Adhyaya 54

Verse 1

। सूत उवाच । चर्ममुंडा तथा देवी तस्मिन्स्थाने व्यवस्थिता । नलेन स्थापिता पूर्वं स्वयमेव महात्मना

సూతుడు పలికెను—అదే స్థలంలో దేవి చర్మముండా నివసిస్తోంది; పూర్వం మహాత్ముడు నలుడు స్వయంగా ఆమెను అక్కడ ప్రతిష్ఠించాడు।

Verse 2

अभ्यर्चयति तां भक्त्या यो महानवमी दिने । स कामान्वांछितांल्लब्ध्वा पदं प्राप्नोति शाश्वतम्

మహానవమి దినమున ఆ దేవిని భక్తితో ఆరాధించువాడు, కోరిన కోరికలు పొందుకొని శాశ్వత పదమును చేరును।

Verse 3

वीरसेनसुतः पूर्वं नलोनाम महीपतिः । आसीत्सर्वगुणोपेतः सर्व शत्रुक्षयावहः

పూర్వము వీరసేనుని కుమారుడైన నలుడు అనే మహారాజు ఉండెను; అతడు సర్వగుణసంపన్నుడు, సమస్త శత్రునాశకుడు।

Verse 4

भार्या तस्याभवत्साध्वी प्राणेभ्योपि गरीयसी । दमयंतीति विख्याता विदर्भाधिपतेः सुता

అతని భార్య సాధ్వీ, ప్రాణాలకన్నా ప్రియమైనది; ఆమె విదర్భాధిపతి కుమార్తె, దమయంతి అని ప్రసిద్ధి।

Verse 5

अथासौ कलिनाविष्टो द्यूतं चक्रे महीपतिः । पुष्करेण समं विप्रा दायादेन दिवानिशम्

అనంతరం ఆ మహీపతి కలివశుడై, ఓ విప్రులారా, తన బంధువు పుష్కరునితో కలిసి దివానిశలు ద్యూతం ఆడెను।

Verse 6

ततः स व्यसनासक्तो वार्यमाणोऽपि सज्जनैः । हारयामास सप्तांगं राज्यं मुक्त्वा च तां प्रियाम्

ఆపై అతడు ఆ వ్యసనానికి బానిసై, సజ్జనులు ఆపినా, తన సప్తాంగ రాజ్యాన్ని కోల్పోయి, ప్రియ భార్యను కూడా విడిచెను।

Verse 7

अथ तां स समादाय प्रविष्टो गहनं वनम् । निर्जलं लज्जयाविष्टो दुःखव्याकुलितेंद्रियः

అప్పుడు ఆమెను వెంట తీసుకొని అతడు ఘనమైన, నీరు లేని అరణ్యంలో ప్రవేశించాడు. లజ్జతో ఆవరించబడి, దుఃఖంతో ఇంద్రియాలు వ్యాకులమయ్యాయి.

Verse 8

ततः स चिंतयामास यद्येषा भीममंदिरे । याति तन्मुच्यते कष्टाद्वनवाससमुद्भवात्

అప్పుడు అతడు ఆలోచించాడు—“ఈమె భీముని మందిరానికి వెళితే, ఈ అరణ్యవాసం వల్ల కలిగిన కష్టాల నుండి విముక్తి పొందుతుంది.”

Verse 9

न मया तत्र गंतव्यं कथंचिदपि मानिना । तस्मादेनां परित्यज्य रात्रौ गच्छामि दूरतः

“నేను—అహంకారబద్ధుడను—ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ అక్కడికి వెళ్లకూడదు. అందుచేత ఆమెను విడిచి రాత్రివేళ దూరంగా వెళ్లిపోతాను.”

Verse 10

येन त्यक्ता मया साध्वी कुण्डिनं याति तत्पुरम् । स एवं निश्चयं कृत्वा सुखसुप्तां विहाय ताम् । प्रजगाम वनं घोरं वन्यश्वापदसंकुलम्

“నేను విడిచిపెట్టినందువల్ల ఈ సతీమణి కుండినం అనే నగరానికి చేరుతుంది.” అని నిశ్చయించుకొని, సుఖంగా నిద్రిస్తున్న ఆమెను వదలి, అడవి మృగాలతో నిండిన భయంకర అరణ్యంలోకి వెళ్లాడు.

Verse 11

प्रत्यूषे चापि सोत्थाय यावत्पश्यति भाभिनी । तावत्पश्यतिशून्यं स्वं पार्श्वं यत्र नलः स्थितः

ఉషస్సు వేళ ఆ ప్రకాశవంతమైన స్త్రీ లేచి చూసినప్పుడు, నలుడు ఉన్న తన పక్క స్థలం ఖాళీగా కనిపించింది.

