Adhyaya 96

Verse 1

सूत उवाच । एवं तस्मिन्गते भूपे ह्यजापाले रसातलम् । तत्पुत्रश्चाभवद्राजा मंत्रिभिस्तु पुरस्कृतः

సూతుడు పలికెను—ఇలా రాజు అజాపాలుడు రసాతలానికి వెళ్లినప్పుడు, మంత్రుల సహాయంతో అతని కుమారుడు రాజయ్యాడు।

Verse 2

यो नित्यमगमत्स्वर्गे वासवं रमते सदा । शनैश्चरो जितो येन रोहिणीं परिभेदयन्

అతడు నిత్యం స్వర్గానికి వెళ్లి వాసవుడైన ఇంద్రుని సదా ఆనందింపజేసేవాడు; రోహిణిని బాధించుచున్నా శనైశ్చరుడు (శని) అతనిచేత జయింపబడెను।

Verse 3

गृहे यस्य स्वयं विष्णुर्भूत्वा चैव चतुर्विधः । रावणस्य विनाशार्थं जन्म चक्रे प्रहर्षितः

య whose ఇంటిలో స్వయంగా విష్ణువు చతుర్విధ రూపములతో ప్రహర్షంతో రావణవధార్థం జన్మించాడు।

Verse 4

तेनागत्यात्र सत्क्षेत्रे तोषितो मधुसूदनः । प्रासादं शोभनं कृत्वा ततश्चैव प्रतिष्ठितः

అతడు ఈ పుణ్యక్షేత్రానికి వచ్చి మధుసూదనుని సంతోషపెట్టెను; అనంతరం శోభనమైన ప్రాసాదం నిర్మించి అక్కడ విధివిధానంగా ప్రతిష్ఠించాడు।

Verse 5

तस्यापि विश्रुता वापी स्वयं तेन विनिर्मिता । राजवापीति लोकेऽस्मिन्विख्यातिं परमां गता

అతడు స్వయంగా ఒక ప్రసిద్ధ వాపీ (కుండము) నిర్మించాడు; అది ఈ లోకంలో ‘రాజవాపీ’ అనే పేరుతో పరమ ఖ్యాతిని పొందింది।

Verse 6

तस्यां यः कुरुते श्राद्धं संप्राप्ते पञ्चमीदिने । प्रेतपक्षे विशेषेण स नरः स्यात्सतां प्रियः

అక్కడ పంచమి తిథి వచ్చినప్పుడు—ప్రత్యేకంగా పితృపక్షంలో—శ్రాద్ధం చేసే వాడు సజ్జనులకు ప్రియుడవుతాడు।

Verse 7

ऋषय ऊचुः । कथं तेन जितः सौरी रोहिणीशकटं च यत् । भिंदानस्तोषितस्तेन कथं नारायणो वद

ఋషులు అన్నారు—అతడు శౌరీ (శనైశ్చరుడు)ని ఎలా జయించాడు? ‘రోహిణీ-శకటం’ను ఎలా విరిచాడు? అలాగే నారాయణుని ఎలా సంతోషపెట్టాడు? చెప్పుము।

Verse 8

।सूत उवाच । तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे स्वधर्मेण वसुन्धराम् । अतिसौख्यान्वितो लोकः सर्वदैव व्यजायत

సూతుడు పలికెను—ఆ ధర్మజ్ఞుడైన రాజు స్వధర్మానుసారంగా భూమిని పాలించుచుండగా, ప్రజలు సదా మహాసుఖసంపన్నులై నిరంతరం అభివృద్ధి చెందిరి।

Verse 9

बहुक्षीरप्रदा गावः सस्यानि गुणवंति च । कामवर्षी च पर्जन्यो यथर्त्तुफलिता द्रुमाः

గోవులు విరివిగా పాలు ఇచ్చెను, పంటలు ఉత్తమ గుణములతో పుష్టించెను; మేఘము కోరినట్లు వర్షించెను, వృక్షములు ఋతువుకు తగిన ఫలములు ఇచ్చెను।

Verse 10

कस्यचित्त्वथ कालस्य दैवज्ञैस्तस्य भूपतेः । कथितं रोहिणीभेदं रविपुत्रः करिष्यति

తరువాత ఒక సమయంలో దైవజ్ఞులు ఆ రాజునకు తెలియజేసిరి—రవిపుత్రుడు శనైశ్చరుడు రోహిణీభేదము (అశుభ భంగము) చేయును।

Verse 11

तस्यानंतरमेवाशु दुर्भिक्षं संभविष्यति । अनावृष्टिश्च भविता रौद्रा द्वादश वार्षिकी । यया संपत्स्यते सर्वं भूतलं गतमानवम्

