
ఈ అరవయ్యవ అధ్యాయంలో ఋషులు ‘మహిత్థా/మహిత్థ’ క్షేత్ర స్థాపన, ఆ దేవత ఆవిర్భావ కారణం ఏమిటని ప్రశ్నిస్తారు. సూతుడు ఒక ప్రాచీన పరంపరను వివరిస్తాడు—అగస్త్యునితో సంబంధమున్న, అథర్వణ మంత్రాధికారంతో కూడిన ‘శోషణీ విద్య’ ప్రయోగం వల్ల ‘చమత్కారపుర’మనే క్షేత్రంలో వరప్రదాయిని మహిత్థా దేవత ప్రాదుర్భవించిందని చెబుతాడు. తదుపరి అధ్యాయం తీర్థ-మార్గదర్శకంలా ప్రతిష్ఠిత దేవతలను, వారి ఫలితాలను లెక్కపెడుతుంది—సూర్యుడు ‘నరాదిత్య’రూపంలో రోగశమనము, రక్షణను ప్రసాదిస్తాడు; జనార్దనుడు ‘గోవర్ధనధర’రూపంలో సంపద, గోక్షేమాన్ని ఇస్తాడు; నరసింహుడు, విఘ్నహర్త వినాయకుడు, అలాగే నర-నారాయణుల ప్రతిష్ఠ కూడా చెప్పబడుతుంది. ద్వాదశి, చతుర్థి వంటి తిథుల్లో, ముఖ్యంగా కార్తిక శుక్లపక్షంలో, దర్శన-పూజలు విశేష ఫలప్రదమని పేర్కొంటుంది. ఉదాహరణగా అర్జునుని తీర్థయాత్ర వర్ణన ఉంది—హాటకేశ్వర సంబంధిత క్షేత్రంలో అతడు సూర్యాదిదేవతలను మనోహర మందిరంలో ప్రతిష్ఠించి, స్థానిక బ్రాహ్మణులకు ధనదానం చేసి, నిత్యస్మరణ-పూజ బాధ్యతను వారికి అప్పగిస్తాడు. చివరగా ఈ మహాత్మ్య శ్రవణం పాపక్షయకరం; చతుర్థినాడు మోదకాది నైవేద్యం అర్పిస్తే కోరిన ఫలాలు, విఘ్ననివృత్తి లభిస్తాయని చెప్పబడింది.
Verse 1
। ऋषय ऊचुः । माहित्थेयं त्वयाख्याता या पुरा सूतनन्दन । केन संस्थापिता तत्र वद सर्वमशेषतः
ఋషులు పలికిరి—హే సూతనందన! నీవు పూర్వం వివరించిన ఈ ‘మాహిత్థీ’ అక్కడ ఎవరి చేత స్థాపించబడింది? మిగులకుండ సమస్తమును చెప్పుము।
Verse 2
सूत उवाच । शोषणीनाम या विद्या पुरागस्त्येन साधिता । आथर्वणेन मन्त्रेण स्वयं च परमेश्वरी
సూతుడు పలికెను—‘శోషణీ’ అనే విద్యను పూర్వం అగస్త్యుడు సిద్ధించెను; దానితో ఆథర్వణ మంత్రం కూడ, స్వయంగా పరమేశ్వరీయు (అందులో) ఉన్నది।
Verse 3
ततः संशोषितस्तेन स समुद्रो महात्मना । मित्रावरुणपुत्रेण सा प्रोक्ता पुरतः स्थिता
ఆపై ఆ మహాత్ముడు మిత్ర-వరుణపుత్రుడు సముద్రమునకును శోషింపజేసెను; మరియు ‘శోషణీ-విద్య’ ఉచ్చరింపబడగా ప్రత్యక్షముగా అతని ముందర నిలిచెను।
Verse 4
माहित्थं साधितं यस्मात्त्वया मे सकलं शुभम् । माहित्थानाम तस्मात्त्वं देवता संभविष्यसि
“నీ వల్ల ఈ ‘మాహిత్థ’ సిద్ధమై నాకు సంపూర్ణ శుభఫలం కలిగినది; అందుచేత నీవు ‘మాహిత్థ’ అనే నామముతో దేవతవై భవించెదవు।”
Verse 5
चमत्कारपुरक्षेत्रे पूजां प्राप्स्यस्यनुत्तमाम् । यस्त्वामाथर्वणैर्मन्त्रैस्तत्रस्थां भक्तिसंयुतः
“చమత్కారపుర క్షేత్రమున నీవు అనుత్తమ పూజను పొందెదవు; మరియు ఎవడు భక్తితో అక్కడ ఉన్న నిన్ను ఆథర్వణ మంత్రములతో పూజించునో…”
Verse 6
पूजयिष्यति वृद्धिं च सर्वकालमवाप्स्यति । तस्मात्तत्र द्रुतं गच्छ मया सार्द्धं पुरोत्तमे
అతడు నిన్ను పూజించి సర్వకాలములలో వృద్ధి, సమృద్ధిని పొందును. కనుక, ఓ పురోత్తమా, నాతో కలిసి త్వరగా అక్కడికి వెళ్లు.
