Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 32

Devanagari script

सापि तेन परित्यक्ता पतिना हृष्टमानसा । ज्ञात्वा तत्तीर्थमाहात्म्यं वैश्वानरमुखेरितम्

Transliteration

sāpi tena parityaktā patinā hṛṣṭamānasā | jñātvā tattīrthamāhātmyaṃ vaiśvānaramukheritam

Translation

భర్త చేత విడిచిపెట్టబడిన ఆమె కూడా హర్షచిత్తంగా నిలిచింది; ఎందుకంటే వైశ్వానరుడు (అగ్ని) తన ముఖంతో ప్రకటించిన ఆ తీర్థమాహాత్మ్యాన్ని ఆమె గ్రహించింది.

Word by Word

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपवादार्थक अव्यय (also/even)

• तेन: by him
• तेन: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम

• परित्यक्ता: abandoned
• परित्यक्ता: Kriyā (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-त्यज् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘abandoned’

• पतिना: by (her) husband
• पतिना: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• हृष्टमानसा: with a delighted mind
• हृष्टमानसा: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट + मानस (प्रातिपदिके)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (हृष्टं मानसं यस्याः सा)

• ज्ञात्वा: having learned
• ज्ञात्वा: Kriyā (पूर्वक्रिया/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; ‘having known’

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (तीर्थमाहात्म्यम् इति विशेष्य)

• तीर्थमाहात्म्यम्: the greatness of the sacred place
• तीर्थमाहात्म्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ + माहात्म्य (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तीर्थस्य माहात्म्यम्)

• वैश्वानरमुखेरितम्: uttered by Vaiśvānara (Agni)
• वैश्वानरमुखेरितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैश्वानर + मुख + ईरित (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (वैश्वानरस्य मुखेन ईरितम् = uttered by Vaiśvānara’s mouth); विशेषण (तीर्थमाहात्म्यम्)

Speaker

Narrator within the dialogue frame (explicitly references Vaiśvānara as the proclaimer)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rudraśīrṣa (kuṇḍa)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: The abandoned woman remains ‘hṛṣṭa-mānasā’, serene and uplifted, contemplating the tīrtha’s greatness as spoken by Agni; the pond appears luminous, suggesting inner purification made visible.

Characters & Entities

• Vaiśvānara (Agni)
• Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Understanding tīrtha-māhātmya (the sacred site’s greatness) brings inner uplift and faith, independent of external acceptance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same ‘that tīrtha’—the Rudraśīrṣa-associated shrine and pond—whose greatness Agni proclaims.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; emphasis is on hearing/knowing the māhātmya (śravaṇa/jñāna) as spiritually beneficial.