దాని వెంటనే ఘోర దుర్భిక్షము సంభవించును; పన్నెండు సంవత్సరములు రౌద్ర అనావృష్టి కలుగును, దానివలన సమస్త భూతలము పీడితమై జనజీవితం నాశనప్రాయమగును।

Verse 12

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा स राजा कुपितोऽभ्यगात् । शनैश्चरं समुद्दिश्य विमानमधिरुह्य च

వారి మాటలు విని ఆ రాజు కోపించి బయలుదేరెను; శనైశ్చరుని లక్ష్యముగా చేసుకొని విమానమును అధిరోహించెను।

Verse 13

तस्य तुष्टेन संदत्तं विमानं कामगं पुरा । शक्रेण तत्र संतिष्ठञ्छनैश्चरमुपाद्रवत्

పూర్వం తుష్టుడైన శక్రుడు (ఇంద్రుడు) అతనికి కామగామి విమానాన్ని ప్రసాదించాడు. దానిపై నిలిచి అతడు శనైశ్చరునిపై దాడి చేశాడు.

Verse 14

ततः सूर्यपथं मुक्त्वा ततश्चंद्रस्य पार्थिवः । नक्षत्रसरणिं प्राप्य सज्यं कृत्वा महद्धनुः

అప్పుడు ఆ రాజు సూర్యమార్గాన్ని విడిచి, తరువాత చంద్రమార్గాన్నీ వదలి, నక్షత్రసరణిని చేరాడు; మహాధనుస్సును సజ్జం చేసి సిద్ధంగా నిలిచాడు.

Verse 15

तत्र बाणं समारोप्य शनैश्चरमुपाद्रवत् । प्रोवाच पुरतः स्थित्वा सूर्यपुत्रमधोमुखम्

అక్కడ బాణాన్ని ఎక్కించి శనైశ్చరుని వైపు దూసుకెళ్లాడు. ముందర నిలిచి, క్రిందకు ముఖం చేసిన సూర్యపుత్రునితో ఇలా పలికాడు.

Verse 16

त्यजैनं रोहिणीमार्गं सांप्रतं त्वं शनैश्चर । मद्वाक्यादन्यथाऽहं त्वां नयिष्यामि यमक्षयम्

“ఇప్పుడే, ఓ శనైశ్చరా, ఈ రోహిణీమార్గాన్ని విడిచిపెట్టు. నా వాక్యానికి విరుద్ధంగా నడిస్తే నిన్ను యమలోకానికి పంపిస్తాను.”

Verse 17

एतेन निशिताग्रेग शरेणा नतपर्वणा । दिव्यास्त्रमंत्रयुक्तेन सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

“ఈ పదునైన అగ్రం గల, సుబంధిత (నతపర్వ) బాణంతో—దివ్యాస్త్ర మంత్రసంయుక్తంగా—నేను ఇది సత్యమని ప్రకటిస్తున్నాను.”

Verse 18

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तादृग्रौद्रतमं महत् । मन्दो विस्मयमापन्नस्ततश्चेदमभाषत

ఆ అత్యంత ఘోరమైన, మహాబలమైన వాక్యాలను విని మందుడు (శనైశ్చరుడు) ఆశ్చర్యానికి లోనై, అనంతరం ఇలా పలికెను।

Verse 19

कस्त्वं ब्रूहि महाभाग मम मार्गं रुणत्सि यः । अगम्यं केनचिल्लोके सर्वैरपि सुरासुरैः

హే మహాభాగ! నీవెవరు? చెప్పుము—ఈ లోకంలో దేవాసురులందరికీ అగమ్యమైన నా మార్గాన్ని నీవెందుకు అడ్డగిస్తున్నావు?

Verse 20

राजोवाच । अहं दशरथो नाम सूर्यवंशोद्भवो नृपः । अजस्य तनयः प्राप्तः कामं वारयितुं क्रुधा

రాజు పలికెను—నేను దశరథుడను; సూర్యవంశంలో జన్మించిన రాజును, అజుని కుమారుడను. నీ సంకల్పాన్ని ఆపుటకు కోపంతో ఇక్కడికి వచ్చితిని.

Verse 21

मंद उवाच । न त्वया सह संबंधः कश्चिदस्ति महीपते । मम यत्त्वं प्रकोपाढ्यो मन्मार्गं हंतुमिच्छसि

మందుడు పలికెను—హే మహీపతే! నీతో నాకు ఏ సంబంధమూ లేదు; మరి కోపంతో నిండిపోయి నా మార్గాన్ని ఎందుకు నశింపజేయదలచితివి?