Verse 12

ततो विलप्य दुःखार्ता करुणं तत्र कानने । जगाम मार्गमाश्रित्थ पितुर्हर्म्यं शनैःशनैः

అప్పుడు దుఃఖంతో బాధపడుతూ ఆమె ఆ అరణ్యంలో కరుణగా విలపించింది; మార్గాన్ని ఆశ్రయించి నెమ్మదిగా తండ్రి రాజప్రాసాదం వైపు సాగింది।

Verse 13

नलोऽपि च वने तस्मिन्भ्रममाणो महीपतिः । एकाकी वृक्षकुंजानि सेवयामास सर्वदा

నలుడు కూడా ఆ అరణ్యంలో తిరుగుతూ—భూమిపతి—ఒంటరిగా ఉండి, ఎల్లప్పుడూ చెట్ల గుబురాలు, పొదల్లో ఆశ్రయం పొందేవాడు।

Verse 14

ततस्तद्वनमुत्सृज्य जगामान्यन्महावनम् । नानावृक्षगणैर्युक्तं बहुश्वापदसंकुलम्

తర్వాత అతడు ఆ వనాన్ని విడిచి మరొక మహావనానికి వెళ్లాడు; అది నానావిధ వృక్షసమూహాలతో నిండినది, అనేక వన్యమృగాలతో కిక్కిరిసినది।

Verse 15

एवं स पृथिवीपालो भ्रममाणोवनाद्वनम् । हाटकेश्वरजं क्षेत्रमाससाद ततः परम्

ఇలా భూమిని రక్షించే రాజు అడవినుండి అడవికి తిరుగుతూ, చివరకు హాటకేశ్వరుని పవిత్ర క్షేత్రాన్ని చేరుకున్నాడు।

Verse 16

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तं तन्महानवमीदिनम् । विशेषाद्यत्र भूपालाः पूजयन्ति सुरेश्वरीम्

ఇంతలో మహానవమి దినం వచ్చింది; ఆ రోజున విశేషంగా రాజులు దేవతల అధీశ్వరి అయిన దేవిని పూజిస్తారు।

Verse 17

ततः स मृन्मयीं कृत्वा चर्ममुण्डधरां नृपः । विभवाभावतः पश्चात्फलमूलैरतर्पयत्

అనంతరం ఆ రాజు చర్మముండధారిణీ దేవి యొక్క మృణ్మయ ప్రతిమను నిర్మించి, సంపదలేమి వల్ల తరువాత ఫలమూలాలను నైవేద్యంగా సమర్పించి ఆమెను తృప్తిపరిచెను।

Verse 18

ततस्तस्याः स्तुतिं कृत्वा पुरः स्थित्वा कृतांजलिः । श्रद्धया परया युक्तो निषधाधिपतिः स्वयम्

తదుపరి నిషధాధిపతి స్వయంగా పరమ శ్రద్ధతో, కృతాంజలిగా దేవి సమక్షంలో నిలిచి ఆమెను స్తుతించాడు।

Verse 19

जय सर्वगते देवि चर्ममुण्डधरे वरे । जय दैत्यकुलोच्छेददक्षे दक्षात्मजे शुभे

జయము సర్వవ్యాపినీ దేవీ, చర్మముండధారిణీ శ్రేష్ఠే! జయము దైత్యకులనాశనంలో దక్షిణీ, శుభా దక్షకన్యే!

Verse 20

कालरात्रि जयाचिन्त्ये नवम्यष्टमिवल्लभे । त्रिनेत्रे त्र्यंबकाभीष्टे जय देवि सुरार्चिते

జయము కాలరాత్రీ, జయము అచింత్యే, నవమీ అష్టమీలకు ప్రియమైనదానా! త్రినేత్రి, త్ర్యంబకునికి అభీష్టమయినదానా—జయము దేవీ, సురార్చితే!

Verse 21

भीमरूपे सुरूपे च महाविद्ये महाबले । महोदये महाकाये जयदेवि महाव्रते

జయము దేవీ, భీమరూపిణీ అయినా సురూపిణీ; మహావిద్యే, మహాబలే; మహోదయతేజస్సుతో, మహాకాయతో—జయము మహావ్రతధారిణీ!

Verse 22

नित्यरूपे जगद्धात्रि सुरामांसवसाप्रिये । विकरालि महाकालि जय प्रेतजनानुगे

జయము నీకే, నిత్యరూపిణీ జగద్ధాత్రీ, సురా‑మాంస‑వసా నైవేద్యములతో ప్రీతిపొందినదానా। వికరాళీ, మహాకాళీ—ప్రేతగణానుగామినీ, నీకే జయము॥

Verse 23

शवयानरते रम्ये भुजंगाभरणान्विते । पाशहस्ते महाहस्ते रुधिरौघकृतास्पदे

శవయానంలో రమించే సుందరీ, భుజంగాభరణాలతో అలంకృతమైయున్నదానా। పాశహస్తా, మహాహస్తా—రుధిరప్రవాహముల మధ్య నివాసస్థానముగలదానా॥

