Adhyaya 97

Verse 1

। सूत उवाच । ततः प्रभृति नो मन्दो रोहिणीशकटं द्विजाः । भिनत्ति वचनात्तस्य राज्ञो दशरथस्य च

సూతుడు పలికెను—హే ద్విజులారా! అప్పటినుండి రాజు దశరథుని వచనబలముచేత మందుడు (శనైశ్చరుడు) ‘రోహిణీ-శకటము’ను ఇక భంగము చేయడు।

Verse 2

तद्वृत्तांतं समाकर्ण्य तस्य शक्रः प्रहर्षितः । भूपालं तं समभ्येत्य ततश्चोवाच सादरम्

ఆ వృత్తాంతమంతా విని శక్రుడు (ఇంద్రుడు) పరమానందమొందెను. ఆ భూపాలుని సమీపించి, తరువాత సాదరంగా పలికెను।

Verse 3

अत्यद्भुततरं कर्म त्वयैतत्पृथिवीपते । संसाधितं यदन्येन मनसापि न चिन्त्यते

హే పృథివీపతీ! నీవు అత్యద్భుతమైన కార్యమును సాధించితివి—ఇతరుడు మనసులోనైనా ఊహించలేనిదాన్ని।

Verse 4

अत एव हि संतुष्टिः सञ्जाताद्य तवोपरि । वरं मत्तो गृहाणाद्य तदभीष्टं हृदि स्थितम्

అందుకే నేడు నీపై నేను సంపూర్ణంగా సంతుష్టుడను. నన్ను వరము కోరుము—హృదయంలో నిలిచిన అభీష్టమేదో అది।

Verse 5

राजोवाच । त्वया सह सुरश्रेष्ठ मैत्री संप्रार्थयाम्यहम् । शाश्वती सर्वकृत्येषु परमां लोकसंस्थिताम्

రాజు పలికెను—హే సురశ్రేష్ఠా! నీతో నేను మైత్రిని ప్రార్థిస్తున్నాను—అది శాశ్వతమై, పరమమై, సమస్త కార్యములలోను సమస్త లోకములలోను స్థిరంగా నిలిచియుండుగాక।

Verse 6

इन्द्र उवाच । एवं भवतु राजेंद्र त्वया सह सदा मम । संपत्स्यते सदा मैत्री वसोरिव च शाश्वती

ఇంద్రుడు పలికెను—తథాస్తు, ఓ రాజేంద్ర! నీతో నా మైత్రి వసువుల వలె సదా స్థిరమై శాశ్వతంగా నిలిచును.

Verse 7

त्वया सदैव मे पार्श्वे सभायां देवसंनिधौ । आगन्तव्यं विशेषेण येन मैत्री प्रवर्धते

నీవు ఎల్లప్పుడూ నా పక్కనే—దేవసభలో, దేవుల సన్నిధిలో—ప్రత్యేకంగా వచ్చుచుండవలెను; అప్పుడు మన మైత్రి మరింత వృద్ధి చెందును.

Verse 8

एवमुक्त्वा सहस्राक्षो जगाम त्रिदिवालयम् । राजापि चागतो हर्म्ये स्वकीये हर्षसंयुतः

ఇలా చెప్పి సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు) త్రిదివాలయానికి వెళ్లెను. రాజు కూడా హర్షంతో తన స్వప్రాసాదానికి తిరిగి వచ్చెను.

Verse 9

रक्षयित्वा जगत्सर्वं शनैश्चर कृताद्भयात् । अप्राप्यां प्राप्य संकीर्तिं स्तूयमानस्तु बन्दिभिः

శనైశ్చరుని వల్ల కలిగిన భయమునుండి సమస్త జగత్తును రక్షించి, అతడు అప్రాప్యమైన కీర్తిని పొందెను; బందులు-చారణులు అతనిని స్తుతించిరి.

Verse 10

ततः प्रभृति नित्यं स सन्ध्याकाल उपस्थिते । सायाह्नं संविधायाथ याति शक्रस्य मंदिरे

అప్పటినుండి ప్రతిదినం సంధ్యాకాలం రాగానే సాయాహ్నిక కర్మలను నిర్వర్తించి, అనంతరం శక్రుని (ఇంద్రుని) మందిరానికి వెళ్లుచుండెను.