Verse 22

राजोवाच । रोहिणीसंभवं त्वं हि शकटं भेदयिष्यसि । सांप्रतं मम दैवज्ञैर्वाक्यमेतदुदाहृतम्

రాజు పలికెను—రోహిణీ నుండి ఉద్భవించిన ఆ శకటాన్ని నీవు తప్పక విరిచివేయుదువు. ఇప్పుడే నా దైవజ్ఞులు ఇదే వాక్యాన్ని ప్రకటించారు.

Verse 23

तस्मिन्मन्द त्वया भिन्ने न वर्षति शतक्रतुः । एतद्वदति दैवज्ञा ज्योतिःशास्त्रविचक्षणाः

హే మందా! నీ చేత ఆ శకటం విరిగితే శతక్రతు (ఇంద్రుడు) వర్షం కురిపించడు. జ్యోతిషశాస్త్రంలో నిపుణులైన దైవజ్ఞులు ఇదే అంటున్నారు.

Verse 24

जाते वृष्टिनिरोधेऽथ जायंतेऽन्नानि न क्षितौ । अन्नाभावात्क्षयं यांति ततो भूभितले जनाः

వర్షం ఆగిపోతే భూమిపై ధాన్యాలు పుట్టవు. అన్నాభావం వల్ల లోకతలంపై ఉన్న ప్రజలు క్షీణించి నశిస్తారు.

Verse 25

जनोच्छेदे ततो जाते अग्निष्टोमादिकाः क्रियाः । न भवंति धरा पृष्ठे ततः स्यादेव संक्षयः

ప్రజలు నశించినప్పుడు భూమిపై అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞక్రియలు జరగవు. దానివల్ల నిజంగా మరింత వినాశం కలుగుతుంది.

Verse 26

एतस्मात्कारणाद्रुद्धो मार्गस्ते सूर्यसंभव । रोहिणीं गंतुकामस्य सत्यमेतन्मयोदितम्

ఈ కారణం వల్లనే, హే సూర్యసంభవా! రోహిణి వద్దకు వెళ్లాలని కోరుకునే నీ మార్గం ఆపబడింది. నేను చెప్పింది సత్యమే.

Verse 27

शनिरुवाच । गच्छ पुत्र निजं गेहं ममापि त्वं च रोचसे । तुष्टोऽहं तव वीर्येण न त्वन्येन महीपते

శని అన్నాడు—కుమారా, నీ ఇంటికి వెళ్లు; నీవు నాకు కూడా ప్రీతికరుడవు. హే మహీపతే! నీ పరాక్రమంతోనే నేను తృప్తుడను, మరేదానితో కాదు.

Verse 28

न केनचित्कृतं कर्म यदेतद्भवता कृतम् । न करिष्यति चैवान्यो देवो वा मानवोऽथ वा

నీవు చేసిన ఈ కార్యంలాంటి కార్యాన్ని ఎవరూ చేయలేదు; ఇకపై దేవుడైనా మనిషైనా మరెవ్వరూ దానిని చేయరు.

Verse 29

नाहं पश्यामि भूपाल कथंचिदपि तूर्ध्वतः । यतो दृष्टिविनिर्दग्धं भस्मसाज्जायतेऽखिलम्

ఓ రాజా, నేను ఏ విధంగానూ పైకి చూడను; ఎందుకంటే నా చూపుతో దగ్ధమైనది అంతా పూర్తిగా భస్మమైపోతుంది.

Verse 30

जातमात्रेण बालेन मया पादौ निरीक्षितौ । तातस्य सहसा दग्धौ ततोऽहं वारितोंऽबया

నేను పుట్టిన వెంటనే చిన్నబాలుడిగా ఉండగా తండ్రి పాదాలను చూశాను; అవి వెంటనే దగ్ధమయ్యాయి, అప్పుడు తల్లి నన్ను ఆపింది.

Verse 31

न त्वया पुत्र द्रष्टव्यं किंचिदेव कथंचन । प्रमाणं यदि ते धर्मो मातृवाक्यसमुद्भवः

ఓ కుమారా, ఏ విధంగానూ నీవు ఏదీ చూడకూడదు—నీకు ధర్మం తల్లి వాక్యమునుంచి పుట్టిన ప్రమాణమైతే.

Verse 32

तस्मात्त्वया महत्कर्म कृतमीदृक्सुदुष्करम् । प्रजानां पार्थिवश्रेष्ठ त्यक्त्वा दूराद्भयं मम

కాబట్టి, ఓ రాజశ్రేష్ఠా, ప్రజల మంగళార్థం నా భయాన్ని దూరంగా విడిచి, నీవు ఇంతటి అత్యంత దుష్కరమైన మహత్కార్యాన్ని సాధించావు.