Verse 7
द्विजानां रक्षणार्थाय नित्यं संनिहिता भव । एवं सा तत्र संभूता माहित्था वरदेवता
ద్విజుల రక్షణార్థం నిత్యం ఇక్కడ సన్నిహితంగా ఉండు. ఈ విధంగా అక్కడ వరదాయిని దేవత మహిట్ఠా అవతరించి స్థిరనివాసం చేసెను.
Verse 9
ययाऽयं चलितः शैलः स्वशक्त्या निश्चलीकृतः । स्कन्देनेह द्विजश्रेष्ठाः शक्त्या विद्धस्तदग्रतः । नरादित्यस्ततश्चान्यो यो नरेण प्रतिष्ठितः । षष्ठ्यां तं सूर्यवारेण दृष्ट्वा पापात्प्रमुच्यते
ఆమె శక్తిచేత కదిలిన ఈ పర్వతము స్థిరమై అచలమైంది. ఓ ద్విజశ్రేష్ఠులారా! ఇక్కడ స్కందుడు తన శక్తితో దీని ముందుభాగంలో దీనిని భేదించాడు. అనంతరం మనుష్యుడు ప్రతిష్ఠించిన ‘నరాదిత్య’ అనే సూర్యప్రతిమ ఉంది; ఆదివారం వచ్చే షష్ఠి తిథినాడు దానిని దర్శించితే పాపముల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.
Verse 10
न शत्रूणां पराभूतिं प्रयास्यति यथार्जुनः । रोगी विमुच्यते रोगाद्दरिद्रो धनमाप्नुयात्
అతడు శత్రువుల చేత పరాజయం పొందడు; అర్జునుని వలె. రోగి రోగమునుండి విముక్తుడగును, దరిద్రుడు ధనాన్ని పొందగలడు.
Verse 11
तथा गोवर्धनधरं तत्र देवं जनार्दनम् । यः पश्येत्कार्तिके शुक्ले संप्राप्ते प्रथमे दिने । तस्य गावः प्रभूताः स्युर्नीरोगा द्विसत्तमाः
అదేవిధంగా, కార్తిక శుక్లపక్షపు ప్రథమ దినమున అక్కడ గోవర్ధనధరుడైన దేవుడు జనార్దనుని దర్శించువాడు—ఓ ద్విసత్తమా—అతనికి గోవులు విరివిగా ఉండి నిరోగంగా ఉంటాయి.
Verse 12
नरसिंहवपुः साक्षात्तथा देवो हरिः स्वयम् । तथा विनायकस्तत्र सर्वकामप्रदायकः । सर्वविघ्नहरश्चैव स्थापितश्चार्जुनेन हि
అక్కడ సాక్షాత్తు హరి స్వయంగా నరసింహరూపంలో విరాజిల్లుతున్నాడు. అక్కడే వినాయకుడు కూడా ఉన్నాడు—సర్వకామప్రదుడు, సర్వవిఘ్నహరుడు; అతడిని అర్జునుడే స్థాపించాడు.
Verse 14
यस्तमाथर्वणैर्मंत्रैः पूजयेद्द्वादशीदिने । कार्तिकस्य सिते पक्षे स याति परमां गतिम्
కార్తిక శుక్లపక్ష ద్వాదశీ రోజున అతర్వణ మంత్రాలతో ఆయనను పూజించే వాడు పరమగతిని పొందుతాడు.
Verse 15
तथा तत्र द्विजश्रेष्ठा नरनारायणावुभौ । देवौ परमतेजस्वी यस्तौ पश्यति भक्तितः
హే ద్విజశ్రేష్ఠా! అక్కడ పరమతేజస్సుగల దేవులు నరుడు మరియు నారాయణుడు—ఇద్దరూ ఉన్నారు. ఎవడు భక్తితో వారిని దర్శిస్తాడో…
Verse 16
पूजयेच्च द्विजश्रेष्ठा द्वादश्या दिवसे स्वयम् । स याति परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्
హే ద్విజశ్రేష్ఠా! అతడు స్వయంగా ద్వాదశీ రోజున పూజ చేస్తే, జరామరణరహితమైన పరమస్థానాన్ని పొందుతాడు.
