Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

। सूत उवाच । तस्यापि नातिदूरस्थं सांबादित्यं सुरेश्वरम् । दृष्ट्वा कामानवाप्नोति सर्वान्मर्त्यो हृदि स्थितान्

Transliteration

| sūta uvāca | tasyāpi nātidūrasthaṃ sāṃbādityaṃ sureśvaram | dṛṣṭvā kāmānavāpnoti sarvānmartyo hṛdi sthitān

Translation

సూతుడు పలికెను—ఆ స్థలానికి దూరం కాని చోట సురేశ్వరుడైన సాంబాదిత్యుడు ఉన్నాడు. ఆయన దర్శనమాత్రంతో మానవుడు హృదయంలోని సమస్త కోరికలను పొందును.

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• तस्य: of him/its
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्धसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• नातिदूरस्थम्: not very far away
• नातिदूरस्थम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: न + अतिदूरस्थ (प्रातिपदिक: अति + दूर + स्थ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); न-प्रत्ययेन निषेध (negation)

• साम्बादित्यम्: Sāmbāditya (a form of the Sun)
• साम्बादित्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: साम्बादित्य (प्रातिपदिक: साम्ब + आदित्य)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• सुरेश्वरम्: lord of the gods
• सुरेश्वरम्: Karma (Appositional object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुरेश्वर (प्रातिपदिक: सुर + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + क्त्वा (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• कामान्: desired objects/wishes
• कामान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural)

• अवाप्नोति: attains
• अवाप्नोति: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + आप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural)

• मर्त्यः: a mortal
• मर्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• हृदि: in the heart
• हृदि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

• स्थितान्: situated/abiding
• स्थितान्: Visheshana (Qualifier of kāmān/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त) → स्थित (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Sāmbāditya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages (implied standard frame)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim approaches a radiant Sūrya icon titled Sāmbāditya; the deity’s halo floods the shrine while the devotee holds a lotus and water-vessel, mentally offering his heart’s wishes.

Characters & Entities

• Sūta
• Sāmbāditya (Sūrya/Āditya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇic tīrtha map links proximity of holy shrines with accessible grace—darśana is portrayed as a direct channel for inner fulfillment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Sāmbāditya shrine (Āditya/Sūrya) located not far from the preceding sacred place in the Hāṭakeśvara-kṣetra circuit.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana (reverent viewing) of Sāmbāditya is the stated practice, yielding desired results.