया ब्राह्मणं तमुवाच ह

ఆ ఇద్దరూ వాదించుకుంటున్నట్లు చూసిన జగదీశ్వరుడు, బ్రాహ్మణరక్షకుడైన దేవుడు, కరుణతో ఆ బ్రాహ్మణునితో ఇలా పలికాడు.

Verse 18

स्वस्थो भव द्विजश्रेष्ठ स्नापयिष्ये न संशयः । हत्वा दैत्यगणान्सर्वान्गोमत्युदधिसंगमे

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, నిశ్చింతగా ఉండు; సందేహం లేదు, నేను నిన్ను స్నానం చేయిస్తాను—గోమతి-సముద్ర సంగమంలో సమస్త దైత్యగణాలను సంహరించిన తరువాత.

Verse 19

प्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा भगवतो वाक्यं ब्राह्मणं प्रति दैत्यराट् । दृढं जग्राह चरणौ पतित्वा पादयोस्तदा

ప్రహ్లాదుడు అన్నాడు—బ్రాహ్మణుని పట్ల భగవంతుని వాక్యాన్ని విని దైత్యరాజు అప్పుడు ఆయన పాదాల వద్ద పడి, ఆ రెండు పాదాలను దృఢంగా పట్టుకున్నాడు.

Verse 20

ततः समृद्धिमगमत्पादौ दत्त्वा बलेः प्रभुः । शंखचक्रगदापाणिर्विष्णुर्दुर्वाससाऽन्वितः

అప్పుడు ప్రభువు బలికి తన పాదాలను అర్పించి ఆ కార్యంలో సమృద్ధిని పొందెను. శంఖ‑చక్ర‑గదాధారి విష్ణువు దుర్వాస మహర్షితో కలిసి ప్రయాణమయ్యెను.

Verse 21

प्रस्थितौ तौ तदा दृष्ट्वा दुर्वाससजनार्द्दनौ । अनन्तः पुरुषो ऽगच्छन्मुशली च हलायुधः

దుర్వాసుడు మరియు జనార్దనుడు బయలుదేరినట్లు చూసి అనంత పురుషుడు కూడా సాగెను; అలాగే హలాయుధుడు, గదాధారి ముశలి (బలరాముడు) కూడ వెళ్లెను.

Verse 22

मुशली चाग्रतोऽगच्छत्ततो विष्णुस्त्रिविक्रमः । तयोरन्वगमद्विप्रा दुर्वासा भूतलाद्बहिः

ముశలి ముందుగా వెళ్లెను; ఆపై త్రివిక్రముడైన విష్ణువు సాగెను. వారి వెనుక బ్రాహ్మణుడు దుర్వాసుడు భూతలాన్ని దాటి పోయినట్లుగా అనుసరించెను.

Verse 23

भित्त्वा रसातलं सर्वे समुत्तस्थुस्त्वरान्विताः । आविर्बभूवुस्तत्रैव गोमत्युदधिसंगमे

రసాతలాన్ని ఛేదించి వారు అందరూ వేగంగా పైకి లేచి, అక్కడే గోమతి‑సముద్ర సంగమంలో ప్రత్యక్షమయ్యారు.

Verse 24

सन्नद्धौ दृढधन्वानौ संकर्षणजनार्दनौ । ऊचतुस्तौ तदा विप्रं कुरु स्नानं यदृच्छया

అప్పుడు సన్నద్ధులై దృఢధనుస్సుతో ఉన్న సంకర్షణుడు, జనార్దనుడు ఆ బ్రాహ్మణునితో—“యథేచ్ఛగా స్నానం చేయుము” అని పలికిరి.

Verse 25

तयोस्तु वचनं श्रुत्वा स्नानं चक्रे त्वरान्वितः । स्नात्वा चावश्यकं कर्म कर्तुमारभत द्विजः

వారి మాటలు విని అతడు తొందరగా స్నానం చేశాడు. స్నానం చేసి ఆ ద్విజుడు నిత్యావశ్యక కర్మలను ఆరంభించాడు.