Verse 11

तत्र स्थित्वा चिरं श्रुत्वा गंधर्वाणां मनोहरम् । गीतं दृष्ट्वा च नृत्यं च तानादिविहितं शुभम्

అక్కడ చాలాకాలం నిలిచి గంధర్వుల మనోహర గీతాలను విని, తాన-లయాలతో నడిచే వారి శుభ నృత్యాన్ని కూడా చూచెను।

Verse 12

विचित्रार्थाः कथाः श्रुत्वा देवर्षीणां मुखाच्च्युताः । स्वयं च कीर्तयित्वाथ प्रयाति निजमंदिरम्

దేవర్షుల ముఖమునుండి వెలువడిన విచిత్రార్థమయ కథలను విని, తానే వాటిని కీర్తించి, అనంతరం తన స్వధామమునకు ప్రయాణముచేయును।

Verse 13

विमानवरमारुह्य हंसबर्हिणनादितम् । मनोहरपताकाभिः समंताच्च विभूषितम्

హంస-మయూర నాదాలతో మార్మోగుతూ, చుట్టూరా మనోహర పతాకలతో అలంకృతమైన ఉత్తమ విమానమును అధిరోహించి, అతడు వైభవంతో సాగెను।

Verse 14

यदायदा स निर्याति शक्रस्थानान्निजालयम् । तदातदाऽसने तस्य क्रियतेऽभ्युक्षणं सदा

అతడు ఎప్పుడెప్పుడో శక్రస్థానమునుండి తన నివాసమునకు బయలుదేరునో, అప్పుడప్పుడే అతని ఆసనముపై సదా అభ్యుక్షణం (పవిత్ర జల ప్రోక్షణం) చేయబడును।

Verse 15

शक्रादेशात्तदा वेत्ति न स भूपः कथंचन । अन्यस्मिन्दिवसे तस्य नारदो मुनिसत्तमः । कथयामास तत्सर्वमभ्युक्षणसमुद्भवम्

శక్రాజ్ఞవలన ఆ రాజు దానిని ఏ విధంగానూ తెలియకుండెను. అయితే మరొక దినమున మునిశ్రేష్ఠుడు నారదుడు అభ్యుక్షణం ఎలా ఉద్భవించిందో సమస్తమును అతనికి వివరించెను।

Verse 16

वृत्तांतं तस्य राजर्षेस्तस्यैव गृहमागतः । तीर्थयात्रा प्रसंगेन विद्वेषपरिवृद्धये

ఆ రాజర్షి గృహానికే నారదుడు వచ్చి, తీర్థయాత్ర ప్రసంగాన్ని ప్రస్తావించి, ద్వేషాన్ని మరింత పెంచేలా చేశాడు।

Verse 17

तच्छ्रुत्वा नारदेनोक्तं श्रद्धेयमपि भूपतिः । न चक्रे हृदयेऽधर्ममात्मानं परिचिंतयन्

నారదుడు చెప్పిన మాటలు వినినా—అవి నమ్మదగినవే అయినా—రాజు తనను తాను విచారించుకొని హృదయంలో అధర్మాన్ని చోటు ఇవ్వలేదు।

Verse 18

तथापि कौतुकाविष्टो गत्वा शक्रनिवेशनम् । अन्यस्मिन्दिवसे स्थित्वा चिरं तत्र समुत्थितः

అయినా కుతూహలంతో అతడు శక్రుని నివాసానికి వెళ్లాడు; మరొక రోజున అక్కడ చాలాసేపు ఉండి తరువాత లేచి సంచరించాడు।

Verse 19

अलक्ष्यं वीक्षयामास स्वासनं दूरमास्थितः । किंचित्सद्मांतरं प्राप्य कौतूहलसमन्वितः

దూరంగా ఉండి కనిపించకుండా తన ఆసనాన్ని చూశాడు; కుతూహలంతో రాజభవనంలోని మరో గదికి చేరాడు।