Verse 17
तीर्थयात्राकृतारंभः कुन्तीपुत्रो धनंजयः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे समायातो द्विजोत्तमाः
తీర్థయాత్రను ప్రారంభించిన కుంతీపుత్ర ధనంజయుడు (అర్జునుడు), హే ద్విజోత్తములారా, హాటకేశ్వర పవిత్రక్షేత్రానికి చేరుకున్నాడు.
Verse 18
दृष्ट्वा तत्पावनं क्षेत्रं तीर्थपूगप्रपूरितम् । आदित्यं स्थापयामास प्रासादे सुमनोहरे
అనేక తీర్థసమూహాలతో నిండిన ఆ పవిత్ర క్షేత్రాన్ని దర్శించి, అతడు అతి మనోహరమైన ప్రాసాదంలో ఆదిత్యదేవుని ప్రతిష్ఠించాడు।
Verse 19
नरनारायणौ देवौ तस्याग्रे स्थापितौ ततः । तथा गोवर्धनधरस्तत्र देवः प्रतिष्ठितः
ఆపై ఆ ఆలయముందు నర-నారాయణ దేవద్వయాన్ని ప్రతిష్ఠించారు; అలాగే గోవర్ధనధర ప్రభువును కూడా అక్కడ విధివిధానంగా ప్రతిష్ఠించారు।
Verse 20
नरसिंहं तथैवान्यं श्रद्धया परया युतः । एवं संस्थाप्य कौंतेयो देवगृहसुपंचकम्
పరమ శ్రద్ధతో యుక్తుడై అతడు నరసింహ స్వామిని, అలాగే మరొక దేవతను కూడా ప్రతిష్ఠించాడు। ఈ విధంగా కౌంతేయుడు ఐదు ఉత్తమ దేవగృహాల సమూహాన్ని స్థాపించాడు।
Verse 21
ततो विप्रान्समाहूय सर्वांस्तान्पुरसंभवान् । प्रोवाच प्रणतो भक्त्या धनं दत्त्वा सुपुष्कलम्
ఆపై ఆ నగరానికి చెందిన సమస్త బ్రాహ్మణులను పిలిపించి, భక్తితో నమస్కరించి వారితో మాట్లాడి, అపారమైన ధనాన్ని దానంగా ఇచ్చాడు।
Verse 22
मया संस्थापितः सूर्यः सर्वरोगक्षयावहः । तथार्पितश्च युष्माकं चिंतनीयं सदैव तु
నా చేత ప్రతిష్ఠింపబడిన ఈ సూర్యదేవుడు సమస్త రోగాలను నశింపజేయువాడు. ఈ సేవ/వ్యవస్థ మీకు అర్పించబడింది; కనుక దీనిని ఎల్లప్పుడూ స్మరించి నిర్వహించండి।
Verse 23
विप्रा ऊचुः । गच्छ त्वं पांडवश्रेष्ठ सुविश्रब्धः स्वमालयम् । वयं सर्वे करिष्यामस्तवश्रेयोऽभिवर्धनम्
బ్రాహ్మణులు పలికిరి—హే పాండవశ్రేష్ఠా, నిశ్చింతగా నీ స్వగృహమునకు వెళ్ళుము. మేమందరం నీ క్షేమమును, శుభకీర్తిని వృద్ధి చేయుటకు యథాశక్తి కార్యము చేయుదుము.
Verse 24
ततोऽर्जुनः प्रहृष्टात्मा तेभ्यो दत्त्वा धनं बहु । तानामंत्र्य नमस्कृत्य जगाम स्वपुरं प्रति
అనంతరం హర్షభరితుడైన అర్జునుడు వారికి ఎంతో ధనమును దానమిచ్చి, వారిని వీడుకొని నమస్కరించి తన నగరమునకు బయలుదేరెను.
Verse 25
सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं नरादित्यस्य संभवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः शृण्वतां पापनाशनम्
సూతుడు పలికెను—నరాదిత్యుని ఉద్భవమును గూర్చిన ఈ సమస్తమును మీకు వివరించితిని. హే బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠులారా, ఈ మహాత్మ్యము వినుట పాపనాశకము.
Verse 413
यस्तं पूजयते भक्त्या चतुर्थ्यां मोदकाशनैः । स सर्वविघ्ननिर्मुक्तो लभते वांछितं फलम् । तत्र स्थितो द्विजेंद्राणां हिताय द्विजसत्तमाः
చతుర్థీ నాడు భక్తితో మోదక నైవేద్యముతో ఆయనను పూజించువాడు, సమస్త విఘ్నముల నుండి విముక్తుడై కోరిన ఫలమును పొందును. హే ద్విజసత్తములారా, ఆయన అక్కడ ద్విజేంద్రుల హితార్థము నివసించుచున్నాడు.