Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 124

Devanagari script

सूत उवाच । अथ शक्रः समाकर्ण्य तां गिरं गगनोत्थिताम् । जगाम सत्वरं तत्र यत्र नागबिलः स च

Transliteration

sūta uvāca | atha śakraḥ samākarṇya tāṃ giraṃ gaganotthitām | jagāma satvaraṃ tatra yatra nāgabilaḥ sa ca

Translation

సూతుడు పలికెను: అప్పుడు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ఆకాశమునుండి వచ్చిన ఆ వాణిని విని, నాగబిలము ఉన్న ఆ స్థలానికి వెంటనే వేగంగా వెళ్లెను।

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Speaker/Subject)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• अथ: then
• अथ: Adhikarana (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (अनन्तरार्थक/प्रस्तावक) = 'then/now'

• शक्रः: Śakra (Indra)
• शक्रः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• समाकर्ण्य: having heard
• समाकर्ण्य: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-आ-√कर्ण्/√कृ (धातु; 'to hear') (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund) = 'having heard'

• ताम्: that (her/it)
• ताम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम

• गिरम्: speech/voice
• गिरम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• गगन-उत्थिताम्: arisen from the sky
• गगन-उत्थिताम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: गगन (प्रातिपदिक) + उत्थित (कृदन्त; उद्-√स्था (धातु) + क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (गिरम्-विशेषण)

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (Predicate)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• सत्वरम्: quickly
• सत्वरम्: Adhikarana (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: सत्वर (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) = 'शीघ्रम्' (quickly)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक) = 'there'

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Relative location)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (सम्बन्ध/देशवाचक) = 'where'

• नाग-बिलः: the serpent-cave (Nāgabila)
• नाग-बिलः: Karta (Subject of implied 'asti')
• Type: Noun
• Root: नाग (प्रातिपदिक) + बिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• सः: that/he
• सः: Karta (Correlative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nāgabila

Type: cave

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages (standard frame, implied)

Visual Art Cues

Scene: Sūta narrates as Indra, startled yet devoted, looks up to the sky-voice and rushes toward the serpent-cavern shrine.

Characters & Entities

• Sūta
• Śakra (Indra)
• Nāgabila

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine guidance draws even the king of gods toward a tīrtha, showing that sacred places are approached with urgency and reverence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Nāgabila—the serpent-cavern associated with the Hāṭakeśvara sacred complex in this Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; the verse sets the scene by describing Indra’s immediate approach to the site.