Verse 20

ततः शक्रसमादेशादुत्थाय सुरकिंकरः । प्रोक्षयामास तोयेन पार्थिवस्य तदासनम्

అప్పుడు శక్రుని ఆజ్ఞతో ఒక దేవసేవకుడు లేచి, ఆ రాజు ఆసనంపై నీటిని చల్లాడు।

Verse 21

तद्दृष्ट्वा कोपसंपन्नः स राजाऽभ्येत्य वासवम् । प्रोवाच किमिदं शक्र प्रोक्ष्यते यन्ममासनम्

అది చూచి కోపంతో నిండిన రాజు వాసవుడు (ఇంద్రుడు) వద్దకు వెళ్లి పలికెను— “హే శక్రా! ఇది ఏమిటి? నా ఆసనంపై ప్రోక్షణం (జలఛల్లనం) ఎందుకు జరుగుతోంది?”

Verse 22

किं मया निहता विप्राः किं वा विप्रसमुद्भवम् । शासनं लोपितं किंचित्किं वा विप्रा विनिंदिताः

నేను ఏ బ్రాహ్మణుని హతమార్చానా? లేదా బ్రాహ్మణుల నుండి ఉద్భవించిన దేనికైనా హాని చేశానా? ధర్మయుక్తమైన రాజశాసనాన్ని ఏ విధంగానైనా విస్మరించానా? లేక బ్రాహ్మణులను అవమానించానా?

Verse 23

किं वा नष्टोऽस्मि संग्रामे दृष्ट्वा शत्रून्समागतान् । दैन्यं वा जल्पितं तेषां भयत्रस्तेन चेतसा

లేదా శత్రువులు సమూహంగా వచ్చినట్లు చూసి నేను యుద్ధంలో ఓడిపోయానా? లేక భయంతో కలత చెందిన మనస్సుతో వారి ఎదుట నిరాశా వాక్యాలు పలికానా?

Verse 24

मम राज्येऽथवा शक्र दुर्बलो बलवत्तरैः । पीड़्यते वाथ चौराद्यैर्मुष्यते वंचकैस्तथा

లేదా, హే శక్రా, నా రాజ్యంలో బలహీనులు బలవంతుల చేత పీడింపబడుతున్నారా? లేదా ప్రజలు దొంగలచేత దోచబడుతూ, మోసగాళ్లచేత అలాగే మోసపోతున్నారా?

Verse 25

किं वा राज्ये मदीये च जायते योनिविप्लवः । संकरो वाथ वर्णानां परित्यक्तविधिक्रमः

లేదా నా రాజ్యంలో కుల-వంశం, జన్మమర్యాదల్లో కలకలం ఏర్పడిందా? లేదా విధి-క్రమాలను విడిచిపెట్టి వర్ణసంకరం వ్యాపించిందా?

Verse 26

किं वा दुर्जनवाक्येन दूषितो दोषवर्जितः । दंड्यते मम राज्ये च केनचित्त्रिदशेश्वर

హే త్రిదశేశ్వరా! దుర్జనుల మాటల వల్ల ఏ నిర్దోషుడైనా కలుషితుడై నా రాజ్యంలో ఎవరో శిక్షించబడుతున్నాడా?

Verse 27

किं वा चौरोऽथ पापो वा गृहीतो दोषवान्स्वयम् । मुच्यते द्रव्यलोभेन तथान्यो वा जुगुप्सितः

దొంగగానీ మరే పాపిగానీ నిజంగా దోషియై పట్టుబడ్డాక కూడా ధనలోభంతో విడిచిపెట్టబడుతున్నాడా? లేక మరే జుగుప్సితుడైనా వదిలిపెట్టబడుతున్నాడా?

Verse 28

किंस्विन्मया परित्यक्तः कोऽप्यत्र शरणागतः । भयत्रस्तः सुभीतेन प्राणानां त्रिदशाधिप

హే త్రిదశాధిపా! భయంతో వణికుతూ ప్రాణరక్షణ కోసం శరణు వచ్చిన ఎవరినైనా నేను ఇక్కడ ఎప్పుడైనా వదిలేశానా?

