Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 44

नृग उवाच । यद्यस्ति दुष्कृतं किंचित्प्रथमं प्रतिपादय । अनुज्ञातो यमेनैवं कृकलासो भवेति वै । ततो वर्षसहस्राणि कृकलासत्वमाप्तवान्

nṛga uvāca | yadyasti duṣkṛtaṃ kiṃcitprathamaṃ pratipādaya | anujñāto yamenaivaṃ kṛkalāso bhaveti vai | tato varṣasahasrāṇi kṛkalāsatvamāptavān

నృగుడు చెప్పెను— ‘ఏదైనా పాపం ఉంటే, ముందుగా దానినే నాకు అనుభవింపజేయుము.’ యముడు అలా అనుమతించి— ‘నీవు నిజంగా కృకలాసము (బల్లి) అవు’ అని చెప్పెను. అప్పుడు అతడు వేల సంవత్సరాలు కృకలాసత్వమును పొందెను.

नृगःKing Nṛga
नृगः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
यदिif
यदि:
Avyaya (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्तार्थक अव्यय (conditional)
अस्तिthere is
अस्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
दुष्कृतम्evil deed/demerit
दुष्कृतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदुस्-कृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः
किंचित्some/any (a little)
किंचित्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootकिंचित् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अनिश्चितपरिमाणवाचक
प्रथमम्first
प्रथमम्:
Avyaya (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb), अर्थे ‘आदौ’
प्रतिपादयdeclare/explain
प्रतिपादय:
Kriya (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Rootप्रति-पद् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अनुज्ञातःhaving been permitted
अनुज्ञातः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootअनु-ज्ञा (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यमेनby Yama
यमेन:
Kartr-karana (Agent in passive/कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
एवम्thus/in this way
एवम्:
Avyaya (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (manner)
कृकलासःa lizard
कृकलासः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकृकलास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
भवbecome
भव:
Kriya (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
इतिthus
इति:
Avyaya (Particle)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणसूचक अव्यय
वैindeed
वै:
Avyaya (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/assurance particle)
ततःthen/thereafter
ततः:
Avyaya (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), अर्थे ‘अनन्तरम्’
वर्षसहस्राणिthousands of years
वर्षसहस्राणि:
Karma (Extent/अवधि)
TypeNoun
Rootवर्ष-सहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वर्षाणां सहस्राणि)
कृकलासत्वम्lizard-hood (state of being a lizard)
कृकलासत्वम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकृकलास-त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; तद्धितान्त (त्व) भाववाचक; तत्पुरुषः (कृकलासस्य भावः)
आप्तवान्attained/underwent
आप्तवान्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआप् (धातु)
Formक्तवतु-प्रत्ययान्त (perfect participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः

Nṛga

Listener: Brāhmaṇas/Ṛṣis

Scene: Nṛga, once a king, chooses sin first; Yama decrees lizardhood. The scene shifts to a massive lizard form—eyes expressive, body heavy—signaling long penance.

N
Nṛga
Y
Yama

FAQs

Even slight wrongdoing can bind one to long suffering; willingly facing demerit first is portrayed as a step toward eventual purification.

The account is situated within Dvārakā Māhātmya; Nṛga’s eventual release is tied to the sanctity of Dvārakā and the Lord’s presence there.

None stated; the verse narrates karmic sanction and its prolonged result.