Verse 24

फेत्कारा रवशोभिष्ठे गीतवाद्यविराजिते । जयानाद्ये जय ध्येये भर्गदेहार्धसंश्रये

‘ఫేట్’కార నాదశోభతో ప్రకాశించే దానా, గీత‑వాద్యములతో విరాజిల్లే దానా। అనాదీ, నీకే జయము; ధ్యేయస్వరూపిణీ, భర్గుడు (శివుడు) అర్ధదేహంగా ఆశ్రయించినదానా, నీకే జయము॥

Verse 25

त्वं रतिस्त्वं धृतिस्तुष्टिस्त्वं गौरी त्वं सुरेश्वरी । त्वं लक्ष्मीस्त्वं च सावित्री गायत्री त्वमसंशयम्

నీవే రతి, నీవే ధృతి, నీవే తుష్టి; నీవే గౌరీ, నీవే దేవేశ్వరీ. నీవే లక్ష్మీ, నీవే సావిత్రీ—నిస్సందేహంగా నీవే గాయత్రీ॥

Verse 26

यत्किंचित्त्रिषु लोकेषु स्त्रीरूपं देवि दृश्यते । तत्सर्वं त्वन्मयं नात्र विकल्पोऽस्ति मम क्वचित्

దేవీ, మూడు లోకాలలో కనిపించే ఏ స్త్రీరూపమైనా అంతా నీ స్వరూపమే. ఇందులో నాకు ఎక్కడా ఏ సందేహమూ లేదు॥

Verse 27

येन सत्येन तेन त्वमत्रावासं द्रुतं कुरु । सान्निध्यं भक्तितस्तुष्टा सुरासुरनमस्कृते

ఆ సత్యబలముచేత మీరు ఇక్కడ శీఘ్రంగా నివాసం చేయండి. భక్తితో తృప్తిచెంది, హే దేవాసురనమస్కృతే, మీ సాన్నిధ్యాన్ని ప్రసాదించండి।

Verse 28

सूत उवाच । एवं स्तुता च सा देवी नलेन पृथिवीभुजा । प्रोवाच दर्शनं गत्वा तं नृपं भक्तवत्सला

సూతుడు పలికెను: ఈ విధంగా భూపతి నలునిచే స్తుతింపబడిన భక్తవత్సలా దేవి దర్శనమిచ్చి ఆ రాజుతో పలికెను।

Verse 29

श्रीदेव्युवाच । परितुष्टाऽस्मि ते वत्स स्तोत्रेणानेन सांप्रतम् । तस्माद्गृहाण मत्तस्त्वं वरं मनसि संस्थितम्

శ్రీదేవి పలికెను: వత్సా, ఈ స్తోత్రముచేత నేను ఇప్పుడు నీపై పరిపూర్ణంగా ప్రసన్నమైయున్నాను. కనుక నీ మనసులో స్థిరమైన వరాన్ని నన్ను నుండి గ్రహించు।

Verse 30

नल उवाच । दमयन्तीति मे भार्या प्राणेभ्योऽपि गरीयसी । सा मया निर्जने मुक्ता । वने व्यालगणान्विते

నలుడు పలికెను: దమయంతీ నా భార్య; ప్రాణాలకన్నా అధికంగా ప్రియమైనది. అయినా నేను ఆమెను వ్యాళగణములతో నిండిన నిర్జన వనంలో ఒంటరిగా విడిచితిని।

Verse 31

अखण्डशीलां निर्दोषां यथाहं त्वत्प्रसादतः । लभे भूयोऽपि तां देवि तथात्र कुरु सत्वरम्

హే దేవి, నీ ప్రసాదముచేత నేను మళ్లీ ఆ అఖండశీల, నిర్దోషిణిని పొందునట్లు—ఇక్కడనే శీఘ్రంగా కార్యం నెరవేర్చుము।

Verse 32

स्तोत्रेणानेन यो देवि स्तुतिं कुर्यात्पुरस्तव । तत्रैव दिवसे तस्मै त्वया देयं मनोगतम्

హే దేవీ, ఈ స్తోత్రంతో నీ సమక్షంలో స్తుతి చేసే వానికి, అదే రోజున నీవు అతని హృదయాభీష్టాన్ని ప్రసాదించవలెను।

Verse 33

सूत उवाच । सा तथेति प्रतिज्ञाय जगामादर्शनं ततः । सोऽपि पार्थिवशार्दूलो लेभे सर्वं तयोदितम्

సూతుడు పలికెను—“తథాస్తు” అని ఆమె అట్లే ప్రతిజ్ఞ చేసి, ఆపై అదృశ్యమైంది. రాజుల్లో వ్యాఘ్రమైన అతడూ ఆమె చెప్పినదంతా పొందెను।

Verse 54

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये नलनिर्मितचर्ममुण्डामाहात्म्यवर्णनंनाम चतुष्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ స్కంద మహాపురాణము, ఏకాశీతిసాహస్రీ సంహితలోని షష్ఠ నాగరఖండమందు హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో ‘నలునిచే స్థాపితమైన చర్మముండా మహాత్మ్యవర్ణన’ అను యాభై నాలుగవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।