Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

एवं तस्य व्रतस्थस्य जपपूजापरस्य च । ततो वर्षसहस्रांते गतस्तुष्टिं महेश्वरः । अब्रवीद्वरदोऽस्मीति वृणुष्वेष्टं द्विजोत्तम

Transliteration

evaṃ tasya vratasthasya japapūjāparasya ca | tato varṣasahasrāṃte gatastuṣṭiṃ maheśvaraḥ | abravīdvarado'smīti vṛṇuṣveṣṭaṃ dvijottama

Translation

ఈ విధంగా అతడు వ్రతస్థుడై జపపూజలలో నిమగ్నుడై ఉన్నాడు. అప్పుడు వెయ్యి సంవత్సరాల అనంతరం మహేశ్వరుడు ప్రసన్నుడై—“నేను వరదాతను; ఓ ద్విజోత్తమా, నీకు ఇష్టమైన వరం కోరుకో” అని పలికెను.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner: “thus”)

• तस्य: of him
• तस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन

• व्रतस्थस्य: of one abiding in a vow
• व्रतस्थस्य: Viśeṣaṇa (Qualifier of तस्य)
• Type: Adjective
• Root: व्रत-स्थ (प्रातिपदिक; स्थ = √स्था (धातु) से निष्पन्न)
• Form: तत्पुरुष-समास (व्रते स्थितः); पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन; विशेषण

• जपपूजापरस्य: of one devoted to japa and worship
• जपपूजापरस्य: Viśeṣaṇa (Qualifier of तस्य)
• Type: Adjective
• Root: जप + पूजा + पर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (जपपूजायां परः = devoted to japa and worship); पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन; विशेषण

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक निपात (conjunction)

• ततः: then
• ततः: Kāla/Anantarya (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/कालवाचक (then/from that time)

• वर्षसहस्रान्ते: at the end of a thousand years
• वर्षसहस्रान्ते: Adhikaraṇa (Location/Time)
• Type: Noun
• Root: वर्ष + सहस्र + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वर्षाणां सहस्रस्य अन्ते); पुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन

• गतः: having attained
• गतः: Kriyā (Participial predicate of subject)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; कर्तरि प्रयोग; “gone/attained”

• तुष्टिम्: satisfaction
• तुष्टिम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: तुष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन

• महेश्वरः: Maheshvara (Śiva)
• महेश्वरः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महान् ईश्वरः); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriyā (Main verb)
• Type: Verb
• Root: √ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past); प्रथमपुरुष (3rd person); एकवचन; परस्मैपद

• वरदः: a boon-giver
• वरदः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: वरद (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वरं ददाति इति); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriyā (Copula)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लट् (Present); उत्तमपुरुष (1st person); एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Vākyārtha-dyotaka (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle)

• वृणुष्व: choose
• वृणुष्व: Kriyā (Command)
• Type: Verb
• Root: √वृ (वृणोति/वृणुते; धातु)
• Form: लोट् (Imperative); मध्यमपुरुष (2nd person); एकवचन; आत्मनेपद

• इष्टम्: the desired (boon)
• इष्टम्: Karma (Object of वृणुष्व)
• Type: Noun
• Root: इष्ट (प्रातिपदिक; √इष्/√यज् से निष्पन्न “desired”)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन

• द्विजोत्तम: O best of the twice-born
• द्विजोत्तम: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (द्विजानाम् उत्तमः); पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative); एकवचन

Speaker

Narrator, with direct speech by Maheśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A steadfast ascetic (dvijottama) seated near a liṅga, performing japa with rosary and offering bilva leaves; after an age-long tapas, Maheśvara manifests, serene yet majestic, offering a boon.

Characters & Entities

• Maheśvara
• Śiva
• Vrata
• Japa
• Pūjā
• Dvijottama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Persevering devotion—sustained vow, japa, and worship—ripens into Śiva’s direct grace and the granting of boons.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The chapter’s tīrtha is celebrated as a place where prolonged austerity and worship culminate in Śiva’s visible satisfaction and boon-bestowal.

What ritualistic prescription is mentioned?

Remaining vrata-stha (steadfast in vow) with continuous japa and pūjā over an extended period.