Verse 33

तस्मा त्तव कृते नाहं भेदयिष्यामि रोहिणीम् । कथंचिदपि भूपाल युगांतररशतेष्वपि

అందుచేత, ఓ రాజా, నీ కోసమే నేను రోహిణీని ఎట్టి విధంగానూ బాధింపను—లక్షల యుగాంతరాలు గడిచినా కూడా కాదు।

Verse 34

वरं वरय चास्माकं तस्मादद्य भविष्यति । हृतत्स्थितं दुर्लभं भूप सर्वेषामिह देहिनाम्

నన్ను వరం కోరుము; అందుచేత నేడు అది నీకు నిశ్చయంగా లభిస్తుంది. ఓ భూపాలా, ఈ లోకంలోని దేహధారులకు హృదయాన్ని స్థిరంగా, అచలంగా నిలుపుకోవడం అత్యంత దుర్లభం।

Verse 35

राजोवाच । तव यो वासरे प्राप्ते तैलाभ्यंगं करोति वै । तस्याऽन्यदिवसं यावत्पीडा कार्या न च त्वया

రాజు పలికెను—నీ వారం వచ్చిన రోజున ఎవడు నిజంగా తైలాభ్యంగం చేస్తాడో, అతనికి మరునాడు వరకు నీవు ఏ విధమైన బాధను కలిగించకూడదు।

Verse 36

तिलदानं करोत्येवं लोहदानं च यस्तव । करोति दिवसे शक्त्या यावद्वर्षं त्वया हि सः

అలాగే, నీ రోజున తన శక్తి మేరకు తిలదానం మరియు లోహదానం చేసి, ఒక సంవత్సరం పాటు కొనసాగించేవాడిని నీవు తప్పక రక్షించాలి।

Verse 37

रक्षणीयः सुकृच्छ्रेषु संकटेषु सदैव हि । त्वयि गोचरपीडायां संस्थिते चार्कसंभव

అతడు ఘోర కష్టాలు, సంకటాలలో ఎల్లప్పుడూ రక్షణీయుడు—ప్రత్యేకంగా, ఓ అర్కసంభవా, నీ గోచరపీడ ఉన్నప్పుడు।

Verse 38

यः कुर्याच्छांतिकं सम्यक्तिलहोमं च भक्तितः । वासरे तव संप्राप्ते समिद्भिश्च तथाऽक्षतैः

నీ దినము వచ్చినప్పుడు ఎవడైనా భక్తితో సమ్యక్గా శాంతికర్మను చేసి, సమిధలు మరియు అక్షతలతో కూడిన తిలహోమాన్ని విధివిధానంగా నిర్వహిస్తే—

Verse 39

तस्य सार्धानि वर्षाणि सप्त कार्या प्रयत्नतः । त्वया रक्षा महाभाग वरं चेन्मम यच्छसि

అటువంటి వానికి సాడే ఏడు సంవత్సరాలు నీవు శ్రమతో రక్షణ చేయవలెను, ఓ మహాభాగా; నీవు నిజంగా నాకు ఈ వరం ఇస్తే.

Verse 40

सूत उवाच । एवमित्येव संप्रोच्य विरराम ततः परम् । शनैश्चरो महीपालवचनाद्द्विजसत्तमाः

సూతుడు పలికెను—‘ఎవమితి’ అని మాత్రమే చెప్పి ఆపై మౌనమయ్యెను. ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా, రాజవచనానుసారం శనైశ్చరుడు అలాగే చేసెను.

Verse 41

एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं सुविस्तरात् । भवद्भिः सूर्यपुत्रस्य राज्ञा दशरथेन हि । संवादं रोहिणीभेदे सञ्जातं समुपस्थिते

మీరు నన్ను విశదంగా అడిగినదంతా నేను చెప్పితిని—రోహిణీభేదం సంభవించినప్పుడు, ఆ సందర్భంలో సూర్యపుత్రుడు శనైశ్చరుడు మరియు రాజు దశరథుని మధ్య జరిగిన సంభాషణను.

Verse 42

यश्चैतत्पठते नित्यं शृणुयाद्यो विशेषतः । शनैश्चरकृता पीडा तस्य नाशं प्रगच्छति

ఇదిని నిత్యం పఠించువాడు, లేదా విశేషంగా వినువాడు—అతనికి శనైశ్చరకృత పీడ నశించును.