Verse 29

कस्य वा पृष्ठमांसानि भक्षितानि मया क्वचित् । कच्चिच्च त्रिदशाधीष ब्राह्मणस्य विशेषतः

హే త్రిదశాధీశా! నేను ఎప్పుడైనా ఎవరి వెన్నుమాంసాన్ని భక్షించానా? నిశ్చయంగా కాదు—ప్రత్యేకించి బ్రాహ్మణునిదైతే అసలు కాదు!

Verse 30

किं वा दानं मया दत्त्वा ब्राह्मणाय महात्मने पश्चात्तापः । कृतः पश्चाद्दत्तं चोपेक्षितं च वा

మహాత్ముడైన బ్రాహ్మణునికి దానం ఇచ్చి నేను తరువాత పశ్చాత్తాపపడినానా? లేక ఇచ్చిన దానాన్ని, దానికి తగిన సత్కారాన్ని తరువాత నిర్లక్ష్యం చేసినానా?

Verse 31

किं वा राज्ये मदीये च दीनानां प्रपतंति च । अश्रुपाता दिवारात्रं दुःखितानां समंततः

నా రాజ్యంలో దీనులు పతనమున పడుచున్నారా? దుఃఖితుల కన్నీళ్లు దినరాత్రులు అన్ని దిక్కులా నిరంతరం కారుచున్నాయా?

Verse 32

दैवं वा पैतृकं वापि किं वा कर्म गृहे मम । लोपं गच्छति देवेन्द्र क्रियते वा विधिच्युतम्

హే దేవేంద్రా! నా గృహంలో దైవకర్మగానీ పితృకర్మగానీ, లేదా ఏ విధమైన కర్తవ్యమో లుప్తమవుతోందా? లేక విధి తప్పి జరుగుతోందా?

Verse 33

यत्त्वया क्रियते नित्यं तोयैरभ्युक्षणं मम । आसनस्य द्रुतं ब्रूया यत्पापं विहितं मया

నీవు నిత్యం జలములతో నా ఆసనాన్ని ప్రోక్షణం చేస్తున్నావు; దానికి కారణమైన నేను చేసిన పాపమేమిటో త్వరగా చెప్పుము.

Verse 34

इन्द्र उवाच । न विद्यते महाराज शरीरे तव पातकम् । न राष्ट्रे च कुले गेहे भृत्यवर्गे विशेषतः

ఇంద్రుడు పలికెను—మహారాజా! నీ శరీరంలో పాతకం లేదు; నీ రాజ్యంలోనూ, కులంలోనూ, గృహంలోనూ, ముఖ్యంగా భృత్యవర్గంలోనూ లేదు.

Verse 35

परं शृणु प्रवक्ष्यामि यत्ते पापं भविष्यति । तेन संप्रोक्ष्यते चैव आसनं सर्वदैव तु

కానీ వినుము—నీకు భవిష్యత్తులో కలుగబోయే దోషాన్ని నేను చెప్పుదును; ఆ కారణముచేతనే నీ ఆసనం సదా ప్రోక్షింపబడుచున్నది.

Verse 36

अपुत्रस्य गतिर्नास्ति न च स्वर्गं प्रपद्यते । पैतृकेण नरो ग्रस्तो य ऋणेन सदा नृप

హే నృపా! పుత్రుడు లేనివానికి గతి లేదు, స్వర్గప్రాప్తి కూడా లేదు; పితృఋణం చేత నరుడు నిత్యం బద్ధుడై ఉంటాడు.

Verse 37

द्वेष्यतां याति देवानां पितॄणां च विशेषतः । यदा पश्यति पुत्रस्य वदनं पुरुषो नृप

హే నృపా! పురుషుడు తన పుత్రుని ముఖాన్ని దర్శించినప్పుడు, అతడు దేవతలకు ప్రియుడవుతాడు—ముఖ్యంగా పితృదేవతలకు.

Verse 38

आनृण्यं समवाप्नोति पितॄणां स तदा ध्रुवम् । स त्वं नैव गतो राजन्नानृण्यं यन्मयोदितम्

అప్పుడు అతడు నిశ్చయంగా పితృఋణం నుండి విముక్తి పొందుతాడు; కానీ ఓ రాజా! నేను చెప్పిన ఆ ఆనృణ్యాన్ని నీవు ఇంకా పొందలేదు.

Verse 39

पितॄणां तेन ते नित्यमासनेऽभ्युक्षणं कृतम् । तस्माद्यतस्व पुत्रार्थं यदीच्छसि परां गतिम्

అందుకే పితృదేవతల నిమిత్తం నీ ఆసనంపై నిత్యం అభ్యుక్షణం (జలప్రోక్షణం) చేయబడుతోంది; కాబట్టి పరమగతి కోరితే పుత్రార్థం ప్రయత్నించు.

Verse 40

आत्मानं नरकात्त्रातुं पुंसंज्ञाच्च तथा नृप । एवमुक्तः स शक्रेण राजा दशरथस्तदा

హే నృపా! నరకం నుండి తనను తాను రక్షించుకోవడానికి, అలాగే ‘పుంస’ అనే సంజ్ఞ (పౌరుషస్థితి) పొందడానికి—ఇలా శక్రుడు పలికినప్పుడు రాజు దశరథుడు అప్పుడు ప్రభావితుడయ్యాడు.

Verse 41

दुःखेन महता युक्तो लज्जयाऽधोमुखः स्थितः । आमंत्र्याथ सहस्राक्षं गत्वाऽयोध्यां निजां पुरीम् । अमात्यानां निजं राज्यमर्पयामास सत्वरः

మహా దుఃఖంతో కుంగిపోయి, లజ్జతో ముఖం వంచి నిలిచిన అతడు సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు)ను వీడుకొని తన నగరమైన అయోధ్యకు వెళ్లాడు. అక్కడ అతడు త్వరగా తన రాజ్యాన్ని మంత్రులకు అప్పగించాడు.

Verse 42

ततः प्रोवाच तान्सर्वांस्तपः कार्यं मयाऽधुना । यावत्पुत्रस्य संप्राप्तिस्तावदेव न संशयः

అనంతరం అతడు వారందరితో ఇలా అన్నాడు—“ఇప్పుడు నేను తపస్సు చేయవలసి ఉంది; పుత్రప్రాప్తి కలిగే వరకు అదే కొనసాగిస్తాను—ఇందులో సందేహం లేదు.”

Verse 43

एतद्राज्यं प्रयत्नेन रक्षणीयं यथाविधि । युष्माभिर्मम वाक्येन यावदागमनं मम

“నా ఆజ్ఞ ప్రకారం, నేను తిరిగి వచ్చే వరకు, ఈ రాజ్యాన్ని విధివిధానంగా మరియు శ్రద్ధతో మీరు రక్షించాలి.”

Verse 44

मंत्रिण ऊचुः । युक्तमेतन्महाराज पुत्रार्थं यत्समुद्यमः । क्रियते पुत्रहीनस्य किं राज्येन धनेन वा

మంత్రులు అన్నారు—“మహారాజా, పుత్రార్థంగా ఈ ప్రయత్నం సముచితమే. పుత్రుడు లేనివానికి రాజ్యమో ధనమో ఏ ప్రయోజనం?”

Verse 45

वयं रक्षां करिष्यामस्तव राज्ये समंततः । निर्वृतिं त्वं समास्थाय कुरु पुत्रकृते तपः

“మేము మీ రాజ్యాన్ని అన్ని వైపులా కాపాడుతాము. మీరు మనశ్శాంతిని ఆశ్రయించి పుత్రార్థంగా తపస్సు చేయండి.”

Verse 46

कार्तिकेयपुरं गत्वा यत्र पित्रा पुरा तव । तपस्तप्तं यथा लब्धा सिद्धिश्च मनसेप्सिता

కార్తికేయపురానికి వెళ్ళుము; అక్కడ పూర్వం నీ తండ్రి తపస్సు చేశాడు—ఆ తపస్సువల్ల అతని హృదయానికి ప్రియమైన మనోభిలషిత సిద్ధి లభించింది.

Verse 97

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये दशरथकृततपःसमुद्योगवर्णनंनाम सप्तनवतितमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణం, ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలోని షష్ఠ నాగరఖండంలో, శ్రీ హాటకేశ్వరక్షేత్ర మహాత్మ్యంలో ‘దశరథకృత తపఃసముద్యోగవర్ణనం’ అనే తొంభైఏడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.